Eλληνικά (english translation follows)

Ο Ραφαέλ Σαλέμ αποτέλεσε τον λόγο που ξεκίνησε αυτή η τριλογία όταν επισκέφθηκα ένα ιστότοπο του Πανεπιστημίου St.Andrews όπου αναφέρονταν οι μεγαλύτεροι μαθηματικοί ανα χώρα γέννησης. Στην Ελλάδα, μετά τους κλασσικούς της αρχαιότητας, υπήρχαν μόνο τα ονόματα των Τσαχίτ Αρφ και  του Ραφαήλ Σαλέμ, ενώ η συνειδητοποίηση οτι πατέρας του ήταν ο γνωστός Εμμανουέλ Σαλέμ ξύπνησε το ενδιαφέρον μου.

Το πρώτο κομμάτι για την Οικία Σαλέμ στην Θεσσαλονίκη εδώ.
Ο πατέρας του Εμμανουέλ Σαλέμ, επιφανής δικηγόρος και homme d’influence της Θεσσαλονίκης εδώ.

Το σπίτι όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Θεσσαλονίκη/ Πηγή: Ραδάμανθυς

Ο Ραφαέλ Σαλέμ γεννιέται στην Θεσσαλονίκη, στην “Οικία Σαλέμ” της οδού Βασ.Ολγας στις 7/11/1898 που είδαμε εδώ σε μια από τις πιο επιφανείς σεφαραδίτικες οικογένειες της πόλης, γιος του Εμμανουέλ και της Φορτουνέ. Παρά την γαλλική παιδεία της οικογενείας γράφεται στο ιταλικό γυμνάσιο και ζει στην πόλη μέχρι το 1914 όταν ο Εμμανουέλ Σαλέμ στέλνει την οικογένεια του στο Παρίσι. Εκεί ολοκληρώνει το Γυμνάσιο που είχε ξεκινήσει στην Θεσσαλονίκη και αποκτά το Πτυχίο της Νομικής παρά την κλίση του στα μαθηματικά. Αν και αρχικά εργάζεται ως διευθυντής μιας μεγάλης γαλλικής τράπεζας, σύντομα αποκτά πτυχίο Μηχανικού και αργότερα ένα διδακτορικό στα Μαθηματικά, χάρη στην πίεση φίλων που είχαν δει το ταλέντο του.

Με την έναρξη του Β’ΠΠ επιστρατεύεται και βρίσκεται στην Αγγλία ως μέλος της αγγλογαλλικής επιμελητείας και έτσι καταφέρνει να φυγαδεύσει την οικογένεια του, (το  1923 παντρεύεται την Αντριανα Τζεντίλι ντι Τζιουζέπε και μεταξύ των 3 παιδιών του βρίσκουμε τον Λιονέλ Σαλέμ, επιφανή πανεπιστημιακό καθηγητή που δραστηριοποιήθηκε στην Χημεία και στην εκλαΐκευση της επιστήμης), πριν την είσοδο των γερμανών. Δυστυχώς η μητέρα του, η αδερφή του, ο άντρας της και ένας από τους δυο γιούς τους δεν γλυτώνουν και χάνονται ανάμεσα στα 6.000.000 δολοφονηθέντων εβραίων.

ο Ραφαέλ Σαλέμ /Πηγή: προσωπ.αρχείο

πηγή: Πανεπ.Ρουέν

Το 1941 ο Ρ.Σαλέμ μεταναστεύει στις ΗΠΑ όπου διδάσκει ως λέκτορας και μετέπειτα ως καθηγητής στο γνωστό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης MIT – επίσης γίνεται επισκεπτών καθηγητής στο Χάρβαρντ και στο Στάνφορντ. Αποκτά έδρες τόσο στο Πανεπιστήμιο της Καέν, όσο και στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης όπου και εγκαθίσταται μετά το 1955. Παράγει σημαντικό έργο στην μελέτη της ανάλυσης Φουριέ (ο j95 εξηγεί γιατί είναι σημαντική εδώ) που αποτελεί το επίκεντρο της καριέρας του, ενώ εισάγει την ιδέα των τυχαίων μετρήσεων στην αρμονική ανάλυση. Προς τιμή του άλλωστε ονομάζονται οι αριθμοί Σαλέμ, (πληροφορίες εδώ και αναλυτική μαθηματική παρουσίαση εδώ), ενώ η μνήμη του διαιωνίζεται από το Εργαστήριο Μαθηματικών “Ραφαέλ Σαλέμ” του Πανεπιστημίου της Ρουέν, (ιστότοπος). Ιδιαίτερα γνωστό είναι το Βραβείο “Ραφαήλ Σαλέμ” (Prix Salem) που απονέμεται σε μαθηματικούς που ασχολούνται με την Μιγαδική και Αρμονική Ανάλυση και μάλιστα ο πρώτος βραβευθείσας ήταν ο Νικόλαος Βαρόπουλος, ενώ το 1980 απονεμήθηκε στον γνωστό μαθηματικό Στυλιανό Πηχωρίδη. Στο τέλος ας σημειώσουμε οτι μεταξύ των συνεργασιών του συμπεριλαμβάνεται και ο Νόρμπερτ Βίνερ, διεθνώς γνωστός ως πατέρας της επιστήμης συστημάτων/cybernetics, με τον οποίο έγραψαν ορισμένες κοινές εργασίες και ο οποίος έτυχε και αυτός να είναι εβραίος αλλά ασκενάζι.

πηγή:Πανεπ.St.Adrews

Προφανώς δεν τον γνώρισα αλλά αν κάτι μου έκανε εντύπωση τόσο στην έρευνα, όσο και αλληλογραφώντας με άτομα που τον γνώρισαν οι ίδιοι ήταν οτι το γεγονός οτι όλοι θέλησαν να τονίσουν την ζεστασιά του χαρακτήρα του και το χιούμορ του, γεγονός που τον έκανε ιδιαίτερα αγαπητό. Αν οι φωτογραφίες του αντανακλούν τον χαρακτήρα του, τότε αυτά τα άτομα αλλά και οι φίλοι του δεν πρέπει να είχαν και άδικο και ο οικογενειάρχης και φίλος Σαλέμ ήταν ισάξιος του διεθνούς φήμης επιστήμονα Σαλέμ.

Ο Ραφαήλ Σαλέμ, εκτός και αν η μελλοντική έρευνα μας επιφυλάσσει επιπλέον εκπλήξεις, πρέπει να είναι ο κορυφαίος θετικός επιστήμονας που ανέδειξε η εβραϊκή κοινότητα της χώρας μας, ενώ πρέπει να είναι ο κορυφαίος μαθηματικός που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο μετά τους αρχαίους. Στα σίγουρα πάντως είναι ο κορυφαίος Θεσσαλονικιός μαθηματικός όλων των εποχών και από τους σημαντικότερους επιστήμονες της νεώτερης ιστορίας της.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε την βιογραφία του στα γαλλικά εδώ και μια πιο σύντομη εδώ.

Ο τάφος του Ρ.Σαλέμ και της γυναίκας του/πηγή: wikimedia

//–//

English

Raphael Salem has been the reason that this trilogy started when I visited a site of St.Andrews University where the most important mathematicians of all times were listed by country of origin. In Greece, after the classics of Ancient Greece, there were only the name of Cahit Arf and Raphael Salem, while when I realized that his father was the famous Emmanuel Salem my interest peaked.

More on the Salem Mansion in Salonica he was born and raised here.
More on Emmanuel Salem, prominent lawyer and homme d’influence of Salonica here.

The house in Salonika in which he was born and raised/Source: Radamanth

Raphaël Salem is born in Salonica, in the “Salem Mansion” of Vas.Olgas str. on November, 7th 1898 which we already saw in this post in one of the most prominent and cosmopolitan sefardic families of the city, son of Emmanuel and Fortunée. Despite the predominant french culture he enlists in the italian gymnasium and lives in the city until 1914 when Emmanuel Salem sends his family to Paris. He completes high school there and he obtains a degree in Law despite his propensity towards math. Initially he becomes a manager in a bank but soon he obtains a degree in Engineering and later a PhD in Math thanks to the pressure of friends who had recognized his talent.

After the beginning of WW2 he joins the Army and finds himself in England as part of the anglofrench cooperation project and he manages to help his family, (he gets married in 1923 with Adriana Gentili di Giuseppe and fathers 3 kids, one of them is the prominent Chemistry Professor Lionel Salem), escape before the germans enter Paris. Unfortunately his mother, his sister, her husband and one of their two sons do not make it and are lost among the 6.000.000 slain Jews.

Raphael Salem/source:personal archive

source:Univ.Ruen

In 1941 R.Salem emigrates to the US where he teaches initially as a lecturer and later as a professor in the famous Massachusetts Institute of Technology MIT; he also becomes visiting professor in Harvard and Stanford. He also obtains a chair in Caen and in the University of Sorbonne where he eventually settles in 1955. His work and contributions evolve mainly around the Fourier analysis (greek blogger j95 has a nice piece here), while he introduces the idea of random measurements in  harmonic analysis. The Salem Numbers are named after him, (more information here and analytical mathematical presentation here), while his memory is perpetuated by the Laboratory of Mathematics “Raphael Salem” of the University of Rοuen, (website). The Salem Prize (Prix Salem) is an especially prestigious prize awarded to mathematicians whose work is the same as Salem’s, ie Complex and Harmonic Analysis and the first winner was Nicolaos Varopoulos, while in 1980 was awarded to the noted greek mathematician Stylianos Pichoridis. Among his most important collaborations were the joint papers he wrote with Robert Wiener, father of cybernetics who incidentally was also a Jew but an askenazi one.

source:Univ.St.Andrews

I obviously never met him but if something struck me during research but also corresponding with persons who had met him personally was the fact that everybody wished to stress the warmth of his character and sense of humor, fact that made him especially popular. If his pictures reflect also of his character, then these persons and his friends were not wrong and the family man and friend Salem was equal to the internationally known scientist Salem.

Raphael Salem, unless future research proves us wrong, must be the greatest positive scientist ever to have come out of the Jewish community of this country, while he most probably must be the greatest mathematician born in the greek world after the ancient times. But for sure he is the most important mathematician ever to have been born in Salonica and one of the most important scientists of her modern history.

The tomb of Raphael Salem and his wife/source:wikimedia

Posted in greece, Portraits of Greek Jewry, the world, thessaloniki Tagged: Emmanuel Salem, Εμμανουέλ Σαλέμ, Μαθηματικά, Ραφαέλ Σαλέμ, θεσσαλονίκη, Mathematics, Raphael Salem, salonica, thessaloniki ]]> http://abravanel.wordpress.com/2009/12/10/raphael_salem/feed/ 12 abravanel salem_main PHOTO PAPA salemweb salem TombeRaphaëlSalem salem_main PHOTO PAPA salemweb salem TombeRaphaëlSalem http://abravanel.wordpress.com/2009/12/05/emmanuel_salem/ http://abravanel.wordpress.com/2009/12/05/emmanuel_salem/#comments Sat, 05 Dec 2009 14:46:11 +0000 Abravanel http://abravanel.wordpress.com/?p=1149 ]]>

Ελληνικά (english translation follows)

Στην προηγούμενη ανάρτηση αναφερθήκαμε στην Οικία Σαλέμ και στην καταγωγή της οικογενείας – σταματήσαμε στον Εμμανουέλ Σαλέμ με τον οποίο θα ασχοληθούμε σήμερα.

Η ιστορία της Οικίας Σαλέμ στην Θεσσαλονίκη εδώ.
Η ιστορία του γιού του Ραφαέλ Σαλέμ, διεθνούς φήμης μαθηματικού εδώ.

Το σπίτι στο οποίο έζησε από το 1887 μέχρι το 1914 στην Β.Ολγας

Ο Εμμανουέλ Σαλέμ γεννιέται το 1859 στην Θεσσαλονίκη με πατέρα τον ραβίνο Ραφαέλ Σαλέμ, ενώ τα πρώτα του βήματα ως δικηγόρος τα κάνει δίπλα στο γραφείο του Γιοντατζιόν Γενί, ενώ συνέχισε με τον μεγάλο ιταλό δικηγόρο και πρόξενο της Ολλανδίας avv.Grac(c?)i. Το 1879 πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη για να πάρει και τυπικά το δίπλωμα από την Νομική Σχολή και σύντομα αναδεικνύεται όχι μόνο ως ηγετικό στέλεχος της εβραϊκής κοινότητας αλλά και ως ο πιο σημαντικός νομομαθής της Θεσσαλονίκης και ανάμεσα στους μεγαλύτερους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα θέματα του Διεθνούς Δικαίου. Η επιρροή του στην πόλη είναι εμφανής από το γεγονός οτι το όνομα του εμφανίζεται σε όλες τις ιδρυτικές πράξεις των μεγάλων έργων υποδομής της πόλης που εξευρωπαΐζονταν γρηγορότερα από κάθε άλλη πόλη στα Βαλκάνια – στις καινούργιες εταιρίες υδάτων, φωταερίου, ηλεκτροδότησης, τραμ αλλά και σε μεγάλες επιχειρήσεις όπως στην ίδρυση της Τράπεζας Θεσσαλονίκης (Banque de Salonique) το 1888 της οποίας μετείχε στο διοικητικό συμβούλιο από το 1891 μέχρι το 1937 και διοικητικός διευθυντής από το 1918. Ταυτόχρονα πρωτοστατεί στην δημιουργία του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης και γίνεται ο πρώτος γενικός γραμματέας του, (το τριουμβιράτο αποτελούνταν από τον τούρκο πρόεδρο, τον έλληνα χριστιανό ταμία και τον Ε.Σαλέμ, ενώ η επίσημη γλώσσα είναι η γαλλική – ενδειξη του κοσμοπολιτισμού της πόλης).

4γλωσση ανακοίνωση του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης στα γαλλικά, ελληνικά αριστερά και τουρκικά και λαντίνο δεξιά (ισπανοεβραϊκά με εβραϊκούς χαρακτήρες) /Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας

Η Παλαιά Ηλεκτρική Εταιρία της Θεσσαλονίκης/ H.Πετρόπουλος

Aξίζει να σημειωθεί η συμμετοχή του στο εντυπωσιακό δίκτυο ιδρυμάτων πρόνοιας της πόλης, (νοσοκομείο, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη απόρων, φρενοκομείο, μαιευτήριο, ορφανοτροφεία, ταμεία προικοδότησης απόρων κοριτσιών κ.α.), ενώ έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση του Ορφανοτροφείου Αλλατίνι το οποίου κτίριο υπάρχει ακόμα και σήμερα στην Θεσσαλονίκη στην οδό Βελισσαρίου.

Αποκορύφωμα της καριέρας του μπορεί να θεωρηθεί η συμμετοχή του σε διεθνείς συζητήσεις όπως η Συνθήκη της Λωζάνης, ενώ αξίζει τον κόπο να αναφερθώ και στην κλήση του να συμμετάσχει στην επιτροπή που να αναμόρφωνε την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1908 αν και οπαδός του Σουλτάνου και όχι των Νεότουρκων. Για τις

Η Banque de Salonique σήμερα στην Θεσσαλονίκη/πηγή:Ραδάμανθυς

υπηρεσίες του στις διαμάχες Βατικανού-Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ο Πάπας Λέων ΙΙΙ τον έχρισε μέλος του Τάγματος της Αγίας Έδρας του Πίου ΙΧ το 1889, ενώ ελαβε τιμητικές διακρίσεις από την Αυστροουγγαρία, την Ιταλία, την Γαλλία, το Βέλγιο, την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Τουρκία – η Ελλάδα τον τίμησε απονέμοντας τον Ταξιάρχη (;) του Τάγματος του Σωτήρα, (από αυτό υποθέτουμε οτι ο Ε.Σαλέμ επέλεξε και την ελληνική ιθαγένεια μετά το 1913). Αποτελεί ενδεικτικό της πανευρωπαϊκής φήμης του οτι εργασίες του δημοσιεύονταν τακτικά στο Journal de Droit International Prive για πολλά χρόνια μεταξύ 1888 και 1901, ενώ η δικονομική του γνώμη αναφέρεται ως έγκυρη πηγή από τον ίδιο τον γάλλο πρωθυπουργό Ribot σε συνέλευση του γαλλικού κοινοβουλίου σε μια προσπάθεια να ηρεμήσει την κοινή γνώμη σε μια δημόσια υπόθεση της εποχής.

Ενα γεγονός που προσωπικά βρήκα ενδιαφέρον είναι οτι το όνομα του εμφανίζεται και σε μαρτυρίες χριστιανών σαλονικιών οι οποίοι έφτασαν στην πόλη μετά την αναχώρηση του, ενδεικτικό της φήμης και κληρονομιάς του ως homme d’influence. Ο Κώστας Τομανάς, ο οποίος ανήκει σε αυτό το μεταναστευτικό κύμα, μιλάει για τον Εμμανουέλ Σαλέμ ως άνθρωπο αξεπέραστου κύρους και βαθύτατης ευγένειας και αναφέρεται στην κόντρα του με τον Εμμανουέλ Καράσσο ηγετικό στέλεχος των Νεότουρκων.

Η συναγωγή "Don Isaac Abravanel" των σεφαραδιτών του Παρισιού/Al Syete

Ο Ε.Σαλέμ τα τελευταία χρόνια της ζωής του μεταναστεύει στο Παρίσι και συνεχίζει να ασχολείται με την δικηγορία αλλά και με μεγάλες επιχειρήσεις – πέρα από την Τράπεζα Θεσσαλονίκης βρήκα το όνομα του μέχρι και στην επιχείρηση του Χρηματιστηρίου του Καΐρου Salonica Tobacco Company. Γίνεται, επίσης, πρόεδρος της Αδελφότητας Σαλονικιών Εβραίων, (η οποία  αργότερα ενώθηκε με την Λατρευτικό Σύλλογο Ανατολίτων του Παρισιού των εβραίων τουρκικής καταγωγής για να δημιουργήσουν την Λατρευτική Ενωση Σεφαραδιτών), αλλά και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Alliance Universelle Israelite και του Μεγάλου Συμβουλίου της Συνόδου των Ισραηλιτών της Γαλλίας.  Πεθαίνει τον Φεβρουάριο του 1940 στο Παρίσι, ενώ η γυναίκα του Φορτουνέ του έχει χαρίσει ένα κορίτσι και ένα αγόρι, τον Ραφαήλ Σαλέμ. Αλλά με αυτόν θα ασχοληθούμε στο τρίτο μέρος της τριλογίας μας.

Σημαντικό κομμάτι αυτού του άρθρου βασίστηκε στην εργασία της αναπληρώτριας καθηγήτριας της Νομικής του Αριστοτελείου Στέλλας Σαλέμ για το Παγκόσμιο Συνέδριο Εβραίων Νομικών που έγινε το 1998 στην Θεσσαλονίκη, ενώ τα υπόλοιπα είναι προέρχονται από το Ιστορία των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης του Ι.Νεχαμά, τα βιβλία του Κ.Τομανά και το προσωπικό μου αρχείο – οι φωτογραφίες είναι του ραδάμανθυ.

English

In our previous post we mentioned the Salem Mansion and the origin of the family – we stopped with Emmanuel Salem who will be the subject of  today’s post.

Τhe history of the Salem Mansion in Salonica here.
The history of his son Raphael Salem, famous mathematician here.

The house where he lived from 1887 to 1914 in Vas.Olgas avenue

Emmanuel Salem is born in 1859 by rabbi Raphael Salem and he orients himself in Law. His first steps are in Yodajon Yeni’s office and he continues with the great italian lawyer and consul of The Netherlands avv.Grac(c?)i. In 1879 he obtains the Law degree in Constantinople and soon distinguishes himself not only a leading member of the Jewish Community but also as the most prominent jurist of Salonika and among the most prominent in the entire Ottoman Empire in matters of International Law. His influence in the city can be seen in his name involved in the founding acts of all major infrastructure enterprises which bring Salonica close to Western Europe faster than any other city in the Balkans – the new water company, gas company, tram, electric company but also in major corporations like the founding of the Banque du Salonique in which he became part of the board in 1891 and acted as the executive director from 1918 until 1937. He also plays a major part in the founding of the first Lawyer Association of Thessaloniki and became its first general secretary, (the triumvirate consisted by the turkish president, the greek christian teller and E.Salem as general secretary, with the official language being French; indicative of the cosmopolitan city).

4language announcement by the Lawyer Association of Salonika in french and greek on the left and turkish and ladino (judeospanish with jewish characters) on the right/ Istoriko Arhio Makedonias

The Old Electric Company of Thessaloniki/Ε.Petropoulos

He was also involved in the impressive network of welfare organizations of the Jewish Community, (hospital, medical aid to the indigent, mental institution, dowry aid and others), with a decisive impact on the founding of the Allatini Orphanage whose building still stands today in Thessaloniki in Velissariou street.

Banque de Salonique today in Salonica/source:Radamanth

The pinnacle of his career is considered his involvement in the post-WW1 negotiations like the Lausanne Treaty, while it should also be noted his invitation to participate in the committee to reform the Ottoman Empire in 1908 although he favored the Sultan than the Young Turks. For his services in a Vatican – Ottoman Empire dispute it was conferred to him the Order of the Holy See of Pius IX by Pope Leo III in 1889. He was awarded honors by many countries which included the AustroHungarian Empire, Italy, France, Belgium, the Ottoman Empire, Turkey, while Greece conferred on him the Order of Savior, (from this we deduct that he also had the greek citizenship). It is indicative of his paneuropean fame the fact that not only did he publish regularly in the Journal de Droit International Prive between 1888 and 1901 but his juridical opinion was cited by the Prime Minister of France Ribot during a meeting of the french Parliament in an effort to calm public opinion in a high-profiled case of the era.

A fact that I found interesting is that his name appears in testimonies of christian thessalonians who arrived in the city after his departure, indicative of his reputation and legacy of this “homme d’influence”. Kostas Tomanas, who belongs in this migratory wave, speaks of Emmanuel Salem as a man of incomparable status and of a noble soul and refers to his antagonism with Emmanuel Carasso, a leading member of the Young Turks.

The synagogue in Paris of the Salonican Jews/El Syete

E.Salem passed the latter part of his life in France where he emigrated in Paris and continued to practice Law and be involved in major enterprises as we saw before; besides Banque de Salonique, I managed to find his participation even in the Cairo Stock Exchange listed Salonica Cigarette Company. He became the president of the Salonican Jews Brotherhood, (which was to merge with the Religious Association of Easterners of Paris of Jews with ottoman origin to create the Religious Sephardic Association of Paris) and board member of the Alliance Universelle Israelite and the Great Counsil of the  French Jews. He dies in February of 1940 in Paris, while his wife Fortunè gave him a girl and a boy named Raphael Salem. But he will be the object of our next installment.

much of this article is based on the work by Assistant Professor of the Law Faculty Mrs.Stella Salem for the International Conference of Jewish Lawyers and Jurists which took place in Salonica in 1998. The rest is based in Nehama’s History of the Jews of Salonica, Kostas Tomanas books and my personal collection – the photos belong to radamanth.

Ελληνικά (english translation follows)

Δύσκολα συνειδητοποιεί κανείς τo μέγεθος της διεθνούς ακτινοβολίας της πολυεθνικής Θεσσαλονίκης των αρχών του αιώνα αλλά και την ανεξήγητη άρνηση της σύγχρονης πόλης να αγκαλιάσει και να εμπνευστεί από ένα τέτοιο παρελθόν.

Από τα πιο εύγλωττα παραδείγματα είναι η οικογένεια Σαλέμ της Θεσσαλονίκης της οποίας την ιστορία θα διηγηθούμε στις τρεις αναρτήσεις που θα ακολουθήσουν – σήμερα θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με την Οικία Σαλέμ στο κέντρο της πόλης και την καταγωγή της οικογένειας.

Η Επαυλη Σαλέμ σήμερα/Πηγή:Ραδάμανθυς

Η Επαυλη Σαλέμ ως προξενείο της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας/Πηγή:Δήμος Θεσσαλονίκης

Οι θεσσαλονικείς που περνάνε μπροστά από την παλιά άσπρη βίλα στην οδό Βασιλίσσης Όλγας 20 λίγα γνωρίζουν για την βίλα αυτή, μέρος της εκλεκτικής “Οδού των Εξοχών” που αποτελούσε το πολυεθνικό προάστιο των προυχόντων της πόλης έξω από τα τείχη, σήμερα στο κέντρο του Δήμου της Θεσσαλονίκης.

Η έπαυλη χτίστηκε για τον ευκατάστατο εβραίο έμπορο Jeborga (Τζεμπόργκα ;) από τον σημαντικότερο αρχιτέκτονα της ορθόδοξης κοινότητας της πόλης, τον Ξενοφών Παιονίδη, το 1878. Το 1887 όμως αγοράζεται από τον πιο γνωστό δικηγόρο της πόλης και εξέχον μέλος της Εβραϊκής Κοινότητας, Εμμανουέλ Σαλέμ και για περίπου 30 χρόνια μένει στην κυριότητα της οικογένειας δίνοντας ένα από τα δύο ονόματα με τα οποία είναι γνωστό το οίκημα: “Οικία Σαλέμ”. Η έπαυλη χαρακτηρίζεται από την περίτεχνη πρόσοψη και τα πλούσια υλικά, ενώ θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα του νεομπαρόκ εκλεκτικισμού που κυριαρχεί τότε στην πόλη, (ιδιαίτερα τα μπαρόκ αετώματα της). Το σπίτι κατά την διάρκεια του Α’ΠΠ αλλάζει διαδοχικά χρήστες: μετά την αναχώρηση των Σαλέμ από την πόλη το 1915 χρησιμεύει ως Προξενείο της ΑυστροΟυγγρικής Αυτοκρατορίας και μετά αποτελεί για πολλά χρόνια το Ιταλικό Προξενείο της πόλης. Μετά τον σεισμό του 1978 μένει άδεια αφού το προξενείο μεταφέρεται στο χώρο που έχει δημιουργηθεί από την κατεδάφιση της Βίλλας Ιντας επί της οδού Φλέμινγκ, (πρώην Οδός Μιζραχή) και χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του συγκροτήματος των ιταλικών Monopoli di Stato και του Ιταλικού Ινστιτούτου. Να προσθέσω οτι τότε η βίλα ήταν παραθαλάσσια, (όπως όλες οι βίλες της περιοχής) και η απόσταση της από την θάλασσα είναι προϊόν των επιχωματώσεων του ΄50 για την δημιουργία της Νέας Παραλίας. Σήμερα παραμένει ιδιοκτησία του Ιταλικού Κράτους, ενώ το κτίριο είναι ερειπωμένο με την Ιταλική Κυβέρνηση περιοδικά να αφαιρεί τα αγριόχορτα που φτάνουν σε τέτοιo ύψος που κρύβουν το κτίριο, (έχουν υπάρξει ορισμένες μελέτες για την ανακαίνιση του). Αλλά ποιοι ήταν οι Σαλέμ;

Η οικογένεια Σαλέμ ανήκει στο μεγάλο κύμα των εβραίων εξόριστων από την Ισπανία και τις καθολικές χώρες που κατά δεκάδες χιλιάδες συρρέουν στην Θεσσαλονίκη. Το όνομα προέρχεται από το “σαλέμ” ( ) που σημαίνει “ακέραιος“. Για πρώτη φορά εμφανίζεται ως επιφανής οικογένεια με  τον Αβραάμ Σαλέμ ο οποίος μαθαίνουμε οτι υπήρξε εξαίρετος γιατρός περίπου το 1550 – ο Ι.Νεχαμά αφήνει να εννοηθεί οτι ανήκει στο κύμα των γιατρών που είχαν μορφωθεί στο Πανεπιστήμιο της Κοϊμπρα αλλά δεν ξέρουμε που βασίζεται. Άλλα μέλη της οικογενείας επικεντρώνονται στο εμπόριο και διακρίνονται για την φιλανθρωπία τους όπως ο μέγας ευεργέτης Αβραάμ Σαλέμ, ενώ άλλα διαπρέπουν ως ραβίνοι όπως ο Αρχιραβίνος του Άμστερνταμ Σαλομόν Σαλέμ, ιδρυτές σχολείων Χαίμ Σαλέμ και δικηγόροι. Μεταξύ αυτών ο Εμμανουέλ Σαλέμ, πρώτος γραμματέας του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης και κορυφαίος νομικός της ιστορίας της πόλης. Αλλά αυτή είναι μια ιστορία που θα διηγηθούμε εδώ.

H ιστορία του Εμμανουέλ Σαλέμ, επιφανή δικηγόρου και homme d’influence εδώ.
Η ιστορία του Ραφαέλ Σαλέμ, διεθνούς φήμη μαθηματικού εδώ.

Για περισσότερες φωτογραφίες μπορείτε να επισκεφτείτε τον εξαιρετικό, (και λέω λίγα), ιστότοπο του Ραδάμανθυ., ενώ μπορείτε να την δείτε εδώ σε δορυφορική φωτογραφία του Google.

Φωτο υψηλής ανάλυσης (κλικ για μεγένθυση) /πηγή: stageo

//–//

English

It is quite difficult to grasp the size of the international glamor of multiethnic Salonica at the turn of the century but also equally difficult to explain the reticence of the city to embrace and be inspired by such a past.

One of the most eloquent examples is the Salem family of Salonica whose history we are going to tell in three posts – today we shall deal exclusively with the the Salem Mansion in the center of Thessaloniki and the origins of the family.

The Salem Mansion today/Source:radamanth

Salem Mansion as the consulate of the Austro-Hungarian Empire/ source:Municipality of Salonica

The modern inhabitants of Salonica passing in front of the white villa in 20, Vasilis Olgas str. know little of this mansion, part of the “Exohon Street” which was the exclusive  multiethnic suburb of the rich of the city outside the city’s walls and today in the center of the Municipality of Thessaloniki.

The mansion was built initially for the wealthy Jewish merchant Jeborga in 1878 by the most important architect of the orthodox community of the city Xenofon Peonidis. In 1887 it is bought by the most important lawyer of the city and eminent member of the Jewish Community Emmanuel Salem and for 30 years will remain his family’s house earning it one of the two names the house is known by: “The Salem Mansion”. The mansion is characterized by its elaborate front and use of  luxurious materials, while it is considered characteristic of the neo-baroque eclecticism which dominates the city, (especially it’s baroque pediments). During WW1 it changes occupants: after the departure of the Salems in 1915 it is used as the Consulate of the Austro-Hungarian Empire and then is used, for many years, as the Italian Consulate. After the 1978 earthquake the Consulate moves to the complex of the italian Monopoli di Stato and the Italian Institute built on the demolished Villa Ida on Fleming Str, (former Mizrachi str). I should add that the Salem Mansion was by the sea, as all villas of the Exoches suburb, until the 1950’s fillings which created the New Promenade of the city.  Today the house remains property of the Italian State and is deserted, although from times to times the grass reaching as high as to obscure the whole building is cut, (there have been some studies to renovate it). But who were the Salem family?

The Salem family is part of the huge wave of Jewish refugees from Spain and the catholic countries who come by the tenths of thousands from 1492 onwards. The name derives from the jewish word “salem” ( ) which means “integral”. For the first time we hear of them as a prominent salonican family with Avraam Salem who we learn was an excellent medical doctor around 1550 – J.Nehama hints he was part of the Coimbra University graduates though we don’t know where does he base this. Other members of the family focus on commerce and become major philanthropists like the Great Benefactor of the Jewish Community Avraam Salem, while others become important rabbis like the Chief Rabbi of Amsterdam Salomon Salem or school founders like Chaim Salem. Among them is Emmanuel Salem, the first general secretary of the Bar Association of the city and among the three if not the most important lawyers in the history of the city. But with him we shall deal in this post.

Τhe history of Emmanuel Salem, prominent lawyer and homme d’influence of Salonica here.
The history of Raphael Salem, famous mathematician here.

For more photos you can visit the excelent, (and I am being modest here), site of Radamanth., while here you can see the satellite image by Google.

High analysis photo (click to enlarge) /source: stageo

Posted in thessaloniki, Uncategorized Tagged: Σαλέμ, θεσσαλονίκη, Salem, salonica, thessaloniki ]]> http://abravanel.wordpress.com/2009/12/02/salem_trilogy_mansion/feed/ 5 abravanel salem_front Salem_mansion_cons salem_detail Salem 17538526 salem_front Salem_mansion_cons salem_detail Salem 17538526 http://abravanel.wordpress.com/2009/11/09/assassination_king_george/ http://abravanel.wordpress.com/2009/11/09/assassination_king_george/#comments Sun, 08 Nov 2009 21:31:05 +0000 Abravanel http://abravanel.wordpress.com/?p=1095 ]]>

Ελληνικά (english translation follows)

Οπως είπαμε φέτος είναι η χρονιά της Θεσσαλονίκης σε τούτο εδώ το ταπεινό ιστολόγιο οπότε ευκαιρία να ασχοληθούμε με λιγότερο γνωστές πτυχές της πόλης με μια εβραϊκή ματιά. Ευκαιρία για αυτήν την ανάρτηση υπήρξε το άρθρο του Γιάννη Ράγκου για την δολοφονία στην πόλη του Γεωργίου του Α’ που μπορείτε να βρείτε εδώ. Εν συντομία μπορούμε να περιγράψουμε το περιστατικό ως:

Στη συμβολή με την οδό Βασιλίσσης Όλγας, τον περίμενε από ώρα ο Σερραίος Αλέξανδρος Σχινάς. Γύρω στις 3, είδε τον Γεώργιο και τον υπασπιστή του να περνούν, τους πλησίασε και από μικρή απόσταση πυροβόλησε τον βασιλιά μία φορά, προκαλώντας, ωστόσο, καίριο τραύμα. Αμέσως μετά, επιχείρησε να πυροβολήσει και τον Φραγκούδη, αλλά αυτός πρόλαβε να τον αφοπλίσει και να τον παραδώσει σε δύο Κρητικούς χωροφύλακες, που είχαν προστρέξει στο σημείο της δολοφονίας.

Ο δολοφόνος αργότερα “αυτοκτονήθηκε” με μια θεαματική βουτιά από τον όροφο του κρατητηρίου και ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία για την ταυτότητα του δολοφόνου, ακόμα και σήμερα δεν έχει υπάρξει συμφωνία για τα κίνητρα του. Για περισσότερα σας παραπέμπω στην όντως ενδελεχή δημοσίευση εδώ, εδώ και εδώ.

Μεταξύ των άλλων δημοσιεύει και την ακόλουθη γραφική αναπαράσταση των γεγονότων η οποία είναι αξιοπρόσεκτη:

Η αναπαράσταση έχει ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία. Ο Λευκός Πύργος είναι λανθασμένος γιατί το περιτείχισμα ήδη κατεδαφιστεί το 1911 όπως μάθαμε εδώ, θεωρείται αναμενόμενο να μπει στην εικόνα ένας μιναρές αφού ακόμα δεν είχαν κατεδαφιστεί από το ελληνικό κράτος, οι κρητικοί χωροφύλακες είναι παρόντες και ο βασιλιάς πέφτει στα χέρια ενός καφετζή ή παντοπώλη. Συνήθως οι κομπάρσοι σε αυτές τις σκηνές είναι άγνωστοι αλλά στην συγκεκριμένη περίπτωση γνωρίζουμε το όνομα του κυρίου με την άσπρη ποδιά που ήταν Ααρών Αμίρ. Αλλά γιατί να μην αφήσω τον γιο του διάσημου αρχιτέκτονα της Θεσσαλονίκης Πιέρρο Αριγκόνι, Μάσσιμο να τα διηγηθεί όπως διαβάζουμε στο “Χρονικό της Θεσσαλονίκης” του Κώστα Τομανά:

” Το απόγευμα της δολοφονίας βρισκόμουν μέσα στο τραμ, που ήταν σταματημένο στην στάση της Αγίας Τριάδας. Είδα τον βασιλιά να περπατάει στο πεζοδρόμιο μαζί με τον υπασπιστή του και και σε κάποια στιγμή να το πλησιάζει ένας από πίσω και να τον πυροβολεί. Είδα ακόμα τους δυο βρακοφόρους χωροφύλακες, που τον ακολουθούσαν εξ’ αποστάσεως, να πιάνουν τον φονιά που προσπάθησε να ξεφύγει προς την θάλασσα. Είδα και τον μπακάλη της γειτονιάς μας Ααρών Αμίρ να παίρνει αγκαλιά τον πληγωμένο βασιλιά και να τον βάζει σε μια άμαξα, που ξεκίνησε αμέσως και, διασχίζοντας την ανηφορική οδό Αγίας Τριάδας διευθύνθηκε προς το Παπάφη που ήταν τότε νοσοκομείο. Οπως μάθαμε, σε λίγο ξεψύχησε χωρίς να πει ούτε λέξη. “

Ο Κώστας Τομανάς συμπληρώνει: Η είδηση της δολοφονίας έπεσε σαν βόμβα στην πόλη. Οι στρατιώτες ακούγοντας φήμες οτι ο δολοφόνος είναι εβραίος όρμηξαν στις εβραϊκές γειτονιές “προβαίνοντας εις πλείστας οσας απαράδεκτους ενέργειες” όπως έγραψαν τότε αόριστα οι εφημερίδες. Η τάξη αποκαταστάθηκε όταν οι Αρχές ανακοίνωσαν οτι ο δολοφόνος ήταν έλληνας.

Βασικά θα προτιμούσα να μην προσέθετα το κομμάτι με τις αντι-εβραϊκές ταραχές γιατί απλά δεν είναι το θέμα της ανάρτησης. Απλώς θέλω την επόμενη φορά που οι θεσσαλονικείς αναγνώστες περάσουν από το μνημείο προς τιμή του Γεωργίου Α΄ να σκεφτούν το πως η ιστορία αυτής της πόλης δεν είναι το άθροισμα των κοινοτήτων αλλά μια στην οποία ο εβραίος zarzavachi (οπωροπώλης) Ααρών Αμίρ λερώθηκε με το αίμα του ελληνορθόδοξου μονάρχη δανικής καταγωγής καθώς τον είχε στην αγκαλιά του. Και η επιμονή να δημιουργούν μια φανταστική ταυτότητα αγνοώντας την εβραϊκή παρουσία της πόλης η οποία δεν είναι μια απλή μικρή συνιστώσα αλλά η ίδια η ιστορία της πόλης, οδηγεί απλά στην ίδια άγνοια της Ιστορίας για την οποία κατηγορούν τους βόρειους γείτονες τους.

Η στήλη δείχνει το ακριβές σημείο στο οποίο ο Γεώργιος πυροβολήθηκε και έπεσε στα χέρια του Ααρών Αμίρ. Πιο πίσω το σύγχρονο πάρκο στην Βασ.Ολγας στην Θεσσαλονίκη με την προτομή του.

English

As we have already said, this is going to be the Salonica Year in this humble blog so here is the chance to occupy ourselves with less known aspects of the city. This post was inspired by the post of Yiannis Ragkos on the murder of King George I’ in the city of Salonica in 1913.

Copying from Wikipedia we learn:

Just as he did in Athens, the King went about Salonika without any meaningful protection force. While out on an afternoon walk near the White Tower of Thessaloniki on 18 March 1913, he was shot at close range in the back by Alexandros Schinas, who was “said to belong to a Socialist organisation” and “declared when arrested that he had killed the King because he refused to give him money”. The Greek government denied any political motive for the assassination, saying that Schinas was an alcoholic vagrant. Schinas was tortured in prison and six weeks later fell to his death from a police station window.

For those fluent in greek I would suggest reading the proficient posts of Y.Rangos here, here and here. He also includes a popular representation of the fact which is quite interesting by itself:

The White Tower is wrongly depicted still being surrounded by the fortified wall which was torn down in 1911 as we saw here. It is considered normal to insert a minaret since they weren’t yet demolished yet by the Greek State, the cretan policemen are present and the King fells into the arms of a coffeehouse owner or a grocer. Usually the rest of the “extras” remain anonymous but on this case we know the name of the grocer with the white apron which was Aaron Amir. But why not let the son of the famous architect of Salonica Pierro Arigoni, Massimo to give his eyewitness account as we read it in the “Χρονικό της Θεσσαλονίκης” by Kostas Tomanas.

The evening that the murder took place I was inside the tram which had made its stop at Agias Triadas station. I saw the King walking together with his adjutant  and at some point a man approaches him from behind and shoots him. I saw the two vrakoforous policemen, who followed him from a distance, to catch the killer who tried to make a dash towards the sea. I also saw the grocer of my neighbourhood Aaron Amir to take into his arms the wounded king and put him into a carriage which set off immediately and taking the uphill road of Agia Triada headed for Papafio which served as a hospital at that time. As we learned he soon died without saying a word.

Kostas Tomanas adds: The news of the assassination fell as a bomb to the city. The soldiers hearing rumors that the assassin was a Jew rushed to the Jewish neighbourhoods “performing many as well as unacceptable acts” as the papers reported rather vaguely. The order was restored when the Authorities announced that the killer was Greek.

I must admit I would have rather not added the piece on the anti-Jewish riots because frankly this is not the point in this post. I just want the next time the salonican readers pass before the monument in honour of King George to think that the history of this city is not the sum of the stories of the individual communities but one where the jewish zarzavachi (grocer) Aaron Amir was stained by the blood of a greek-orthodox monarch of danish descent while holding him in his arms. And their insistence on creating an imaginary identity ignoring the Jewish presence which is not simply a small component but the history of Salonica, leads simply to the same ignorance that they accuse their northern neighbors of.

The pillar shows the exact spot where George was shot and fell to the arms of Aaron Amir. Behind is a contemporary park with his bust in Vas.Olgas str in Salonica.

Posted in thessaloniki Tagged: Βασιλιάς Γεώργιος Α', θεσσαλονίκη, King George I, salonica, thessaloniki ]]> http://abravanel.wordpress.com/2009/11/09/assassination_king_george/feed/ 26 abravanel georgios03 King_George georgios03 King_George (Large) http://abravanel.wordpress.com/2009/10/26/white_tower/ http://abravanel.wordpress.com/2009/10/26/white_tower/#comments Mon, 26 Oct 2009 10:16:14 +0000 Abravanel http://abravanel.wordpress.com/?p=1102 ]]>

Σήμερα είναι 26 Οκτωβρίου, εορτή του Αγίου Δημητρίου αλλά και ολόκληρης της Θεσσαλονίκης. Επ’ευκαιρία της γιορτής της πόλης δημοσιεύω το άρθρο, έργο δικό μου αλλά και ενός καλού φίλου του mayor rishon, για τον Λευκό Πύργο, σύμβολο της πόλης αλλά και της άγνοιας των σύγχρονων Θεσσαλονικέων για την ιστορία της πόλης.

Θεώρησα σωστό, μιας και το παρόν είναι μονοθεματικό ιστολόγιο αλλά και για να υπενθυμίσω οτι φέτος είναι η χρονιά της Θεσσαλονίκης, να δημοσιευτεί πρώτα στην ιστολογική “πύλη” του thess.gr χάρη στην ευγενική βοήθεια του argos τον οποίο ευχαριστώ θερμά. Τα σχόλια εδώ θα είναι κλειστά και σας παρακαλώ να πεταχτείτε στο thess.gr εδώ για να μάθετε την πλήρη ιστορία του Λευκού Πύργου και να συμμετάσχετε σε μια συζήτηση για το αν όντως ο Λευκός Πύργος αποτελεί σύμβολο της πόλης αλλά και της εγγενούς παθογένειας της, (αυτό συμπεριλαμβάνει και εσάς που το διαβάζετε μέσω rss feed ή email).

–

Today is October the 26th, St.Demetrius is honoured today and together with him the city of Salonica that has adopted him as her patron saint. On this occasion I publish the article, my work as well as of the dear friend mayor rishon, for the White Tower, symbol of the city but also of the ignorance of the contemporary inhabitants of the city over the city history.

I deemed appropriate, since this is a monothematic blog but also as a remainder that this shall be the year of Thessaloniki in this blog, to publish it first in blog portal of Salonica thess.gr thanks to the gentle help of argos that I thank warmly. The comments here shall remain closed and I urge you all to visit thess.gr here to learn the complete history of the White Tower and participate in the discussion on whether the White Tower is indeed the symbol of the city and of its innate pathology, (this includes you guys reading this through rss feeds or email).

Για Ελληνικά ακολουθήστε αυτό τον σύνδεσμο - for English here.

English (ελληνική μετάφραση ακολουθεί)

The books by Elias Petropoulos may not be academic papers but certainly do constitute an extremely interesting source of indiscretions that do not appear in the official History books.

So in his book “Name giving of Streets and Squares” I read with surprise:

In front of the White Tower one can see the Square of the White Tower and its small gardens. These names are unofficial and established by the people. The name “White Tower” is a translation from judeospanish.

Further research in the, otherwise well executed, site of the monument of the White Tower which today serves as the landmark of Salonica and Museum of History of the City of Thessaloniki didn’t yield any results while the origins of the tower remain obscure. As a tribute to some friends from Salonica here’s what I could muster over the origins of the Lefkos Pirgos, (aka Torre Blanca, aka Beyaz Kule). I should make clear that I don’t intend to occupy with the history of the gardens which constitute a history of their own.

The location

Salonica is often topographically defined by its many torrents. One of those began from the quarry in Agios Pavlos, east of which we can find the contemporary Evangelistria’s cemetery and flowed parallel to the Ethnikis Amynis St. ending through the alluvions in the creation of a small foreland. It is speculated that over this piece of land a small byzantine tower stood as early as 1185 although there is some controversy if the venetian fort stood at the site of the Tower or more west, where the modern Vassiliko Theatre stands. Others believe that it is not the Evangelistrias torrent that is responsible for the foreland but the torrent passing east of the jewish cemetery and it’s two branches, the Goz Dere (Pit of the Eye) and Kirishane (Cordmaker). Still, there is a general agreement on alluvional nature of the foreland and its two bays, which presented itself as the natural candidate for the construction of the Tower. In any case this function was preserved in latter years with the man made peer when the alluvions changed its original aspect.

The construction of the Tower

A century after the conquest of the city by the ottoman turks a series of new fortifications were built and part of them was the Tower. Our main source for the date of creation was an inscription on the lintel of the main entrance which was first recorded by Evliya Chelebi and later photographed by the german Struk, (today the inscription does not exist – according to some Sultan Hamid is to blame, according to others the greek administration in 1937).

According to the translator there are some small differences in the style but they all concur in the content and date. The sign in arabic script reads:

Built upon order of the lion of the brave Suleiman,

became the lion of all fortresses

with it’s lionfaced draconian firearms around it,

it is fit that this fortress be named lion of the forts

Year 942 of the Hegira of the Prophet

In other words it was built in by Suleiman the Lawgiver (or Great) in the year 942 of the Hegira, ie 1535 CE or 1536 CE. Another date that is mentioned is 974 of the Hegira, ie 1566 CE. It should be noted that tree dating of the wooden support features have led to the conclusion that they are oaks of the Pindos mountains cut around the 15th century.

Some speculate that Sinan, the trusted architect of Suleiman, is responsible for building the landmark of Salonica but probably this is not true since we lack of any specific testimonies, while in general hundreds of works are attributed to Sinan. The rumor that it could be work of venetians is refuted definitely by another inscription in the interior which states of a major reconstruction, (through compulsory popular labor), in 1619 and later testimonies report that as the construction date. In any case the stonework of the Tower is consistent with other ottoman monuments that we have more detailed information.

Its shape

Initially the Tower was built without its famed surrounding wall. Instead it had a conical roof of lead and between the embrasures came to view the cannons that controlled the Gulf and fired rounds “[weighing] 4o okades to 8 miles of distance”. The inscription on the lintel is possible to have been referring to the arsenal with the cannons which were its main mission.

The tower himself is cylindrical with a height of 33.90 mt and 22,70 mt in diametre. It has a ground floor and 6 storeys which communicate with an internal cochlear staircase with a lenghth of 120 mt. parallel to the wall creating an internal core of 8,50mt of diametre. So in each floor a central circular room is formed with adjacent squared rooms in communication retrieved from the thick exterior walls. The last floor has only a main room which leads outside to a  terrace which offers an exquisite view of the surrounding city and sea. (source)

We do not know exactly when the surrounding wall was built but we know of its shape. It was octagonal , of low height of about  5mt with 3 turrets in three of its angles, also equipped with cannons. It is interesting to know that it was directed towards the city, while the Tower depended on its own bulk for defense towards the exterior. There was also a two-storey turret and other buildings whose use will be examined later. Its entrance was to the north, the same line of entrance as the entrance of the Tower and was called Gate of Divan Hane, (according to some sources the commander of the Yenissars was called Divan Efendi while others reserve this title for the commander of the Acropol, which is the Yedi Kule complex known as Kucuk Selanik,ie small Salonica. In my opinion this is indicative of the multipolar ottoman power and the antagonism between the yenissars and the Empire). The Tower was also equipped with secondary structures neccessary for its use as barracks like fireplaces and toilets inside the main building and warehouses, depots of water on the outside.

Its history through time

It’s initial name was, as expected, “Tower of the Lions” while later it was unofficially named as “Tower of Kalamaria” and “Tower of the Yenisars”, (Kalamaria was originally the area of Efklidis to the sea). Until 1826 it serves as a fort and the greater part of the Yenisar guard is stationed there – it is also used as a prison but only complementary to the needs of the Yenissars themselves. The Kalamaria fort (Kelemeriye Kal’asi) that Evliya Cheleby mentions also had the aforementioned two-storey turret which functioned as a mescid,ie a small mosque lacking a minaret. We are also aware of a minor retreat of the dervis called Mahmud Aga Zeviye, (the dervis is a branch of the Sunni Islam and their retreats were a kind of mystic monastery where sometimes even Christians were welcome), since the Yenisars enjoyed a special relationship with the Betaksish Order although this one is probably linked with the Kadiri Order.

It should be noted that the Yenisars had transformed from an elite military force to a semiautonomous and uncontrollable order which by the 18^th century had been transformed into an armed class of traders and soldiers that were involved into forms of mafia style protection independent of religion and simultaneously controlled the markets of food, leather and felt. Salonica was a major centre of the Yenissar Order with about 8.000 yenissars organized in three ortas.

Their insensate violence and greed towards the inhabitants independently of their religion and the creation of a parallel state was a constant thorn to every Sultan’s side – it should be noted that all religious communities stress that they were the preferred targets of the Yenissars. Revelatory is the fact that most of the information we have over the conditions of the prisons, are thanks to the philo-greek judge Hairulah who was imprisoned himself for the efforts to stop the Yenissar massacres in 1821, after the outbreak of a revolt in Chalkidiki.

Finally in June 16^th, 1826 Mahmud the 2^nd orders their extermination and with Salonica being the epicenter the execution of the order is carried through throughout the empire. About 3.000 survive and are arrested by the ottoman army after fierce battles and transported to the Tower and where they are executed en masse. It is then that the Tower acquires its name “Kanli Kule” (Tower of Blood) – I repeat that the name is not connected with the executions perpetrated by the Yenissars as often cited since its name until then is either Kalamaria Tower, or Yenissar Tower. Its later use as a prison and execution spot of the ottoman state, which were notified to the city with a cannon shot, maintained the name. I also found many claims that it was used for political prisoners but no official source confirmed this information.

As time passed by the role of the Tower transformed from a part of the defenses against external threats, into a means of control of the city. The very existence of the surrounding wall only in the part facing the city is testimony to the extreme provisioning problems the city faced that caused popular uprisings as far as the 18^th century. As some historians claim the Tower of the Yenissars served as a counterbalance the authority of the legitimate ottoman administrator that was house in the Yedi Kule tower – something we saw with the conflict over the Divan Efendi title earlier.

The official names “Tower of Lions” and its unofficila as “Tower of Blood” were maintained until 1891 when a jewish prisoner, Natan Guidili, convicted after a love crime agrees to whitewash it with lime in exchange for a reduction of his term and his subsequent release. The reason for this decision was not known, public folklore attributes it to the will of the Sultan to show that something changed after the St.Stephan Treaty or with the end of the Tanzimat – we claim the right to be dubious of such excuses. More probably it is linked to the transfer of the prisons to Yedi Kule, (which remained until 1989!), the beginning of the demolition of the surrounding wall and an conscious effort to disconnect the Tower from its bloody past.

While there is a great variety of sources that inform us of the transformation of Kanli Kule into Beyaz Kule, ie White Tower, I did not find any other source that claimed that the adoption of Torre Blanca by the Jewish Community lead to it’s adoption by the muslim and orthodox minorities, as Petropoulos claims. Of course we know that the Greeks of the city knew ladino as to get by in the city and many areas were known by their jewish names until 1943 when the Municipality changed them profiting from the deportation of the Jews to Auschwitz. In any case talking with a local historian he also concurred that the adoption of officious Lefkos instead of Aspros “smells of official translation instead of a spontaneous popular name giving”. In any case this would not be the first time that happens in the Balkans or Salonica, The name Ayia Sophia was maintained by the Aya Sofia Cami’i Mosque that the orthodox church had been transformed into, but also from the homonymous jewish quarter. Or the Turkish baths in the spot now known as Louloudadika were known as Yahudi Hamam,ie Jewish bath because it was in the jewish quarter Kulhan.

The possible Jewish origin and the deep intrinsic irony led me to further research. The same opinion is held by the great salonican folklorist and writter Alberto Nar, which fostered a mutual dislike with Petropoulos, to be accused that one copied the other. I do not know if he based his opinion on the reading of Jewish newspapers of the era – a small research of mine of the sole greek newspaper highlighted the absence of the Kanli Kule and the dominance of Beyaz Kule. That the “White Tower” was not popular among the greek orthodox minority of the city is evident in the stories of the salonican Zorzeta Poselli, granddaughter of Vitalliano one of the most important architects of the city which gave us the Konak, seat of the former Ministry of General Comand of Macedonia.

Exiting the balcony of my home the first thing I see is the White Tower and I remember of all the things my family used to tell me about it. Beyaz Kule the Turks called it but in the houses among the families it was called Kannll Kule (from kan meaning blood, ie Bloody Tower)

Indicative of the confusion is the post card in the right: in greek it is called Tower of Blood and in parenthesis the common (?) name of White Tower, while in french its official name Tower of Lions is maintained and in parenthesis we have the White Tower. (The photo is older than the post card of course since it is dated after 1914 and the surrounding wall along with all the other buildings were already demolished).

In 1905 the eastern bay of the foreland is filled with rubble and together with the conclusion of the demolition of the surrounding wall the Square of Progress is formed in the area of Macedonian Studies Palace and also the Gardens of the, now, Torre Blanca. As the color photos of the Kahn collection testify, the Torre Blanca was whitewashed regularly, especially when the Sultan visited Salonica in 1911, (at that time both the mosque and the mescid are removed to make way for the Sultan’s procession). Altough the history of the Torre Blanca and the gardens exceed the scope of this article we should note that these became the epicenter of the political and mundane life of the city. From the 10000 protesters of the Federacion on occasion of the execution of the anarchist leader Ferrer in Spain in 1910 singing the Internationale, to the first parade of the greek army in 1912, to the gathering of the supporters of Ethniki Amyna in 1916, the downed zepellins of WW1, the freak show from Constantinople in 1921, its revival as a prison of turkish POW after the Smyrna landing in the Asia Minor campaign, the first gathering of the consumers union in 1922, the luxurious barber shop of the gardens, the feast of the Prosfigikos Phoenix in 1929 and its use by the sea scouts in 1934. Acquiring camouflage coloring during WW2 was another page in the book of various color changes of the Tower. In the photo to your left you can see a downed german plane exhibited to the curious crowd during WW1.

So accepting, perhaps unduely, that Elias Petropoulos and Alberto Nar might have known a bit better I must congratulate the modern christian inhabitants who in their vast majority may not have even a century of life in this city but are ready to accept as symbol of the city an ottoman monument whose contemporary name if not properly of Jewish origin is surely due to a jewish salonican.

ps. To be honest my congratulations are addressed towards the patricians of the city like the Prefect Psomiadis, the gentlemen of the Macedonian Studies Company et.c. For the rest I hope the irony of the last paragraph is clear – the City Counsel thinks that remembrance rights in Salonica are linked with the length of one history in the city in their vote about excluding the Shoah, forgetting that the Jewish Community has a history of more than 2000 years. Studying the history of the Torre Blanca, the personalization of Salonica throughout Greece which all Saloniceans identify with, may explain their rampage insecurity.

Sources for this, rather long and perhaps tiring essay, were the works by E.Hekimoglu, K.Tomanas, J.Nehama, E.Petropoulos, the Greek Archeological Service, the Museum of the White Tower and I thank petefri for all the bibliographical information. A big thanks to mayor rishon who worked in this article as much as I did. In the photo to your right a salonican survivor from the Auschwitz draws decades afterwards, in Israel, his recollections from the deportations: the tram, the Constantine statue, the Jewish cemetery behind the tram and the White Tower splitting symbolically and in reality the intra muros historical city from the new one spouting to the right.

VISIT THESS.GR FOR COMMENTS

Ελληνικά

Τα βιβλία του Ηλία Πετρόπουλου, αν και δεν αποτελούν  ακαδημαϊκά συγγράμματα , σίγουρα αποτελούν μια ενδιαφέρουσα πηγή αδιακρισιών που σπάνια περιλαμβάνονται  στην επίσημη ιστορία.

Έτσι στο η «Ονοματοθεσία Οδών και Πλατειών» διάβασα με έκπληξη για τον Λευκό Πύργο στην Θεσσαλονίκη:

«Μπρος στον Λευκό Πύργο βλέπεις την Πλατεία του Λευκού Πύργου και τα κηπάρια του Λευκού Πύργου. Οι ονομασίες αυτές είναι ανεπίσημες καθιερωμένες από τον λαό. Η ονομασία Λευκός Πύργος είναι μετάφραση από τα ισπανό-εβραϊκά. Διόλου δεν αποκλείω την περίπτωση όπου κάποιος φωστήρας θα προτείνει την ονομασία του οθομανικού οχυρού σε Άσπρο Πύργο»

Περαιτέρω έρευνες στον, κατά τ’αλλα εξαιρετικά σχεδιασμένο, ιστότοπο του Λευκού Πύργου δεν έδωσαν πληροφορίες, ενώ γενικότερα υπάρχει μια γενικότερη ασάφεια επί του θέματος. Ως φόρο τιμής προς ορισμένους σαλονικιούς φίλους αποφάσισα να δω τι μπορούσα να βρω για την προέλευση του Λευκού Πύργου, (ή αλλιώς γνωστού ως Τόρε Μπλάνκα ή Μπεγιάζ Κουλέ). Ξεκαθαρίζω ότι δεν θα ασχοληθώ με τους κήπους του Λευκού Πύργου παρά επιφανειακά, μιας και αποτελούν ξεχωριστή ιστορία από μόνοι τους.

Η τοποθεσία

Η Θεσσαλονίκη τοπογραφικά συχνά ορίζονταν από τους πολλούς χείμαρρους της. Ένας τέτοιος ξεκινούσε από ένα λατομείο στον Άγιο Παύλο ανατολικά του οποίου υπάρχει σήμερα το νεκροταφείο της Ευαγγελίστριας και συνεχίζοντας παράλληλα με την οδό Εθνικής Αμύνης κατέληγε, μέσω των προσχώσεων, στην δημιουργία ενός μικρού ακρωτηρίου. Πάνω σε αυτό το ακρωτήριο πιθανολογείται ότι υπήρχε κάποιος μικρός οχυρωματικός πύργος ήδη από το 1185, έργο βυζαντινών, αν και υπάρχουν αμφιβολίες για το αν ο πύργος του 1185 βρίσκονταν στο ακρωτήρι ή πιο δυτικά, περίπου στο ύψος του Βασιλικού Θεάτρου. Άλλοι πιστεύουν ότι δεν είναι ο χείμαρρος της Ευαγγελίστριας υπεύθυνος για το ακρωτήρι αλλά ο χείμαρρος που περνούσε ανατολικά από το εβραϊκό νεκροταφείο και διακλαδίζονταν στο Goz Dere (Λάκκο του Ματιού) και στο Kirishane (Χορδοποιειο). Υπάρχει όμως μια κοινή συμφωνία για την προσχωματική φύση του ακρωτηρίου και των δυο ορμίσκων που διέθετε, που αποτέλεσαν την φυσική τοποθεσία δημιουργίας του Πύργου. Αλλωστε αυτή η λειτουργία διατηρήθηκε και τους μετέπειτα αιώνες με την λειτουργία της τεχνητής αποβάθρας όταν οι προσχώσεις αλλοίωσαν τον φυσικό του χαρακτήρα.

Η ανοικοδόμηση του Πύργου

Περίπου ένα αιώνα μετά την κατάληψη της πόλης μια σειρά οχυρωματικών έργων δημιούργησαν νέα φρούρια στην πόλη και στα πλαίσια αυτής της δραστηριότητας είχαμε την δημιουργία του Πύργου. Κυριότερη πηγή για το έτος δημιουργίας είναι μια υπέρθυρη μαρμάρινη επιγραφή της εισόδου που πρώτος ανέφερε ο περιηγητής Εβλιγιά Τσελεμπή και μάλιστα υπάρχει μια φωτογραφία της από τον γερμανό Στρουκ, (η επιγραφή σήμερα δεν υπάρχει – κατά άλλους σβήστηκε από τον Σουλτάνο Χαμίντ, κατά άλλους από την ελληνική διοίκηση το 1937).

Ανάλογα με τον μεταφραστή υπάρχουν μικρές διαφορές – στην επιγραφή διαβάζαμε με αραβική γραφή:

Κτισθέν κατά διαταγήν του λέοντος των ανδρείων Σουλεϊμάν,

έγινε ο λέων όλων των φρουρίων

Με τα λεανταροπρόσωπα δρακόντεια πυροβόλα γύρω του,

αρμόζει να ονομαστεί το φρούριο αυτό λεοντάρι των οχυρών,

Ετος 942 της Εγίρας του Προφήτου

Με άλλα λόγια ο πύργος κτίσθηκε από τον Σουλεϊμάν τον Νομοθέτη (ή Μεγαλοπρεπή) το έτος 942 της Εγίρας, δηλαδή το 1535 μ.κ.ε. Μια άλλη χρονολογία που αναφέρεται είναι το 974 της Εγίρας, δηλαδή το 1566 μ.κ.ε. Πάντως αξίζει να σημειωθεί ότι έχει εκτιμηθεί, μέσω δενδροχρονολόγησης, ότι τα ξύλινα υποστηρίγματα είναι βαλανιδιές της Πίνδου κομμένες περίπου το 15^ο αιώνα.

Μερικοί θεωρούν ότι ο Σινάν, ο έμπιστος και διάσημος αρχιτέκτονας του Σουλεϊμάν, ευθύνεται για το σύμβολο της Θεσσαλονίκης αλλά πιθανότητα αποτελεί απλή φήμη μιας και δεν έχουμε κάποια σχετική μαρτυρία, ενώ συνολικά στον Σινάν αποδίδονται εκατοντάδες έργα. Η φήμη ότι είναι έργο βενετών τεχνιτών διαψεύδεται οριστικά από μια άλλη εσωτερική επιγραφή που αναφέρει για μεγάλη ανακατασκευή, (με αγγαρεία – δηλαδή υποχρεωτική συμμετοχή του λαού), το 1619 και μετέπειτα αναφορές αναφέρουν οτι εκείνη υπήρξε η ημερομηνία κτίσης. Αλλωστε η τοιχοδομία συνάδει με άλλες οθωμανικές κατασκευές της περιόδου για τις οποίες έχουμε περισσότερες πληροφορίες.

Η μορφή του

Αρχικά ο Πύργος χτίσθηκε μάλλον χωρίς το περίφημο περιτοίχισμα του. Αντίθετα είχε μια κωνική μολυβδαίνια σκεπή και ανάμεσα στις σημερινές πολεμίστρες ξεπρόβαλλαν τα κανόνια που έλεγχαν τον Θερμαϊκό Κόλπο και έριχναν βλήματα «40 οκάδων σε μήκος 8 μιλίων».  Αλλωστε πιθανότατα η υπέρθυρη επιγραφή αναφέρονταν μάλλον στο πυροβολοστάσιο που ήταν η κύρια αποστολή του.

Ο ίδιος ο Πύργος είναι κυλινδρικός με ύψος 33,90 μ. και διάμετρο 22,70 μ. Έχει ισόγειο και έξι ορόφους, που επικοινωνούν με εσωτερικό κλιμακοστάσιο μήκους 120 μ., το οποίο ελίσσεται κοχλιωτά σε επαφή με τον εξωτερικό τοίχο, αφήνοντας στο κέντρο έναν κυκλικό πυρήνα διαμέτρου 8,50 μ. Έτσι, σε κάθε όροφο σχηματίζεται μια κεντρική κυκλική αίθουσα, με την οποία επικοινωνούν μικρότερα τετράπλευρα δωμάτια, ανοιγμένα στο πάχος του εξωτερικού τοίχου. Ο τελευταίος όροφος έχει μόνο την κεντρική αίθουσα και έξω από αυτήν δημιουργείται δώμα, που προσφέρει εξαιρετική θέα του γύρω τοπίου της πόλης και της θάλασσας. (πηγή)

Δεν γνωρίζουμε το πότε χτίσθηκε το περιτοίχισμα αλλά γνωρίζουμε τη μορφή του. Είχε οκταγωνικό σχήμα, χαμηλό ύψος περίπου 5 μέτρων και είχε 3 οκταγωνικούς πυργίσκους σε 3 ακμές του, εξοπλισμένοι και αυτοί με τηλεβόλα. Είναι ενδιαφέρον να παρατηρήσουμε ότι στρέφονταν προς την πόλη, ενώ ο Πύργος  βασίζονταν στο ίδιο του το μέγεθος για άμυνα προς το εξωτερικό. Υπήρχε και ένας ακόμη διώροφος πυργίσκος και διάφορα άλλα κτίσματα στο εσωτερικό που θα εξετάσουμε αργότερα την χρήση τους. Η είσοδος του περιτοιχίσματος, προς βορά και ίδια ευθεία με την είσοδο του Πύργου, ονομάζονταν Πύλη του Ντιβάν Χανέ, (ορισμένες πηγές ονομάζουν τον διοικητή των γενίτσαρων ως Ντιβάν Εφέντη και ορισμένες άλλες αναφέρουν με αυτόν το τίτλο το διοικητή της Ακροπόλεως όπου ακρόπολη ήταν το συγκρότημα του Επταπυργίου γνωστό και ως Kucuk Selanik, μικρή Θεσσαλονίκη. Κατ’ εμέ είναι ενδεικτικό της πολυπολικότητας της οθωμανικής εξουσίας και των ανταγωνισμών μεταξύ γενίτσαρων και κεντρικής εξουσίας). Ο Πύργος διέθετε και άλλες συμπληρωματικές κατασκευές απαραίτητες για την λειτουργία του ως κατάλυμα όπως τζάκια και αφοδευτήρια μέσα στο κυρίως κτίσμα και αποθήκες, δεξαμενές νερού εκτός του κύριου κτίσματος.

Η ιστορική του διαδρομή

Το αρχικό του όνομα υπήρξε, εύλογα, «Πύργος των Λεόντων» ενώ αργότερα ανεπίσημα ονομάστηκε «Πύργος της Καλαμαριάς» και  «Πύργος των Γενίτσαρων», (Καλαμαριά ονομάζονταν παλιά η περιοχή του σημερινού Ευκλείδη μέχρι την παραλία). Μέχρι το 1826 χρησιμεύει σαν φρούριο και σε αυτόν σταθμεύει το μεγαλύτερο μέρος της φρουράς των Γενίτσαρων – χρησιμεύει και ως φυλακή αλλά μόνο συμπληρωματικά προς τις ανάγκες των ίδιων των γενίτσαρων.  To κάστρο της Καλαμαριάς (Kelemeriye Kal’asi) που αναφέρει ο Εβλίγια Τσελεμπή διέθετε και τον προαναφερθείσα διώροφο πυργίσκο που  λειτουργούσε ως mescid, δηλαδή τζαμί χωρίς μιναρέ.  Επίσης γνωρίζουμε ότι διέθετε τον Mahmud Aga Zeviye, δηλαδή τον  τεκέ του Μαχμούντ Αγά, (ο τεκές ήταν ένα ησυχαστήριο των δερβίσιδων – ένα παρακλάδι του σουνιτικού Ισλάμ. Ο όρος μοναστήρι δεν αποδίδει σωστά το νόημα του αφού ήταν μυστικιστικά κέντρα προσβάσιμα στο λαό που ορισμένα δέχονταν και χριστιανους ως μέλη τους), μιας και οι γενιτσαροι είχαν μια ιδιαίτερη σχέση με το τάγμα των Μπετακσήδων αν και ο συγκεκριμένος μάλλον συνδέονταν με τους Kadiri. Η φωτογραφία αριστερά είναι εξαιρετική γιατί μας επιτρέπει να δούμε με λεπτομέρειες το ανώνυμο τέμενος που επέζησε τουλάχιστον μέχρι το 1906 και κατεδαφίστηκε από τις ίδιες τις οθωμανικές αρχές της πόλης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι οι γενίτσαροι είχαν μετατραπεί από ένα επίλεκτο στρατιωτικό σώμα σε ένα ημιαυτόνομο και ανεξέλεγκτο τάγμα το οποίο μέχρι τον 18^ο αιώνα είχε μετατραπεί σε ένοπλη τάξη εμπόρων, στρατιωτών που παράλληλα υποχρέωναν σε καταβολή προστασίας ανεξαρτήτως θρησκεύματος και ουσιαστικά έλεγχαν τις αγορές δέρματος, τροφίμων και τσόχας. Η Θεσσαλονίκη ήταν σημαντικό κέντρο με περίπου 6.000 γενίτσαρους οργανωμένους σε 3 ορτάδες.

Η παράλογη βία και απληστία τους προς τους κατοίκους της πόλης ανεξαρτήτως θρησκείας και η δημιουργία δομών παράλληλων με το οθωμανικό κράτους ήταν μια μόνιμη πληγή σε κάθε Σουλτάνο – άλλωστε όλες οι θρησκευτικές ομάδες της πόλης τονίζουν ότι αυτές ήταν ο ιδιαίτερος στόχος των γενίτσαρων. Αποκαλυπτικό είναι ότι τις περισσότερες πληροφορίες για τις συνθήκες κράτησης έχουμε από τον φιλέλληνα δικαστή Χαϊρουλάχ που φυλακίστηκε ο ίδιος λόγω των προσπαθειών του να θέσει τέρμα στις σφαγές των γενίτσαρων το 1821 μετά την επανάσταση στην Χαλκιδική.

Τελικά στις 16 Ιουνίου 1826 ο Μαχμούντ ο Β’ διατάζει την εξόντωση τους και με επίκεντρο την Θεσσαλονίκη οργανώνεται η εξόντωση τους σε όλη την Αυτοκρατορία. Περίπου 3.000 επιβιώνουν και συλλαμβάνονται μετά από σκληρές μάχες με τον οθωμανικό στρατό και μεταφέρονται στον Πύργο όπου και εκτελούνται μαζικά. Τότε είναι που ο Λευκός Πύργος αποκτά το όνομα «Kanli Kule» (Πύργος του Αίματος) – επαναλαμβάνω ότι το όνομα δεν συνδέεται με τις εκτελέσεις των Γενίτσαρων πιο πριν όπως κατά κόρον γράφεται αφού το όνομα μέχρι τότε είναι είτε πύργος της Καλαμαριάς, είτε Πύργος των Γενίτσαρων. Η μετέπειτα χρήση του ως φυλακή και τόπος εκτελέσεων που κοινοποιούνταν με έναν κανονιοβολισμό, διατήρησαν το όνομα. Βρήκα πολλές αναφορές στο ότι οι φυλακισμένοι στον Πύργο ήταν κυρίως για πολιτικά εγκλήματα αλλά καμία επίσημη πηγή δεν επιβεβαίωση αυτή την πληροφορία.

Με την πάροδο του χρόνου ο ρόλος του Πύργου μεταστράφηκε και από προστασία από εξωτερικές απειλές, έγινε μέρος του σχεδίου ελέγχου της ίδιας της πόλης. Η ύπαρξη του περιτοιχίσματος μόνο προς την μεριά της πόλης επιβεβαιώνει την σοβαρότητα των ταραχών που ξεσπούσαν στην πόλη μέχρι και τον 18^ο αιώνα λόγω επισιτιστικών προβλημάτων. Μάλιστα όπως ισχυρίζονται ορισμένοι ιστορικοί ο Πύργος των Γενίτσαρων ήταν ένα αντίβαρο στην εξουσία του νόμιμου οθωμανού διοικητή της πόλης που έδρευε στο Γεντί Κουλέ – κάτι και που διαπίστωσαμε νωρίτερα με την διχογνωμία για το τίτλο του Divan Efendi.

Το επίσημο όνομα του ως Πύργος των Λεόντων και το ανεπίσημο ως Kanli Kule υπήρξαν τα ονόματα του μέχρι το 1891 όταν ένα εβραίος κρατούμενος, ο Νατάν Γκιντιλί (Nathan Guidili), καταδικασμένος για ένα ερωτικό έγκλημα, τον ασπρίζει με αντάλλαγμα την μείωση της ποινής και άρα την απελευθέρωση του. Ο λόγος δεν είναι γνωστός – η λαϊκή μυθολογία λέει ότι ήταν επιθυμία του Σουλτάνου ώστε να φανεί ότι κάτι αλλάζει μετά την Συνθήκη του Αγ.Στεφάνου ή με το τέλος του Tanzimat – διατηρούμε την δυνατότητα να δούμε με αμφιβολία αυτές τις δικαιολογίες. Πιο πιθανό είναι να συνδέονται με την απόφαση για χρησιμοποίηση μόνο του Γεντί Κουλέ ως των φυλακών της πόλης (μέχρι το 1989!),  την έναρξη της κατεδάφισης του περιτοιχίσματος και μια συνειδητή προσπάθεια αποσύνδεσης του Πύργου από το αιματηρό παρελθόν του.

Ενώ υπάρχουν διάφορες πηγές από τις οποίες μαθαίνουμε ότι σύντομα το Kanli Kule μετονομάζεται σε Beyaz Kule, δηλαδή Άσπρος Πύργος, δεν βρήκα κάποια επιπλέον πηγή που να υποστηρίζει ότι η υιοθέτηση του Torre Blanca της εβραϊκής κοινότητας οδήγησε στη υιοθέτηση του και από τις άλλες μειονότητες, ορθόδοξους και μουσουλμάνους, όπως υποστηρίζει ο Πετρόπουλος. Βέβαια γνωρίζουμε ότι οι έλληνες της πόλης ήξεραν λαδίνο/ισπανοεβραϊκά ώστε να μπορούν να κινούνται στην πόλη και πολλές περιοχές της πόλης ήταν γνωστές αποκλειστικά από τα εβραϊκά τους ονόματα μέχρι και το 1943 όταν ο Δήμος πήρε την πρωτοβουλία και μετονόμασε όλα τα εβραϊκά τοπωνύμια εκμεταλλευόμενος τις εκτοπίσεις των εβραίων στο Αουσβιτς. Πάντως με μια ομιλία μου με έναν τοπικό ιστορικό συμφώνησε ότι η χρησιμοποίηση του Λευκός έναντι του Άσπρος «μυρίζει επίσημη μετάφραση και όχι αυθόρμητη λαϊκή ονοματοδοσία».  Άλλωστε δεν είναι η πρώτη φορά που αυτό θα συνέβαινε στα Βαλκάνια ή στην ίδια την Θεσσαλονίκη. Το όνομα Αγία Σοφία είχε διατηρηθεί τόσο από το τζαμί Aya Sofia Cami’i στο οποίο είχε μετατραπεί η εκκλησία, τόσο από την ομώνυμη εβραϊκή συνοικία. Αντίστοιχα το τουρκικό λουτρό στη θέση Λουλουδάδικα ονομάζεται από τον λαό Yahudi Hamam, δηλαδή εβραϊκό χαμάμ γιατί βρίσκονταν μέσα στην εβραϊκή συνοικία Kulhan.

Η πιθανή εβραϊκή προέλευση της λέξης και η βαθύτατη ειρωνεία του γεγονότος με οδήγησαν σε περαιτέρω έρευνες. Την ίδια άποψη υποστηρίζει ο μεγάλος σαλονικιός λαογράφος και λογοτέχνης Αλμπέρτος Ναρ, που είχε μια αμοιβαία αντιπάθεια με τον Πετρόπουλο για να κατηγορηθεί ότι ο ένας αντιγράφει τον άλλον, δεν ξέρω όμως αν την βάσιζε στην ανάγνωση των εβραϊκών εφημερίδων της εποχής – μια δική μου έρευνα στην μοναδική ελληνική εφημερίδα έδειξε ότι την απουσία του Κανλί Κουλέ και την ύπαρξη του Μπεάζ Κουλέ. Οτι το Λευκός Πύργος δεν ήταν δημοφιλές στην ελληνορθόδοξη μειονότητα της πόλης αντικατοπτρίζεται στην δίηγηση της σαλονικιάς Ζορζέτας Ποζέλλι, εγγονής του Βιταλιάνο μεγάλου αρχιτέκτονα της πόλης που μας έδωσε το Κονάκι, την έδρα του Πρώην Υπουργείου Γενικής Διοίκησης Μακεδονίας:

Βγαίνοντας από το μπαλκόνι του σπιτιού μου το πρώτο πράγμα που βλέπω είναι ο Λευκός Πύργος και θυμάμαι τα όσα άκουσα από αυτόν για τους δικούς μου. «Μπεαζ Κουλέ» τον έλεγαν οι Τούρκοι αλλά στα σπίτια μεταξύ των οικογενειών ονομάζονταν Καννλλ Κουλέ (από το καν που σημαίνει αίμα, δηλαδή ματωμένος πύργος).

Ενδεικτική είναι η σύγχιση στις ονομασίες σε αυτή την καρτ ποστάλ στα δεξιά: στα ελληνικά ως Πύργος του Αίματος και σε παρένθεση η κοινή (;) ονομασία Λευκός Πύργος, ενώ στα γαλλικά η επίσημη ονομασία του Tour de lion και σε παρένθεση η κοινή του Tour Blanche. (Η φωτογραφία είναι εμφανώς παλαιότερη της ίδιας της καρτ ποστάλ που χρονολογείται μετά το 1914 αφού περιλαμβάνει το περιτείχισμα και τα διάφορα άλλα κτίσματα που είχαν ήδη κατεδαφιστεί).

Το 1905 μπαζώνεται ο ανατολικός ορμίσκος και σε συνδυασμό με την ολοκλήρωση της κατεδάφισης του περιτειχίσματος δημιουργείται η Πλατεία Προόδου στην περιοχή της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών και  οι Κήποι της πλεον Τόρρε Μπλάνκα. Όπως διαπιστώνουμε από τις έγχρωμες φωτογραφίες της συλλογής Kahn η Τόρρε Μπλάνκα συνεχίζει να ασβεστώνεται τακτικά – ειδικά επ’ ευκαιρία της επίσκεψης του Σουλτάνου το 1911 όταν και ολοκληρώνεται η καταστροφή του περιτειχίσματος κατεδαφίζονται το τζαμί και ο τεκές για να είναι άνετο το πέρασμα της πομπής. Αν και η μετέπειτα τύχη του Πύργου και των κήπων δεν είναι μέρος αυτού του άρθρου αξίζει να σημειώσουμε ότι αποτέλεσαν το επίκεντρο της κοσμικής και πολιτικής δράσης της Θεσσαλονίκης. Από τους 10.000 διαδηλωτές να τραγουδούν την Διεθνή σε μια εκδήλωση της Φεντερασιόν με αφορμή την εκτέλεση του αναρχικού Φερρέρ στην Ισπανία το 1910, στην παρέλαση του ελληνικού στρατού το 1912, τη συγκέντρωση των οπαδών της Εθνικής Αμύνης το 1916, τα καταρριφθέντα ζέπελιν του Α’ΠΠ, τον κωσταντινουπολίτικο θίασο νάνων του 1921,την αναβίωση του ως φυλακή τούρκων αιχμαλώτων μετά την απόβαση στην Σμύρνη στην Μικρασιατική Εκστρατεία,  τη συγκέντρωση του πρώτου συλλόγου καταναλωτών το 1922, το πολυτελές κουρείο των κήπων, το πρώτο τραμ το 1927, την γιορτή του Προσφυγικού Φοίνικος το 1929 και την  χρησιμοποίηση του από τους ναυτοπροσκόπους το 1934. Η βαφή του Πύργου με βαφή παραλλαγής κατά τον Β’ΠΠ αποτέλεσε μια επιπλέον σελίδα στις χρωματικές αλλαγές του κτιρίου. Στα αριστερά μια φωτογραφία από καταρριφθέντα γερμανικά αεροσκάφη να επιδεικνύονται στους περαστικούς κατά την διάρκεια του 1^ου ΠΠ.

Ετσι δεχόμενος, καταχρηστικά, ότι ο Ηλίας Πετρόπουλος και ο Αλμπέρτος Ναρ πιθανόν κάτι να ήξεραν παραπάνω να συγχαρώ τους σύγχρονους χριστιανούς Θεσσαλονικείς που μπορεί στην πλειοψηφία τους να μην έχουν ούτε έναν αιώνα διαβίωσης στην πόλη, αλλά είναι πρόθυμοι να αναγνωρίσουν ως σύμβολο της πόλης ένα οθωμανικό μνημείο του οποίου το σύγχρονο όνομα αν δεν είναι εβραϊκής προέλευσης, τότε σίγουρα οφείλεται σε έναν εβραίο σαλονικιο.

υγ. Για να είμαι ειλικρινής τα συγχαρητήρια μου είναι κυρίως προς τους ευπατρίδες της πόλης όπως τον Νομάρχη Ψωμιάδη, τους κ.κ.της Εταιρίας Μακεδονικών Σπουδών κ.ο.κ Για τους υπόλοιπους η ειρωνεία της τελευταία παραγράφου ελπίζω να είναι εμφανής – αναφέρομαι στο πρόσφατο ομόφωνο διαπαραταξιακό ψήφισμα του Δημοτικού Συμβουλίου όπου αποκλείονταν το Ολοκαύτωμα από την ιστορία της πόλης, ξεχνώντας ότι η Εβραϊκή Κοινότητα της πόλης έχει μια ιστορία άνω των 2000 χρόνων στην πόλη. Μελετώντας την ιστορία της Torre Blanca, έμβλημα της Θεσσαλονίκης στην Ελλάδα και με το οποίο ταυτίζονται οι ίδιοι οι Θεσσαλονικείς, μπορούμε ίσως να καταλάβουμε τους λόγους της καλπάζουσας ανασφάλειας τους.

Διαβάστε: την ιστορία με το περιτοίχισμα από agitprop, μερικές φώτο από τον Πάνο Ζ. , η επίσημη ιστορία του σύμφωνα με το Υπουργείο Πολιτισμού, Επιλεκτική Μνήμη από panokato, o Λευκός Πύργος σε χαρτονόμισμα της ΠΓΔΜ, ενας σαλονικιός που δεν του αρέσει ο Πύργος.

Πηγές υπήρξαν διάφορες εργασίες του Ε.Χεκίμογλου, του Κ.Τομανά, του J.Nehama, του Β.Δημητριάδη, του Η.Πετρόπουλου, η Αρχαιολογική Υπηρεσία, το Μουσείο του Λευκού Πύργου ενώ ευχαριστώ τον petefri για τις βιβλιογραφικές αναφορές. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον mayor rishon ο οποίος συνετέλεσε εξίσου σε αυτό το άρθρο όσο και εγώ. Στην φωτογραφία δεξιά ένας επιζόντας σαλονικιός ζωγραφίζει δεκαετίες μετά, στο Ισραήλ, τις αναμνήσεις του από την εκτόπιση, το τράμ, το άγαλμα του Κωσταντίνου, τα νεκροταφεία πίσω από το τραμ και ο Λευκός Πύργος που χωρίζει νοητικά και πραγματικά την intra muros ιστορική πόλη από την νέα που ξεχύνεται δεξιά.

ΣΤΟ THESS.GR ΓΙΑ ΣΧΟΛΙΑ

Ελληνικά (english translation follows)

Όταν βρίσκομαι μπροστά από περιπτώσεις σαν και αυτή δεν μπορώ να εκφράσω τα συναισθήματα μου – από την μια αισθάνομαι περήφανος για την τεράστια έκταση της σαλονικιώτικης εβραϊκής παράδοσης σε όλο τον κόσμο και από την άλλη αισθάνομαι θλίψη και περιφρόνηση για μια πόλη σήμερα που αρνείται πεισματικά να έρθει σε ειρήνη καν με την σύγχρονη εβραϊκή παρουσία που είναι κληρονόμος της τεράστιας αυτής παράδοσης.

Αποψη του κοχυλιού από ψηλά/Πηγή:telavivinf.com

Η Συναγωγή Εϊχάλ Γεουντά (στα εβραϊκά: בית הכנסת היכל יהודה‎, Beit haKnesset Hechal Yehuda) αποτελεί μια δωρεά της οικογένειας Ρεκανάτι στην πόλη του Τελ Αβίβ που γιορτάζει φέτος τα 100 της χρόνια. Η οικογένεια Ρεκανάτι, της οποίας το όνομα προέρχεται από την πόλη του Πόρτο Ρεκανάτι στην Αδριατική, ήταν μια από τις επιφανείς οικογένειες της πόλης ιδιαίτερα κατά τον 19ο και 20οαιώνα, με τον Λεόν Ρεκανάτι να είναι πρόεδρος της Κοινότητας της Θεσσαλονίκης την δεκαετία του ‘30 και αντιδήμαρχος στο Δημοτικό Συμβούλιο. Τα αντιεβραϊκά μέτρα των κυβερνήσεων Βενιζέλου και το ακραίο αντισημιτικό κλίμα που κυριαρχούσε στην πόλη μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923, που κορυφώθηκε με το πογκρόμ της εβραϊκής συνοικίας Κάμπελ στην Θεσσαλονίκη και μετέπειτα αθώωση των υπευθύνων, οδήγησαν χιλιάδες εβραίους της πόλης στην μετανάστευση – σημαντικό μέρος μετακινήθηκε στην Γαλλία όπου ήδη υπήρχε μια οργανωμένη μεγάλη κοινότητα σαλονικιών εβραίων, ενώ ένα μεγάλο ποσοστό οδηγήθηκε στην τότε Παλαιστίνη. Ο Λεόν Ρεκανάτι, ένθερμος σιωνιστής, αποφάσισε οτι το πογκρόμ του Κάμπελ αποτελούσε απλώς ένα δείγμα στο τι θα επακολουθούσε σε μια αντισημιτική Ευρώπη και μαζί με μια ομάδα σαλονικιών λιμενεργατών, (οι λιμενεργάτες και χαμάληδες της πόλης, το βαθύ προλεταριάτο μαζί με τους καπνεργάτες, ήταν σχεδόν αποκλειστικά εβραίοι), μετανάστευσαν στην Παλαιστίνη. Εκεί οι λιμενεργάτες αποτέλεσαν τον πυρήνα στον οποίο βασίσθηκε η ανάπτυξη των ισραηλινών λιμανιών της Χάϊφας και σε μικρότερο βαθμό του Τελ Αβιβ, ενώ ο Λεόν Ρεκανάτι δημιούργησε την πρώτη σεφαραδίτικη ιδιωτική τράπεζα, την Palestine Discount Bank που μετονομάστηκε μετά τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας του 1948 σε Israel Discount Bank και μετεξελίχθηκε στην μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα του Ισραήλ.

Οι Ρεκανάτι συνέχισαν το φιλανθρωπικό τους έργο που περιλαμβάνει από την βοήθεια στο Τσουρ Μωσέ, ένα ελληνοεβραϊκό χωριό στο Ισραήλ, έδρες Οργάνωσης και Διοίκησης επιχειρήσεων σε πανεπιστήμια του Ισραήλ, μέχρι και την προώθηση του ενδιαφέροντος στο ισραηλινό διαστημικό πρόγραμμα – εδώ ο ιστότοπος του ιδρύματος.  Στα πλαίσια αυτής της δραστηριότητας χρηματοδότησαν την δημιουργίας μια συναγωγής στο Τελ Αβίβ που παράλληλα θα αποτελούσε μνημείο στους 55.000 εβραίους σαλονικείς που δολοφονήθηκαν κατά την διάρκεια του Ολοκαυτώματος κυρίως στο Άουσβιτς αλλά και στην ίδια την Ελλάδα στα στρατόπεδα του Παύλου Μελά ή σε καταναγκαστική εργασία στην Αλεξάνδρεια Ημαθίας, το Λιανοκλάδι ή την Χαλκιδική.

Η συναγωγή είναι έργο των αρχιτεκτόνων Γιτζάκ Τολεντάνο και Ααρών Ρούσο και το σχήμα της είναι αυτό ενός κοχυλιού, σε ανάμνηση των κοχυλιών της παραλίας της Θεσσαλονίκης που ήταν κοινά πριν την τσιμεντοποίηση της παραλίας αλλά ακόμα είναι κοινά στην ανατολική Θεσσαλονίκη. Αυτό το ιδιαίτερο σχήμα της έχει κερδίσει το παρωνύμιο Συναγωγή του Κοχυλιού πέρα από το επίσημο όνομα της, ενώ αλλιώς είναι γνωστή ως Συναγωγή Ρεκανάτι ή αλλιώς Συναγωγή των Σαλονικιών, (σαλονικάϊμ).  Το επίσημο όνομα Εϊχάλ Γεουντά σημαίνει στα ελληνικά Οίκος του Ιούδα, (όχι του Ισκαριώτη προφανώς αλλά μια από τις 12 Φυλές του Ισραήλ). Η συναγωγή αποτελεί συχνή στάση σε τουρ αρχιτεκτονικού ενδιαφέροντος και θεωρείται μιας από τις πλέον ενδιαφέρουσες αρχιτεκτονικά στο Ισραήλ, (χαρακτηριστικό είναι το άρθρο του Independant που την προτείνει ως μέρος ενός 48ωρου break στο Τελ Αβίβ). Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι η εξαιρετική εσωτερική αρχιτεκτονική που επιτρέπει και στους 600 ανθρώπους να βλέπουν και να ακούν από οποιοδήποτε σημείο. Επίσης αξίζει να σημειωθεί η προσπάθεια της συναγωγής να διατηρηθούν τα σαλονικιώτικα έθιμα όπως η ιδιαίτερη σαλονικιώτικη μουσική παράδοση και το σαλονικιώτικο τελετουργικό – ενώ προφανώς η συναγωγή είναι διαρρυθμισμένη εσωτερικά σύμφωνα με το σεφαραδίτικη αρχιτεκτονική.

Τα ανάγλυφα είναι έργα του Ιεζεκιήλ Κιμχή (Καμχή ;), ενώ τα βιτρώ είναι έργο του Ιωσήφ Σεαλτιέλ (Σαλτιέλ ;). Τα επίθετα είναι τυπικά ελληνοεβραϊκά, γεγονός που με κάνει να υποπτεύομαι οτι ισραηλινοί καλλιτέχνες ελληνικής καταγωγής συμμετείχαν στην δημιουργία. Η συναγωγή αποτελεί μια από τις σημαντικότερες σεφαραδίτικες συναγωγές σε ολόκληρο το Ισραήλ και σημαντικό μέρος των μελών της είναι ελληνοεβραίοι μετανάστες στο Ισραήλ – ταυτόχρονα επιτελεί ημιεπίσημα την λειτουργία ενός μνημείου στην μνήμη της σαλονικιώτικης πλευράς της Σοά/Ολοκαυτώματος στην Ελλάδα, (το επίσημο ισραηλινό μνημείο βρίσκεται στην Κοιλάδα των Κοινοτήτων στο Μουσείο του Ολοκαυτώματος Γιαντ Βασέμ στην Ιερουσαλήμ).

_

Απλώς ως επίλογο αξίζει να σημειώσουμε οτι κάτι τέτοια δεν θα μπορούσε ποτέ να χτιστεί στην Ελλάδα μιας και η ανέγερση μιας συναγωγής απαιτεί την έγγραφη άδεια από τον οικείο Μητροπολίτη αλλά και για τους ίδιους λόγους που ο Δήμος της Θεσσαλονίκης αρνήθηκε διαχρονικά την δημιουργία ενός Μνημείου στη Σοά/Ολοκαύτωμα, ενώ ακόμα και σήμερα δηλώνει επίσημα οτι η δολοφονία των σαλονικιών εβραίων δεν τον αφορά.

Υγ. Για περισσότερες φωτογραφίες για τους αναγνώστες με αρχιτεκτονικά ενδιαφέροντα μπορείτε να επισκεφτείτε την Hanneorla @ Flickr, την Σάντα Κάουφμαν, curiousl @ flickr γιατί ειλικρινά οι ελάχιστες φωτογραφίες που παρέθεσα αδικούν αυτό το πανέμορφο κτίσμα, ο SK έχει επίσης μια υπέροχη αεροφωτογραφία του Τελ Αβίβ εδώ.

English

When I find myself in front of cases such as this I find extremely difficult to express my feelings; in some ways I find myself proud of the huge extent of the Salonican Jewish tradition but on the other hand I cannot but feel sad and contempt for a modern Thessaloniki which stubbornly denies  to come in peace even with its contemporary Jewish presence which is heir of this huge tradition.

View of the "Shell" from above/Source:telavivinf.com

The Heychal Yehuda Synagogue (in Hebrew: בית הכנסת היכל יהודה‎, Beit haKnesset Hechal Yehuda) is the fruit of a donation by the Recanati family to the city of Tel Aviv which celebrates its 100 years this year. The Recanati family, whose name derives from Porto Recanati in Adriatic Italy, was one of the prominent families in Salonica especially in the 19th and 20th century with Leon Recanati being the Chairman of the Jewish Community of Thessaloniki and vice-Mayor of the city. The anti-Jewish laws enacted by the Venizelos governments and the antisemitic climate of the city after the greco-turkish exchange of populations in 1923, which climaxed in the Kambel District Pogrom in Salonica, forced thousands of Salonican Jews to emigrate; an important part was directed to France where an established Salonican Jewish community already existed, while another part headed to Palestine. Leon Recanati, a fervent zionist, decided that the Kambel Pogrom was just the start for what was about to happen in an increasingly antisemitic Europe and together with a group of salonican port workers, (the proletariat of the port of Salonica was decidedly Jewish), emmigrated to Palestine. The port workers went to become the cornerstone of the growth of the israeli ports of Haifa and in a lesser degree of Tel Aviv, while Leon Recanati founded the first sephardic bank of Israel with the Palestine Discount Bank, after the War of Independence in 1948 being renamed Israel Discount Bank, which later evolved into the largest private bank of Israel.

The Recanati continued with their charity work which includes help to the Greek-Jewish village of Tzur Moshe, various chairs in israeli universities and even a project to increase interest in the israeli space program – here you can find the site of the foundation. Within this framework they financed the creation of a synagogue in Tel Aviv which would serve also a monument to the  55.000 Salonican Jews murdered mainly in Auschwitz but also in mainland Greece in the Pavlos Melas camp and in forced labor in Alexandria Imathias, Litochoro and Chalkidiki.

The synagogue is work of the architect Yitzak Toledano and the engineer Aaron Russo and its shape is one of a seashell resembling the shells of the Salonica beaches which were common before the cementification of the promenade but still exist in eastern Salonica. This particular shape has earned her the nickname Seashell Synagogue besides it’s official name, while it is also known as the Recanati Synagogue or the Synagogue of the Salonicans, (salonikaim). It’s official name means the House of Judas, (not Judas the Iscariot of course but one of the 12 tribes). The synagogue is often part of architectural tours of Tel Aviv and is considered one of the most interesting ones, architecturally, in all of Israel, (indicative is the Independent article suggesting it as part of a 48hour break in Tel Aviv). A particular feature is the ability of all 600 persons to see and hear from any point. A special note is to be made for the worthy efforts of the synagogue to maintain it’s salonican customs like the particular salonican music tradition and the salonican rituals, while obviously the interior follows the sephardic style

The relief is work of Yezekiel Kimchi (Kamchi ?) and the glasses belong to Joseph Shealtial (Saltiel ?). The names are typical among Greek Jewry so I suspect that israeli artists of greek origin where also involved in the project. The synagogue is among the most important sephardic synagogues in Israel and an important part of its congregation are Jewish Greek immigrants to Israel – it also acts as a semi-official physical monument dedicated to the memory of the Salonican aspect of the Shoah in Greece, (the official Israeli memorial can be found in the Valley of the Communities the Holocaust Museum of Yad VaShem in Jerusalem).

_

As an epilogue I would like to point out that such a project would never be possible in Greece since the creation of a synagogue requires the written permit of the local Greek Orthodox Metropolite but also for the same reasons which the Municipality of Thessaloniki has officially denied the creation of a Holocaust Monument and even today states that the murder of Salonican Jews is of no concern of his.

PS. For more photos for the readers with architectural interests you can head to Hanneorla @ Flickr source for many of the photos, Sanda Kauffman also source of photos, curiousl @ flickr because the few photos I have here are not doing justice to this magnificent building, SK also has a fantastic aerial shot of Tel Aviv here.

Ελληνικά (english translation follows)

Ενα Σέφερ Τορά/source:wikipedia

Με το τέλος του Σουκώτ έρχεται η γιορτή της Σιμχά Τορά που στα ελληνικά αποδίδεται ως η γιορτή της Χαράς της Τορά, (Τορά ονομάζεται η Πεντάτευχος και πάνω κάτω αντιστοιχεί στην σε αυτό που οι Χριστιανοί ονομάζουν Παλαιά Διαθήκη). Στη Σιμχά Τορά γιορτάζουμε το τέλος του ετήσιου κύκλου ανάγνωσης της Τορά που διαιρείται σε 52-54 εβδομαδιαία κομμάτια, (περασσά), που διαβάζονται κάθε βδομάδα στην Συναγωγή. Η ανάγνωση του τελευταίου κομματιού αποτελεί την αφορμή για μια μεγάλη γιορτή στην συναγωγή.

Οπως ξέρουμε η συμμετοχή στην ίδια την λειτουργία δεν αποτελεί αποκλειστικότητα του ραβίνου όπως ο ιερέας που ηγείται στην χριστιανική ορθόδοξη τελετουργία, αλλά ο κάθε εβραίος συμμετέχει ατομικά και μπορεί να τελέσει αυτός την όποια λειτουργία. Έτσι στην Ελλάδα υπάρχει το έθιμο για την Σιμχά Τορά να διαλέγονται δύο άτομα, συνήθως νιόπαντροι, που ο ένας ονομάζεται Χατάν Τορά δηλαδή γαμπρός της Τορά που διαβάζει το τελευταίο κεφάλαιο και ο άλλος Χατάν Μπερεσίτ δηλαδή γαμπρός της Γέννεσης που είναι το πρώτο κεφάλαιο.

Εγκαίνια της Μπετ Ελ/Πηγή:ΚΙΣ

Κατά την διάρκεια της τελετής οι κύλινδροι της Τορά, (αυτοί στην φωτογραφία αριστερά και που ονομάζονται Σέφερ Τορά), περιφέρονται 7 φορές γύρω από την Συναγωγή (οι λεγόμενες ακαφότ) και συχνά περνάνε κάτω από μια χουπά γιατί ο δεσμός του εβραϊκού λαού με την Τορά παρομοιάζεται με τον γάμο. Αυτό όμως που δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό είναι οτι αυτές οι περιφορές δεν γίνονται σε κλίμα αυστηρό ή έστω σοβαρό. Η πρώτη περιφορά γίνεται από τους δύο Χατάν ενώ ολόκληρος ο κόσμος στην συναγωγή τραγουδά και χορεύει. Ακόμα και στις πιο λιτές συγκεντρώσεις ο θόρυβος από τα τραγούδια ακούγεται ως έξω, ενώ στο παρελθόν ήταν μια πρώτης τάξεως ευκαιρία για να καταναλωθούν σημαντικές ποσότητες από ρακί. Μάλιστα ορισμένες συναγωγές, που οφείλουμε να θυμόμαστε αποτελούσαν έναν ημιαυτόνομο μικρόκοσμο, όπως η Συναγωγή Σιτσίλια στην Θεσσαλονίκη το είχαν θεσμοθετήσει και αμέσως μετά την ανάγνωση του τελευταίου κομματιού ένα μπουκάλι ρακί περνούσε από χέρι σε χέρι και ο καθένας έπινε από μια γουλιά, ενώ μετά τους προσφέρονταν από λίγο απόσταγμα κανέλας για να αρωματίσουν τα μαντήλια τους σε ανάμνηση της χαράς και ευωδίας που προκαλεί το ξεκίνημα ανάγνωσης της Τορά από την αρχή.

Μικρά παιδιά ετοιμάζονται να κακοποιηθούν από αδίστακτες γριούλες/Πηγή:aitzhayim.org

Μετά τους χατάν τις υπόλοιπες περιφορές τις κάνουν τα μικρότερα παιδιά τα οποία δέχονται άγρια κακοποίηση από τους ηλικιωμένους που παρευρίσκονται υπό μορφή τσιμπημάτων των μάγουλων ή ανακατώματος των μαλλιών καθώς περνάνε μέσα στα τραγούδια και τον χορό, (ο γραφών έχει παιδικά τραύματα όπως φαντάζεστε). Όπως είπαμε τα τραγούδια συνεχίζουν ακάθεκτα, ενώ σε μερικές συναγωγές τους ραίνουν με ροδοπέταλα, (ιδιαίτερα αν υπάρχει γυναικωνίτης σε όροφο όπως έχω δει στην Συναγωγή Μοναστηριωτών στην Θεσσαλονίκη και που αποτελεί ένα επιβλητικό θέαμα μαζί με την ιδιαίτερη ακουστική της), ή παλαιότερα με γλυκά. Η φωτογραφία δεξιά αν και προέρχεται από μια διαφορετική περίσταση, τα εγκαίνια της Συναγωγής Μπετ Ελ στο εβραϊκό γηροκομείο Ρέστειον στην Αθήνα, είναι άκρως ενδεικτική της όλης ατμόσφαιρας.

Η κάθε συναγωγή είχε τα δικά της έθιμα, πχ η Συναγωγή Εβόρα στην Θεσσαλονίκη συνήθιζε να ετοιμάζει μια μεγάλη ποσότητα από ρύζι το οποίο το πετούσε στους χατάν φωνάζοντας “αρρόζ” γιατί το παρατσούκλι της συναγωγής ήταν “ρύζι”. Μερικά από αυτά έχουν αφεθεί, ενώ άλλα νέα έχουν δημιουργηθεί. Στην Αθήνα στην συναγωγή της οδού Μελιδώνη σήμερα συνηθίζουν να μοιράζουν μεγάλες λαμπάδες που δημιουργούν μια φανταστική ατμόσφαιρα στο εξωτερικό της συναγωγής από τους εκατοντάδες εβραίους που μαζεύονται για να τραγουδήσουν. Παλαιότερα συνηθίζονταν να γίνεται μια πομπή που συνόδευε τους χατανίμ σπίτι, εν μέσω τραγουδιών και γέλιων – για ευνόητους λόγους αυτό το έθιμο έχει ατονήσει σήμερα.

Με την Σιμχά Τορά συνδέεται και το έθιμο στην Θεσσαλονίκη, οτι κάθε συναγωγή είχε το δικό της παρατσούκλι το οποίο έπαιζε μεγάλο ρόλο κατά την διάρκεια αλλά και μετά τη γιορτή. Το παρατσούκλι αυτό δεν είχε σχέση με άλλα παρατσούκλια του υπόλοιπου χρόνου αλλά σχετίζονταν ειδικά με την γιορτή, πχ η παλαιότερη συναγωγή της Θεσσαλονίκης που είχε ιδρυθεί τον 1ο αιώνα προ Κοινής Εποχής, στην γωνία Καλαποθάκη και Δημοσθένους, ονομάζεται Ετς αΧαίμ και την αποκαλούσαν οι υπόλοιποι εβραίοι κααλ δε λος γρέγος, δηλαδή συναγωγή των ελλήνων γιατί ανήκε στους ρωμανιώτες εβραίους. Το παρατσούκλι της όμως για το Σιμχάτ Τορά ήταν Ajo, δηλαδή σκόρδο γιατί υποτίθεται το αγαπούσαν ιδιαίτερα τα μέλη της.

Σήμερα η (εγκαταλελειμμένη) Ιτάλια Γιασάν/Πηγή:Ραδάμανθυς

Τα παρατσούκλια είχαν διάφορες προελεύσεις: τα μέλη της Μαγιόρ που βρισκόνταν γωνία Βενιζέλου με Τσιμισκή και είχε ιδρυθεί το 1492 ονομάζονταν ladron, δηλαδή κλέφτες. Αφορμή ήταν ο ανάγλυφος πύργος στο ιερό της συναγωγής που απεικόνιζε τον θυρεό των Τόρρες που ήταν οι προύχοντες της συναγωγής και διέθετε ένα πύργο που ανήκε στο οπλοστάσιο της Πάλμα, πρωτεύουσας της Μαγιόρκα από όπου κατάγονταν. Ο πύργος αυτός θύμιζε τους πύργους στο Γεντί Κουλέ όπου έκλειναν τους φυλακισμένους και από εκεί το όνομα. Τα μέλη της Προβένσια που ιδρύθηκε το 1394 από πρόσφυγες από την Προβηγκία ονομάζονταν proves, δηλαδή φτωχοί και αποτελούσε παραφθορά του ονόματος τους. Η συναγωγή Ιτάλια ιδρύθηκε μεταξύ του 1423 και 1492 και λόγω μεγέθους διαιρέθηκε στην Ιτάλια Γιασάν και Ιτάλια Χαντάς – η πρώτη βρίσκονταν στην σημερινή Πλατεία Αριστοτέλους που ονομάζονταν τότε Madrezika del Agua όπως σωστά μας πληροφορεί ο Ν.Γενημάκης, ενώ η δεύτερη στην γωνία Κ.Ντίλ (τότε ονομάζονταν Kucuk Italia Havrasi) και Βασ.Ηρακλείου (Haham Matalon) – ενώ σήμερα μπορείτε να την βρείτε στην οδό Βελισσαρίου στην φωτογραφία δεξιά. Το παρατσούκλι και τον δυο όμως ήταν raton, δηλαδή ποντίκι και τους έφερνε σε ευθεία αντιπαράθεση με τους θανάσιμους εχθρούς τους: την Συναγωγή Αραγόν που ήταν οι gato, αναφορά στην οικογένεια Γκατένιο που ήταν η καρδιά της συναγωγής. Ετσι λοιπόν όταν παρέες από την Ιτάλια Γιασάν περνούσαν μπροστά από τις πομπές της Αραγόν, πειράγματα εκτοξεύονταν από τις δυο παρατάξεις: Huid ratones que nosotros los gatos os vamos a tragar – Τρέξτε ποντίκια γιατί εμείς οι γάτοι θα σας κάνουμε μια χαψιά !

Οι συναγωγές της Θεσσαλονίκης ήταν δεκάδες και είναι δύσκολο να αναφέρω όλα τα παρατσούκλια: θα περιοριστώ στην συναγωγή των Ασκεναζίτων Ασκενάζ που γενικώς την αποκαλούσαν κααλ δε λος λόκος (συναγωγή των τρελών) αλλά για το Σιμχά Τορά υιοθετούσαν το mosca (μύγα) πιθανότητα αναφερόμενοι την καταγωγή από την Μόσχα. Τα μέλη της Συναγωγής Πούλια ονομάζονταν macarron ενδεικτικό της διαχρονικής σχέσης των ιταλών με το συγκεκριμένο έδεσμα, ενώ παρά την μεγάλη περηφάνια των μελών της Οτραντο το όνομα τους ήταν gallo γιατί θεωρούνταν φιλέριδες που αποτυπώνεται και στο παρατσούκλι κάαλ δε λος καμπάνταϊς (καπάνταης είναι ο κουτσαβάκης στα τούρκικα). Η Καταλάν, στην γωνία Αγ.Σοφίας και Καστριτσίου, ονομάζονταν figo λόγω της παρουσίας συκιών δίπλα από την πόρτα της συναγωγής, αν και επιτήδειοι την αποκαλούσαν figo loco λόγω της ισχυρογνωμοσύνης των μελών της. Η Νεβέ Σεντέκ στην Φράγκων είχε το όνομα huerno λόγω της παρουσίας ενός μεγάλου κέρατος στον τοίχο ενάντια στο κακό μάτι. H Γκερούς Σεφαράντ, ίσως η σημαντικότερη ιστορικά λόγω της σύνδεσης της με δυο ογκόλιθους της παγκόσμιας εβραϊκής θρησκείας τον Σαμουέλ ντι Μεδίνα και τον Ιωσέφ Κάρο, βρισκόταν στο Καπάνι από το 1492 και το παρατσούκλι της ήταν mescita, δηλαδή μιναρές.

Και με αυτά: Χαγκ Σαμέαχ – Χαρούμενη Γιορτή!

Σημείωμα για μελλοντικές αναρτήσεις: η ενδιαφέρουσα ιστορία της συναγωγής Ιτάλια Γιασάν, ο εβραϊκός γάμος μιας και αναφέρθηκα στην χουπά, τα προστατευτικά των σεφερ τορά που είναι προνομιούχος τομέας της εβραϊκής τέχνης και ο ισχυρισμός οτι οι εβραίοι της Θεσσαλονίκης έφεραν το ρακί στον ελλαδικό χώρο, (argos beware)…

English

A Sefer Torah/source:wikipedia

With the end of Sukkot the feast of Simcha Torah comes along which can be freely translated as the feast of the Joy of the Torah, (where Torah is the Pentateuch which is approximately what Christians refer to as the Old Testament). In Simcha Torah we celebrate the end of the yearly circle of the Torah reading, which is divιded in 52-54 segments called perasha and are publicly read each week in the synagogue. The reading of the last part is cause for a great celebration in the temple.

As we know the participation in the Jewish rituals are not limited to the rabbi as in Christian rituals the priest leading the congregation; instead each Jew is participating on his own and he may conduct the service himself. So in Greece we have the custom of picking two people for the ceremony, usually newlyweds during the past year; the first is called Hatan Torah, the groom of the Torah and he reads the last chapter, while the other one is called Hatan Beresheet where Beresheet being the hebrew name for the first chapter of Genesis.

Beth El Synagogue opening/Source:CJB

During this ceremony the cylinders of the Torah, (those on the picture to your left and called Sefer Torah), are being carried around the synagogue for 7 times, (the akaphot) and often they pass under a chuppa because the bond of the Jewish people with the Torah is often compared to a wedding. The thing that may not be clear though is that these passages are not done in a serious or even austere climate. The first revolution is done by the two Hatanim while the whole congregation sings and dances. Even in the most spartan gatherings the sound of the songs can be heard from the outside and in the past it was a prime opportunity to down significants amounts of raki. Some congregations had even introduced this to their minhag like the Sicilia Synagogue in Salonica where after the last chapter a bottle of raki passed among the faithful for a sip and then some cinnamon essence was used to dampen the handkerchiefs as to remind of the joy and sweet fragrance produced when beginning to read the Torah from the start.

Small children ready to be molested by nasty old ladies/Source:aitzhayim.org

After the hatanim the other six akkafot are performed by the youngest children who are brutally illtreated by the elderly with violent peckings of the  cheeks or messing of the hair, (the writer does foster child traumas as you can imagine). As we said the singing continues while in some synagogues they are  sprinkled with rose petals, (especially if there is a women’s loft as I saw in the Monastirioton Synagogue in Salonica coupled with it’s special acoustics), or with sweets in the older times. The photo in the right although from a different occasion, the opening of the new synagogue Beth El in the Jewish Restion Elders’ Home in Athens, is indicative of the climate reigning.

Each synagogue had it’s own customs, eg the Evora Synagogue prepared a huge amount of rice which would be thrown by the people to the hatanim shouting arroz which was the nickname of the the synagogue.  Some of these have been forgotten while new ones have emerged: in Athens in the Synagogue of Melidoni Street they hand out huge candles which create a fantastic atmosphere in the exterior of the synagogue as hundreds of Jews gathered to sing. It was customary to accompany the hatanim home after the feast but this custom has been, understandably, abandoned nowadays.

The custom that each synagogue in Salonica had its own nickname was linked to the Simcha Torah and this played a major role during and after the celebrations. This nickname had nothing to do with the usual nicknames which were frequent during the rest of the year but were specifically linked to the Simcha Torah. For example the Etz aChaim Synagogue, the oldest in Salonica since it was founded in the 1st century BCE in the corner of Kalapothaki and Dimosthenous Streets, was called by the rest of the Jewish population Qaal de los Griegos because it was the congregation of the greek speaking Romaniote Jews. It’s nickname during the Simcha Torah though was Ajo because the members were presumably especially fond of garlic.

Τhe now abandoned Italia Yashan Synagogue/source:radamanth

The nicknames had many origins: the Mayor Synagogue members in the angle between Venizelou and Tsimiski Street founded in 1492 were called ladron, ie thieves. The occasion was the tower in relief over the echal of the synagogue which depicted the Torres family shield which was an eminent family of the congregation. The tower was reminiscent of the Palma de Mayorca arsenal from which most families originated and reminded of the Yedi Kule Towers in Salonica where the prisoners were kept, ergo the nickname. The Provencia Synagogue founded in 1394 by Provence, France refugees had it’s members called proves, ie poor as a  corruption of their name. The Italia Synagogue was founded between 1423 and 1492 and because of its size divided into Italia Yashan and Italia Hadash – the fist one was found in the contemporary Aristotle Square which was then called Madrezika del Agua as N.Genimakis correctly informs us, while the second could be found in C.Diehl Str, (then Kucuk Italia Havrasi) and Vasileos Irakliou (then Haham Matalon Str). Later the Italia Yashan Synagogue was moved to Velisariou Str and you can see it in the photo in your right. The nickname of both was raton, ie mouse and their mortal enemies were the Aragon Synagogue which were the gato, a reference to the important family of the Gattegno. So when companies for the Italia Yashan synagogue passed before the Aragon companies jokes were heard from both sides: Huid ratones que nosotros los gatos os vamos a tragar – Run mice because us the cats will make a mouthful of you !

The Salonica synagogues were counted buy the dozens and it’s hard to mention them and their nicknames: I’ll limit myself the the single Ashkenazi synagogue called Ashkenaz which may have been known as Qaal de los locos (congegation of the crazy ones) but for Simcha Torah were known as mosca (fly), probably an allusion the origins from Moscow. The Puglia Synagogue’s members were known as macarron, indicative of the timeless bond of the italians with pasta, while despite the self pride of the Otranto Synagogue’s members they were known as gallo because of their feisty character which earned them also the Qaal del los kabadayis (kabadayis is turkish for toughie) nickname the rest of the year. Catalan Synagogue in the angle of St.Sophia and Kastritsiu str. was called figo because of the fig plants near the entrance, although often called figo loco because of the stubbornness of its members. Newe Sedeq Synagogue in Frangon Str. was called huerno because of a big horn nailed in the walls of the synagogue to guard from the evil eye. The first sephardic synagogue to be founded was Gerush Sefarad Synagogue, maybe the most important in history because of its connection to two giants of Jewish religion Samuel di Medina del Campo and Yosef Karo, was found in the Kapani market since 1492 and was called mescita, ie minaret.

And with that: Chag Sameach – Happy Holidays !

A small note for future posts: the interesting story of the Italia Yashan Synagogue, the Jewish wedding since I spoke of the chuppa, the Sefer Torah containers which are a privileged area of Jewish art and an explanation of the connection of the Jews to the raki which I believe argos shall find interesting.

Ελληνικά (english translation follows)

Διμοιρίες των ΜΑΤ έξω από συναγωγές, συσκέψεις σε εβραϊκά σχολεία – ενώ συναγωγές, νεκροταφεία και μνημεία γινόντουσαν στόχος βανδαλισμών και εμπρησμών. Αυτή ήταν η εικόνα που παρουσίαζε ο Ελληνικός Εβραϊσμός τους μήνες Δεκέμβριο και Ιανουάριο όταν το σύνολο της ελληνικής κοινωνίας αποφάσισε ότι ο καλύτερος τρόπος να στηρίξει τους «αγωνιστές της Χαμάς» (η γνωστή αντισημιτική εφημερίδα Αυριανή, 29/12/08) ήταν να ξεσπάσουν ενάντια στους έλληνες συμπολίτες που γεννήθηκαν με την λάθος θρησκεία. Αν και το είχα γράψει από μήνες είχα αποφασίσει να μην το δημοσιεύσω αλλά η πεποίθηση οτι στην Ελλάδα ο αντισημιτισμός περιορίζεται στο ΛάΟΣ του Γ.Καρατζαφέρη ή είναι μόνο λόγια οφείλει να αντιμετωπίσει τα γεγονότα.

Βίαια αντισημιτικά γεγονότα συνέβησαν 9 ελληνικές πόλεις: σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Βόλο, Ιωάννινα, Κέρκυρα αλλά και σε judenrein πόλεις όπως Κομοτηνή, Βέροια και Δράμα. Σε πανελλήνιο επίπεδο είδαμε εξοργιστικές δηλώσεις για «εβραίους που μυρίζουν αίμα» από τον ηγέτη της Ακρας Δεξιάς Γιώργο Καρατζαφέρη και που σιωπηλά επικροτήθηκαν από τον Πρόεδρο της Βουλης Δ.Σιούφα. Η Αριστερά καταδίκασε με την μέγιστη αυστηρότητα το Ισραήλ και ταυτόχρονα αρνήθηκε να καταδικάσει τα βίαια αντισημιτικά επεισόδια στην ίδια της την χώρα, ενώ τραγελαφική ήταν η χρησιμοθηρική αναφορά στο “Ολοκαύτωμα” στη Γάζα από ανθρώπους που ευτελίζουν ενσυνείδητα την Σοά και αρνούνται να συμμετάσχουν σε όποια τελετή μνήμης.

Στελέχη της Εκκλησίας της Ελλάδος όπως ο Μητρ.Πειραιώς Σεραφείμ μίλησαν για “σιωνιστικά τέρατα με γαμψά νύχια” που στηρίζονται από τις «μασονικές στοές» και κατηγόρησε ευθέως τους έλληνες εβραίους, (ο νεοναζιστικός Στόχος επικροτεί). Άλλοι όπως ο Μητροπ.Θεσσαλονικής Ανθιμος, (γνωστός για άλλες αμφισβητήσιμες δηλώσεις), είπε οτι οι εβραίοι τιμωρούνται γιατί “σταύρωσαν το Χριστό” και είναι θεοκτόνοι – άλλωστε την κάρτα των θεοκτόνων την έπαιξαν και πρωτοσέλιδα εφημερίδων όπως η Βραδυνή μιλώντας για «Σταύρωση» και «Πόντιους Πιλάτους».  Δεν αναφέρομαι καν στα πρωτοσέλιδα παρανοϊκών αντισημιτικών ορθόδοξων εφημερίδων όπως ο Ορθόδοξος Τύπος που μιλούσαν “ΣΙΩΝΙΣΤΑΙ ΚΑΙ ΜΑΣΩΝΟΙ ΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΤΗΝ ΣΦΑΓΗ”, αλλά θα περιορισθώ στην αντισημιτική εφημερίδα Αυριανή που στο πρωτοσέλιδο δεξιά κατηγόρησε τους αμερικανοεβραίους οτι έκλεψαν τον πλούτο, δημιούργησαν την παγκόσμια οικονομική κρίση μας πληροφορούσε για τις προσπάθειες των αμερικανοεβραίων να ξεκινήσουν τον Γ’ΠΠ (!!!), ενώ και αυτή μίλησε για «Ολοκαύτωμα». Μη ξεχάσουμε την Απογευματινή με πρωτοσέλιδο “Ολοκαύτωμα” και που είχε υποστηρίξει στο παρελθόν οτι οι ισραηλινοί κλέβουν τα όργανα των Παλαιστινίων και όλες τις υπόλοιπες εφημερίδες που αρνήθηκαν συστηματικά να αναφερθούν στο ρατσιστικό μίσος που κυρίευσε την χώρα.

Αξίζει να σημειωθεί το μένος που επιδείχθηκε από τηλεοράσεις και ραδιόφωνα – ξεχωρίζει η ραδιοφωνική εκπομπή του Τζίμη Πανούση που ξεκαθάριζε οτι δεν υπάρχει καλός εβραίος αλλά είναι όλοι γουρούνια και δολοφόνοι αλλά ευτυχώς οι μέρες τους είναι μετρημένες. Αλλά ας περιοριστούμε στις απτές εκφράσεις του εφιάλτη του ρατσισμού που εκφράστηκε από την Ακρα Αριστερά, την Ακρα Δεξιά και τις νεοναζιστικές ομάδες της χώρας μας.

Αθήνα

Αντισημιτικά γκράφιτι εμφανίστηκαν σε πολλούς δρόμους της πόλης – εδώ βλέπουμε σύνθημα στο εβραϊκό νεκροταφείο που μιλάει για “ΙΣΡΑΗΛΙΤΕΣ ΕΒΡΑΙΟΙ ΦΟΝΙΑΔΕΣ”. Αν υπήρχε κάποια αμφιβολία για την θρησκευτική δίασταση της αντίθεσης, οι δράστες φρόντισαν να το ξεκαθαρίσουν με το να προσθέσουν το εβραίος μετά το ισραηλίτης, αφού μάλλον το μπέρδεψαν με το ισραηλινός.

Μεταξύ των πολλών αντιπολεμικών διαδηλώσεων ξεχωρίζουν αυτές της Χρυσής Αυγής όπου η “Λευτεριά στην Παλαιστίνη” συνδυάζονταν αρμονικά με το “Τσεκούρι και φωτιά στα εβραϊκά σκυλιά” και το “Εβραίοι,Γουρούνια,Φονιάδες των Λαών”, (έχω και το βιντεο με την παρέλαση τους στο κέντρο της Αθήνας – σε άλλες περιπτώσεις αριστερές και αναρχικές ομάδες αντιστέκονται αλλά από ότι φαίνεται δεν πρέπει να διαφωνούσαν σε αυτή την περίπτωση). Στελέχη της οργάνωσης έδωσαν συνεντεύξεις σε πανελλήνιους τηλεοπτικούς σταθμούς όπως το Μέγκα – και γιατί όχι; Αλλωστε τα διάφορα ακροδεξιά κόμματα μάζεψαν περίπου 11% στην Αθήνα στις ευρωεκλογές που ακολούθησαν.

Βέροια

Άγνωστοι προσπάθησαν να πυρπολήσουν την Συναγωγή που βρίσκεται μέσα στην εβραϊκή συνοικία της Μπαρμπούτας μέσα στην πόλη της Βέροιας – ευτυχώς η φωτιά δεν επεκτάθηκε και μόνο η είσοδος και η βεράντα υπέστησαν ζημίες. Κατά διαβολική σύμπτωση πριν ένα χρόνο έγραφα για τις κατηγορίες οτι οι εβραίοι ενέχονται σε ανθρωποθυσίες που διατυπώθηκαν τον τηλεστάρ και επιτυχημένο συγγραφέα Ιωάννη Φουράκη, λόγω των ερευνών για την εύρεση του Αλεξ Μεσχισβίλι κοντά στην Μπαρμπούτα.

Βόλος

Η εβραϊκή κοινότητα της πόλης στοχοποιήθηκε από αριστερούς “ακτιβιστές” οι οποίοι έγραψαν συνθήματα στο τοίχο της συναγωγής της πόλης στις 31/12 απαιτώντας από έλληνες να απολογηθούν για το τι συμβαίνει σε ένα τρίτο κράτος και πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων στο χώρο όπου προσέρχονται για να προσευχηθούν – οι λειτουργίες αναβλήθηκαν και η συναγωγή έκλεισε μέχρι να περάσει η μπόρα.

Η αριστερή οργάνωση Αντιεξουσιαστική Κίνηση, που εμφανίστηκε ως υπεύθυνη για το γεγονός, με ανακοίνωση της αποποιήθηκε κάθε ανάμειξη αλλά ταυτόχρονα φρόντισε να  εμφανίσει την εβραίους σχεδόν σαν απόδημους ισραηλινούς με το να ταυτίσει την κατάσταση τους με την “τουρκική” μειονότητα της Δυτικής Θράκης.

Δράμα

Το Μνημείο του Ολοκαυτώματος καλύφθηκε με συνθήματα υπέρ της Παλαιστίνης. Δεν είναι προφανώς η πρώτη φορά – ξεχωρίζει η φορά που αριστερός “ακτιβιστής” είχε φροντίσει να ανακοινώσει την βεβήλωση που πραγματοποιήθηκε λίγο μετά. Πέρα από το ανορθόγραφο σύνθημα, οι επίδοξοι ειρηνόφιλοι διέγραψαν και τα ονόματα των εβραϊκών κοινοτήτων της Δράμας, της Καβάλας, της Νέας Ορεστιάδας, του Διδυμότειχου, της Ξάνθης, της Κομοτηνής, των Σερρών και της Καβάλας που δολοφονήθηκαν από τους ναζί Γερμανούς και τους Βούλγαρους σύμμαχους τους – το τι μήνυμα ήθελαν να περάσουν το αφήνω σε εσάς.

Θεσσαλονίκη

Ημερίδα του Εβραϊκού Μουσείου αναβλήθηκε μετά από “προειδοποιήσεις φοιτητών”, ενώ η Ομάδα για την Μελέτη του Ελληνικού Εβραϊσμού στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας έγινε δέκτης “προειδοποιήσεων”. Δεν θα αναφερθώ καν στα δεκάδες γκραφίτι που γέμισαν του τοίχους της πόλης ταυτίζοντας ισραηλινούς ή/και έλληνες εβραίους με τους ναζί.

Διμοιρίες των ΜΑΤ βρέθηκαν να φρουρούν τα γραφεία της Εβραϊκής Κοινότητας και την συναγωγή πολλές φορές κατά την διάρκεια διαδηλώσεων. Το ΚΚΕ για μια ακόμη φορά αποφάσισε να καταλήγουν οι πορείες διαμαρτυρίας στο Μνημείο του Ολοκαυτώματος, (υπενθυμίζω οτι το επίσημο ΚΚΕ το είχε βανδαλίσει το 2006 κατά την διάρκεια της πρώτης διαδήλωσης από το Ολοκαύτωμα και μετά ενάντια στην εβραϊκή κοινότητα της πόλης που είχε καταλήξει στον βίαιο αποκλεισμό των γραφείων της Κοινότητας). Ξεχωρίζει η άρνηση του Συριζα να συμμετάσχει στην Εθνική Ημέρα Μνήμης Ολοκαυτώματος στις 27/1 – όχι ότι έτσι και αλλιώς συστηματικά αρνείται να παρουσιαστεί αλλά αξίζει να σημειωθεί η απύθμενη υποκρισία των τοπικών αξιωματούχων του που δεν έχουν πρόβλημα να διαφημίζουν τις “ανθρωπιστικές” εκδηλώσεις τους πάνω από τα οστά των 350.000/500.000 νεκρών εβραίων που ακόμα βρίσκονται κάτω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Άλλωστε γνωρίζω για μια περίπτωση “αντιρατσιστή” τοπικού στελέχους, του οποίου το σπίτι στην Ανω Πόλη “στολίζεται” από λεηλατημένες ταφόπλακες του εβραϊκού νεκροταφείου.

Για τα αντισημιτικά κηρύγματα του τοπικού Μητροπολίτη, που διακρίνεται για την εβραιοφαγία του, αναφέρθηκα πριν. Η ειρωνία οτι τα κηρύγματα έγιναν στο Ναό του Αγίου Δημητρίου  που έχει φτιαχτεί από κλεμμένες εβραικές ταφόπλακες προφανώς δεν ήταν εμφανής στο σεβάσμιο ιερέα.

Ιωάννινα

Για πολλοστή φορά τα τελευταία χρόνια άγνωστοι έσπασαν τάφους στο εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης στις 19/1. Το φαινόμενο είναι, πλέον, τόσο αναμενόμενο που ο πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ιωαννίνων είχε ήδη ειδοποιήσει την Αστυνομία, χωρίς όμως αυτή να λάβει μέτρα. Το εβραϊκό νεκροταφείο Ιωαννίνων έχει γίνει μόνιμος στόχος τα τελευταία χρόνια μέσα στην γενική αδιαφορία της τοπικής κοινωνίας και την πιθανή εμπλοκή των τοπικών αστυνομικών αρχών. Έκτοτε από τον Ιανουάριο μέχρι σήμερα έχουν γίνει πέντε επιθέσεις και φτάσαμε στο επίπεδο να βεβηλώνονται τα ίδια τα λείψανα με σκοτωμένα ζώα για να υπάρξει κάποια μικρή αντίδραση , ενώ οι τοπικές οργανώσεις της Νέας Δημοκρατίας διακρίθηκαν από την άρνηση τους να καταδικάσουν το γεγονός.

Αξίζει να τονίσουμε αυτή η σειρά επιθέσεων μαζί με αυτή του Ιουλίου ήταν μια από τις χειρότερες αντισημιτικές επιθέσεις των τελευταίων ετών, (στην φωτογραφία οι σπασμένοι τάφοι του Ιανουαρίου).

Κέρκυρα

Βανδαλισμοί σημειώθηκαν στην συναγωγή της πόλης. Προφανέστατα καμμία αντίδραση σε μια πόλη με μια μακριά παράδοση αντισημιτισμού, (το πογκρόμ του 1891 – το χειρότερο στην ελληνική ιστορία, η συνεργασία με τους γερμανούς στην εξαφάνιση της τοπικής εβραικής κοινότητας…).

Λάρισα

Η Λάρισα υπήρξε η πόλη στην οποία η αντισημιτική παράνοια της Αριστεράς και της Δεξιάς εκδηλώθηκε με ιδιαίτερη μανία. Κατά την διάρκεια πορείας για τις συνθήκες στις φυλακές στις 17/1 αναρχικοί και παλαιστίνιοι διαδηλωτές επιχείρησαν να βανδαλίσουν την συναγωγή της πόλης. Αυτόνομοι από συγκεκριμένη ομάδα που συμμετείχαν στην πορεία τους απέτρεψαν, παρά τις αντιδράσεις λοιπών μερών της διαδήλωσης. Η Συναγωγή χρειάστηκε και άλλες μέρες την προστασία από διμοιρίες των ΜΑΤ, ενώ συνθήματα των διαδηλωτών επαναλάμβαναν τις γνωστές κατηγορίες οτι οι εβραίοι ελέγχουν την Ελλάδα και οτι η Αστυνομία προστατεύει “τους αφέντες” της.

Την ίδια μέρα ακροδεξιές οργανώσεις συνδεδεμένες με την Χρυσή Αυγή διοργάνωσαν συγκέντρωση έξω από τον χώρο όπου είναι συγκεντρωμένη η Συναγωγή και το Εβραϊκό Σχολείο με τίτλο “Εβραίοι Δολοφόνοι. Έξω από την Λάρισα!“, (στην φωτογραφία δεξιά screenshot από νεοναζιστικό ιστότοπο που ανακοίνωνε την νεοναζιστική σύναξη – η ανάρτηση σήμερα έχει διαγραφεί). Η συγκέντρωση κατέληξε στον βανδαλισμό του μνημείου για την εξόντωση των Λαρισαίων Εβραίων. Ταυτόχρονα κυκλοφόρησαν μηνύματα για μποϋκοτάζ των εβραϊκών καταστημάτων και μηνύματα για  μαζική συμμετοχή της Χρυσής Αυγής σε διαδηλώσεις της “ΠΑΝΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΤΕΡΜΑΤΙΣΜΟ ΤΟΥ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ· ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΕΛΛΗΝΟΠΑΛΑΙΣΤΙΑΝΙΚΗΣ ΦΙΛΙΑΣ”. Ας μην ξεχνάμε οτι η Συναγωγή αποτελεί μόνιμο πέρασμα των νεοναζιστικών διαδηλώσεων της Χρυσής Αυγής μέχρι και σήμερα όπως μαθαίνουμε από την ίδια την Χρυσή Αυγή.

Δεν χρειάζεται να προσθέσω οτι η εβραϊκή κοινότητα της πόλης μετά από αυτή την συνδυασμένη επίθεση από Αριστερούς και Δεξιούς αντισημίτες αναγκάστηκε να διακόψει κάθε κοινοτική δραστηριότητα μέχρι να ηρεμήσουν τα πράγματα, ενώ αυξήθηκαν τα μέτρα προστασίας στο εβραϊκό σχολείο που βρίσκεται στην ιδια περιοχή.

Επιμύθιο

Είναι αδαής ή ανενημέρωτος ή κακόβουλος αυτός που πιστεύει οτι στην Ελλάδα δεν υπάρχει αντισημιτισμός και οτι οι έλληνες έχουμε κάνει το εμβόλιο κατά του ρατσισμού. Αυτό αφορά είτε πιθανούς ψηφοφόρους του ΛΑΟΣ, είτε υποψηφίους των Ο-Π που πιστεύουν οτι η ζωή των εβραίων στην Ελλάδα “δεν επηρεάζεται βαθύτερα” και τα κίνητρα της αντισημιτικής βίας βασίζονται στην “πολιτική του Ισραήλ”.

Πολύ χειρότερα γεγονότα συνέβησαν αλλού στην Ευρώπη όπως στην Ολλανδία, Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία – η Ελλάδα δεν υπήρξε μοναδική περίπτωση. Πουθενά όμως δεν υπήρξε μια τέτοια εκκωφαντική απουσία αντιδράσεων από την κοινωνία και από τον πολιτικό κόσμο. Ευχαριστώ το Παρατηρητήριο των Συμφωνιών του Ελσινκι, τους terminal119 που υπήρξαν οι μόνοι που καταδίκασαν αυτές τις ενέργειες. Ολους τους υπόλοιπους τους ευχαριστώ για το διεθνιστικό τους ενδιαφέρον – τα εκατομμύρια των διαδηλώσεων για τις σφαγές των Κούρδων στο Ιράκ του Σαντάμ, τις σφαγές εκατοντάδων χιλιάδων μαύρων χριστιανών από άραβες μουσουλμάνους στο Νταρφούρ, την γενοκτονία στην Ρουάντα ή τις μαζικές σφαγές αλβανών από τους σέρβους αδερφούς στην γειτονιά μας σε Κόσοβο και Βοσνία ή ακόμα πιο πρόσφατα με τους Ταμίλ αποτελούν αποκαλυπτικές των κινήτρων τους πίσω από το όψιμο ενδιαφέρον τους.

Είναι γελοίοι και βαθύτατα υποκριτές αυτοί που ξέρουν να μιλάνε για καημένους επαγγελματίες αντιρατσιστές που δεν μπορούν να επικρίνουν το Ισραήλ χωρίς να κατηγορηθούν για αντισημιτισμό, ενώ στην πραγματικότητα κρατούν το στόμα τους ερμητικά κλειστό για τα όργια που συμβαίνουν στην ίδια τους την χώρα κάθε φορά που φουντώνει η κατάσταση στην Μέση Ανατολή. Οτι κάθε μέρα υπάρχουν δεκάδες άρθρα και τηλεοπτικές εκπομπές για τα δικαιώματα των παλαιστινίων, ενώ το γεγονός οτι στα Ιωάννινα κανείς δεν αισθάνεται ασφαλής για την τύχη των λείψανων της οικογένειας του – κατά τα άλλα ελλήνων πολιτών οι οποίοι είναι χρήσιμοι για φόρους, στρατό και για να λέμε πόσο ανεκτική είναι η χώρα μας – δεν ακούστηκε κουβέντα. Για να μην μιλήσω για την κατάσταση στην Θεσσαλονίκη με την οποία θα ασχοληθώ εκτενώς φέτος.

ΥΓ. Ξεχωρίζω την ανάρτηση του doctor που μόνο για φιλο-ισραηλινός δε μπορεί να κατηγορηθεί – με εκφράζει απόλυτα. Οσο για τους επαγγελματίες αντιφασίστες της Αριστεράς ξεχωρίζω τα σχόλια της antifa-area η οποία είναι ενδεικτική του αντιεξουσιαστικού/αριστερού αντισημιτισμού – δείτε και το About Us του ιστολογίου ενδεικτικό της πνευματικής τους ένδειας που ούτε να αντιγράψει παπαγαλία ένα κείμενο δεν είναι ικανή. Επίσης ευχαριστώ λ:ηρ, e-lawyer, plagal & G.Sarigiannidi.

English (photos from greek version)

Riot Police (MAT) guarding synagogues, meetings of anxious parents in Jewish schools – while synagogues, cemeteries and monuments became targets of vandalism and arson. This was the picture that Greek Jewry presented in December and January when the totality of the greek society decided that the best way to support the “champions of Hamas” (as infamous anti-Semitic newspaper Avriani put it, 29/12/08) was to burst against fellow greek citizens born with the wrong religion

Violent antisemitic incidents occurred in 9 greek cities: Athens, Salonica, Larissa, Volos, Ioannina, Corfu but also in judenrein cities such as Komotini, Veria, Drama. Nationwide we saw outrageous statements on “blood craving jews” by Extreme-Right leader Y.Karatzaferis, while Leftist leaders went overboard in condemning Israel but downright refused to condemn antisemitic incidents in their own home; especially their utilitarian reference to the Holocaust would have been tragic if not comic in front of their downright refusal to join the State Holocaust Memorial Day later in the month as they usually do. Members of the Greek Church like Metrop.of Piraeus Serafim spoke of “zionist monsters with sharp claws” being aided by “massonic lodges”. Metrop.of Salonica Anthimos, (already famous for other anti-jewish statements), said that Jews are being punished for killing Jesus Christ; the “Christ-Killer” card was also played by newspaper frontpages like Vradini speaking of “Crucifixion” and “Ponzio Pilates”.  I won’t even mention the paranoid  antisemitic Christian Orthodox newspapers like Orthodoxos Tipos who frontlined “Zionists and Massons support the slaughtering” but I will limit myself to the infamous antisemitic newspaper Avriani which spoke of American Jews stealing the money and causing the world economic crisis and warned us of American Jews plotting to set off WW3 (!!!) <photos in the left> while also frontlining “Holocaust”. Let’s not forget newspapers like Apogevmatini which frontlined “Holocaust” which had already accused Israelis of harvesting Palestinian organs long before the swedes ever discovering the rumor and all the other newspapers which refused to talk about the wave of antisemitic hatred that swept through Greece.

The Press and the TV did their best to exasperate the climate – a known liberal radio presenter, Jimmy Panousis, said it plainly: “There are no good jews” and that Jews are pigs and murderers but fortunately their days are numbered. But let’s limit ourselves to the tangible aspects of the racist nightmare that swept Greece and included Far Right, Far Left and neonazi groups in Greece.

Athens

Antisemitic graffiti appeared in many streets; in the photo we can see written on the walls of the Jewish Cemetery: “Israelites Jews Murderers”. In case the clearly religious aspect of the hatred went unnoticed, the perpetrators added “Jews” probably because they confused “Israelites” with “Israelis”.

Neonazi antisemitic march in Athens

"Israelites Jews Murderers"

Among the various antiwar protests, the one of neonazi group Chrissi Avgi gains prominence where “Freedom to Palestine” was combined with “Ax and fire to the jewish dogs” and “Jews, Pigs, Murderers of nations”, (Ι have the video of the march – usually they face leftist demonstrators but it appears that this time they were in agreement). Members of the neonazi group were interviewed by national TV stations like Mega TV and why shouldn’t they, Extreme-Right political parties managed to gather 11% in Athens in the recent elections.

Veria

Unknown perpetrators attempted to set on fire the synagogue of the city in the center of Veria, in the old Jewish Quarter named Barbouta – fortunately only the door and the patio suffered damage. Ironically a year ago I was writing about blood libel accusations from trash-TV star and successful author Ioannis Fourakis who accused Jews of human sacrifices during the search of hate-crime victim Alex Mechisvili in the Barbouta district.

Volos

"The State of Israel is murdering! What side are you on?"

The Jewish Community of Volos was targeted by leftist protesters which sprayed graffiti on the exterior wall of the synagogue and against the community itself on 31/12 demanding greek citizens apologizing for what is happening in a third country and asking for loyalty credentials in the place they go to worship;  the synagogue remained closed and services were suspended indefinitely.

The leftist organization Antiexousiastiki Kinisi, which appeared responsible for the act, denied in a statement any involvement after presenting Greek Jews almost as Israelis in exile when drawing a parallel with what the situation of the “turkish” minority of Western Thrace.

Drama

The Holocaust Monument was vandalized with pro-Palestinian graffiti. Of course it wasn’t the first time happening, with the most famous vandalism being the one by a leftist activist some years ago who announced his intentions amidst general indifference to the act he proceeded to do. Besides the wrong spelling the would-be peace activists also erased the names of the murdered, by the nazi Germans and their Bulgarian allies, Jewish Communities of Serres, Drama, Kavala, Nea Orestiada, Didymoteicho, Xanthi, Komotini. What was their message I leave it up to you to interpret.

Salonika

A seminar of the Jewish Museum was postponed after “warnings” of students, while a meeting of the Study Group for Greek Jewry also received “warnings”. I won’t even comment on the tenths of graffiti appearing all over the city equating the Greeks Jews and/or Israelis to the Nazis.

Riot Police (MAT) were often found guarding the offices of the local community and Synagogue. The greek Communist Party once again decided to end its protests in the Holocaust Memorial that had vandalized in 2006, (only to top that with a demonstration against the Salonican Jews themselves the following day ending in the blockade of the communal offices), while leftist parliamentary party Syriza declined to participate in the Holocaust Memorial Day, as it has done frequently the past years. I won’t comment on the bottomless hypocrisy of the local party officials which on the other hand have no problem hosting their “antiwar” rallies on the University which lies on top of the remains of 350.000/500.000 Jews which were never removed from the destroyed, by Greek Authorities during the Holocaust, Jewish Cemetery of Thessaloniki. Indicative is the case of an “anti-racism” activist whose house in Ano Poli district is “adorned” with looted Jewish gravestones.

We have already mentioned above of the antisemitic sermons of the local Metropolite. The irony that the sermon took place in the St.Demetrious Church which is constructed by looted Jewish gravestones was probably lost on the elder priest.

Ioannina

Broken tombs in January

For yet another time the local Jewish Cemetery was vandalized and some tombs were broken on 19/1. These incidents are so common that the president of the community had already warned the Police which declined from taking preventive measures. The Jewish cemetery in Ioannina is a permanent target of extreme-Right vandalism the past years amids the general indifference of the local society and suspicions for possible local Police involvement in the vandalisms. Since January we have had 5 attacks and we’ve reached a level of the remains themselves being desecrated with smashed animals to have any kind of reaction, while the local organization of ruling conservative party Nea Dimokratia refused categorically to condemn the incident.

It’s worthy to point out that these attacks, together with the one of July are probably the worst antisemitic incidents in recent years, (in the photo the broken graves of January).

Corfu

The city Synagogue was vandalized. Of course there were no reactions in an island with a strong antisemitic tradition, (the 1891 pogrom – worst in greek history, local cooperation with the Germans during the Holocaust etc).

Larissa

The town in which the antisemitic madness of both Left and Right was emblematic. During a protest on 1/17 anarchics and Palestinians tried to vandalize the Synagogue. Other autonomous protesters from a specific group managed to stop them despite the general resentment. Riot Police protected the Synagogue for several days, while protesters suggested that Jews rule Greece and thus the Police was protecting “it’s masters”.

The same day FarRight and neonazi groups linked with Chrissi Avghi also held a protest near  the Synagogue and the Jewish Elementary School; the main theme was “Jewish Murderers – Get out of Larissa”.  <screenshot of the invitation in the left – they have removed any trace since> The protest resulted in vandalizing of the Holocaust Monument for the  murdered Jews of Larissa.  Contemporaneously messages circulated calling on the boycotting of Jewish shops and the participation of Chrissi Avghi in protests of the “Paneuropean Comittee on ending the Gaza boycott – GreekPalestian Friendship committee“. Let’s not forget that still today neonazi marches do not fail to pass in front of the Synagogue and shout antisemitic slogans.

Needless to add that the Jewish Community of Larissa after these combined attacks by Leftist and Rightist antisemites was forced to suspend all communal activities until things calmed down, while security measures were increased in the Jewish School which is found in the same area.

Aftermath

He is either ignorant or not-informed or malicious anyone who thinks that in Greece there is no antisemitism and greeks have taken the immunization shot against racism. This includes the possible voters of antisemitic political party LàOS and the Green’s candidates who think the life of Greek Jews “is not deeply affected” and the motives of antisemitic violence are based “on the policy of Israel”.

Much worse happened in Europe like the Netherlands, France or Great Brittain – Greece was neither an isolated case, nor would it qualify as the worse offender. Still, nowhere in the world did we see such a deafening lack of reactions by the greek political parties and society in general. I would like to thank Helsinki Monitor, terminal119 for they were the only ones to condemn these acts. Concluding I would like to thank everyone else for the famous greek international solidarity – the innumerable protests for the slaughter of Kurds in Saddam’s Iraq, the slaughter of hundreds of thousands of black christians by muslim arabs in Darfur, the genocide in Rwanda or the mass murders of albanians by our serb brothers in our own back yard or even more recently for the Tamil massacres are immensely revealing of the real motives behind their interest.

I would also like to add that they are ludicrous and deeply hypocritical those who cry over poor professional antiracism activists in Greece who cannot judge Israel without being accused of antisemitism, while they keep their mouths hermetically shut over the orgies that take place in their own country every time the situation in the Middle East gets heated. That every single day there were articles and TV shows on the Palestinian rights while on the fact that in Ioannina no one is was feeling secure even for the fate of the remains of their loved ones – greek citizens useful for taxes, the army and saying how tolerant Greece is – wasn’t being said anything.

Ελληνικά (english translation follows)

Για 10η συνεχόμενη χρονιά η Ευρωπαϊκή Ένωση για την Διατήρηση και Προώθηση της Εβραϊκής Κουλτούρας και Κληρονομιάς (AEPJ) διοργανώνει την Ευρωπαϊκή Ημέρα Εβραϊκής Κουλτούρας την Κυριακή 6 Σεπτεμβρίου 2009. Η μέρα συνδέεται με διάφορες εκδηλώσεις που σκοπό έχουν να γνωρίσουν την πλούσια ευρωπαϊκή εβραϊκή πολιτισμική παρουσία. Στην χώρα μας συμμετέχει φέτος η Συναγωγή Ετς Χαΐμ στα Χανιά με ένα πλούσιο πρόγραμμα που είδαμε εδώ. Η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η Ρόδος δεν έχουν προγραμματίσει κάτι ιδιαίτερο αλλά η ημέρα είναι μια καλή ευκαιρία να επισκεφθείτε το τοπικό σας μουσείο και να γιορτάσετε πάνω από 2000 χρόνια ελληνοεβραϊκού πολιτισμού, (υπενθυμίζω οτι κατά το δυνατόν προσπαθώ να κρατώ ενημερωμένη την σελίδα με εβραϊκές εκδηλώσεις).

Αθήνα

Το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος θα παραμείνει ανοικτό από τις 10 το πρωί μέχρι τις 4 το απόγευμα και θα προσφέρει σύντομες ξεναγήσεις στους επισκέπτες. Το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος με εκθέματα από όλη την Ελλάδα βρίσκεται στην οδό Νίκης κοντά στην Πλατεία Συντάγματος – οδηγίες μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο του μουσείου εδώ.

Θεσσαλονίκη

To Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης θα παραμείνει ανοικτό από τις 11 το πρωί μέχρι τις 3 το απόγευμα και η είσοδος θα είναι δωρεάν, (στην φωτογραφία το πόστερ από την φετεινή χρονιά). Το μουσείο της σημαντικότερης σεφαραδίτικης κοινότητας παγκοσμίως βρίσκεται στην οδό Αγίου Μηνά 13 κοντά στην Πλ.Ελευθερίας – οδηγίες μπορείτε να βρείτε στον ιστότοπο του εδώ.

Ρόδος

Η ιδιαίτερα δραστήρια Ισραηλιτική Κοινότητα της Ρόδου μετά το, ιδιαίτερα επιτυχημένο όπως μαθαίνω, Εβραϊκό Φεστιβάλ τον Ιούλιο που μας πέρασε θα κρατήσει ανοικτές τις εγκαταστάσεις της συναγωγής Καχάλ Σαλόμ και του Εβραϊκού Μουσείου Ρόδου από τις 10 το πρωί μέχρι τις 3 το απόγευμα, όπως πάντα χωρίς είσοδο. Για οδηγίες στον ιστότοπο της εδώ.

English

For the 10th consecutive year the European Association for the Preservation and Promotion of Jewish Culture and Heritage (AEPJ) organizes the European Day of Jewish Culture on Sunday the 6th, 2009. The day is an occasion for various initiatives aimed to make public the vast european jewish cultural heritage. This year the Etz Hayyim Synagogue in Chania, the Jewish Museum of Thessaloniki, the Jewish Museum of Greece in Athens and the Jewish Museum of Rhodes  participate; we’ve already covered the great program of the Etz Hayyim Synagogue – maybe the other cities may not match  it but the day certainly sounds like a great opportunity to head to your local museum and get acquainted with over 2000 year of jewish-greek heritage, (and I remind you that I try to keep the page with Jewish events as updated as possible).

Athens

The Jewish Museum of Greece covering Jewish life from all over Greece will remain open from 10am to 4pm offering brief tours to the visitors. The Museum is located in 39, Nikis st in the center of Athens near Syndagma Sq. – information can be obtained in its site here.

Salonica

The Jewish Museum of Thessaloniki, the most important sephardic community in the world, will remain open from 11am to 3pm free of charge to all visitors. The museum is in 13, Agiou Mina st. in downtown Salonica near Eleftherias Sq. – information can be found here.

Rhodes

The extremely active Jewish Community of Rhodes after the, extremely successful Jewish Festival it hosted on July, shall make available the Kahal Shalom Synagogue and the Jewish Museum of Rhodes from 10am to 3pm, gratis as always. For instructions on how to get there visit here.

Ελληνικά (english translation follows)

Ελληνίδα Εβραία που μόλις έφτασε στο Μπίρκεναου/Πηγή:USHMM

Ok, αυτό μάλλον είναι ενδιαφέρον για τους εβραίους αναγνώστες που ψάχνουν για ίχνη της οικογένειας τους ή/και ιστορικούς. Όπως γνωρίζουμε σημαντικός αριθμός εβραίων της Ελλάδας αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την χώρα του στις αρχές του αιώνα λόγω των δυσμενών πολιτικών και οικονομικών συνθηκών που είχαν επικρατήσει, (άλλωστε το ίδιο συνέβαινε και σε χιλιάδες χριστιανούς που εγκατέλειπαν την Ελλάδα για παρόμοιους λόγους). Το μεγαλύτερο μέρος κατευθύνθηκε προς την Γαλλία λόγω της γαλλικής κουλτούρας που είχε αναπτυχθεί χάρη στο εκπαιδευτικό έργο της Alliance Universalle Israelite.

Αναμενόμενο οπότε είναι οτι σημαντικό μέρος των 85.000 γάλλων εβραίων που δολοφονήθηκαν από τους γερμανούς κατάγονταν από τις μεγάλες εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας. Μάλιστα αξίζει να σημειωθεί οτι εξαιρετικά μεγάλο ποσοστό των εβραίων που πέρασαν από το στρατόπεδο του Ντρανσύ, που αποτελούσε το βασικό κέντρο συγκέντρωσης πριν αποσταλούν στα στρατόπεδα εξόντωσης, δεν είχε γεννηθεί στην Γαλλία μιας και η δωσίλογη γαλλική κυβέρνηση έστελνε πρώτα τους μη-γηγενείς σε σχέση με τους αυτόχθονες Γάλλους Εβραίους.

Η Γαλλική Δημοκρατία έχει αναλάβει την πρωτοβουλία να δώσει ένα όνομα στους συνολικά περίπου 115.500 γάλλους που δολοφονήθηκαν και έτσι μπορούμε και έχουμε τα ονόματα 693 ατόμων ελληνικής καταγωγής, (πλήρης λίστα εδώ), που αντιπροσωπεύουν ένα δείγμα 55.371 δολοφονηθέντων. Από αυτούς 685 είναι εβραίοι και 8 χριστιανοί, (πολιτικοί κρατούμενοι κρίνοντας από τους τόπους εξόντωσης – ενώ οι εβραίοι δολοφονήθηκαν κυρίως στο Άουσβιτς αλλά και σε μαζικές εκτελέσεις στις Βαλτικές χώρες). Περίπου 600 είναι εβραίοι από την Θεσσαλονίκη, ενώ οι υπόλοιποι είναι από τη Χίο, Βέροια, Δράμα, Αρτα, Ρόδο, Καβάλα, Κέρκυρα,  Ιωάννινα, Αθήνα, Ξάνθη, Βόλο, Φούρνους (;), Κομοτηνή – ενώ υπάρχουν και 2/3 από Επισκοπή, Σηλυβρία, Αδριανούπολη.

Η λίστα έχει ορισμένα λάθη: το Αρδίτη εμφανίζεται ως Arditti και Ardity, το Bengas είναι μάλλος Μπέγας, το Μπενρουμπή υφίσταται ως Ben Ruby κ.ο.κ. Είναι όμως εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και συμπληρώνεται, με λίγη προσπάθεια, από λίστες που θα βρείτε σε αυτόν τον ιστότοπο. Το πρόβλημα είναι οτι ο συγκεκριμένος δε λειτουργεί σωστά και καλύτερα είναι να κάνετε ένα site-specific Google search με τα ονόματα που σας ενδιαφέρουν, (πχ Cohen site:http://www.not-the-germans-alone.org). Επιπλέον πληροφορίες θα βρείτε από την λίστα στο sephardicstudies.org που βασίζεται στο βιβλίο του Κλαρσφελντ.

Ετσι η Ραχήλ Ματαράσσο, που γεννήθηκε στις 25/1/1917 στην Θεσσαλονίκη και πέθανε στις 29/4/1944 στο Αουσβιτς, εμφανίζεται στην δεύτερη λίστα και τρίτη λίστα αλλά όχι στην πρώτη. Ομως ο Ισαάκ Βαένα εμφανίζεται και στις τρεις λίστες και συνδυάζοντάς τες μαθαίνουμε οτι γεννήθηκε στις 15 Ιουνίου του 1900 στην Θεσσαλονίκη, ζούσε στην Αβινιόν όπου και συνελήφθη στις 6 Απριλίου του 1944. Στις 20 Απριλίου μπήκε στο στρατόπεδο του Ντρανσύ και στις 15 Μαΐου μεταφέρθηκε με το κονβόϊ νούμερο 73 στο Κάουνας της Λιθουανίας και δολοφονήθηκε την ίδια ημέρα που έφτασε στις 20 Μαΐου 1944.

Υπενθυμίζω οτι αυτοί οι 1000+ (;) ελληνοεβραίοι δεν συμπεριλαμβάνονται στους περίπου 55/65.000 έλληνες εβραίους που ζούσαν στην Ελλάδα και δολοφονήθηκαν είτε στα καταναγκαστικά έργα στην Ελλάδα, είτε στα στρατόπεδα εξόντωσης στην Πολωνία, την Γερμανία και Αυστρία. Ελπίζω πάντως να βοηθήσει τους αναγνώστες που ψάχνουν πληροφορίες για τις οικογένειες τους.

English

Greek Jewish woman who just arrived in Birkenau /Source:USHMM

This post is probably of interest only for the Jewish readers who seek tracks of their family and/or historians. As we know a significant number of Jews left Greece in the beginning of the century due to the difficult political and economical situation, (as many thousands of Christians did at that time). Among the major destinations was France due to the french influence of the Alliance Universalle Israelite.

It is only to be expected that an important part of the 85.000 French Jews who were murdered by the Germans were derived from the major Jewish communities of Greece. It should be noted that an extremely high percentage of the Jews who passed from the Drancy camp before being deported to the various death camps, weren’t born in France since the collaborationist french government favorited them over native French-Jews.

The French Republic has undertaken the task to give a name to the 115.500 French men and women  deported and murdered and this way we have the names of 693 people of greek background, (a complete list can be found here), which derive from a sample of 53.751 persons. 685 of them are Jews and 8 are Christians, (political prisoners judging from the camp in which they died – Jews died mainly in Auschwitz and in mass executions in the Baltic states). About 600 are from Salonica, while the rest come from Chios, Veria, Drama, Arta, Rhodes, Kavala, Corfu, Ioannina, Athens,Xanthi, Volos, Fournous (?), Komotini and a couple from Episkopi, Silivria and Adrianople.

The list has some mistakes: from Αρδίτη which appears both as Arditti and Ardity, Bengas is probably Μπέγας etc. Still, it is extremely interesting and with a little extra effort can be completed with complementary lists that can be found in this site. The problem is that the site doesn’t function correctly and it is preferable that a site-specific Google search is conducted instead, (for example: Cohen site:http://www.not-the-germans-alone.org). Additional info can be found in the list in sephardicstudies.org which is based on the Klarsfeld book.

This way Rachel Matarasso, born 25/1/1917 in Salonica and died on 29/4/1944 in Auschwitz, appears on the second and third list but not on the first. But Isaac Vaena appears in all of the three lists and this way we learn that he was born on the 15th of June 1900 in Salonica, he lived in Avignon and was arrested there on April the 6th 1944. He entered the Drancy camp on April the 20th and left it for Kaunas, Lithuania on May the 15th with convoy no73. He arrived on May the 20th and was murdered the same day he arrived.

I remind you that these 1000+ (?) Greek Jews are not among the 55/65.000 Greek Jews who were living in Greece and were murdered either in forced labor in Greece , or in extermination camps in Poland, Germany and Austria. In any case I hope that it helps those readers seeking information on their families.