Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

H τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ, μαθηματικός/ The Salem trilogy: Raphael Salem, mathematician

Posted by Abravanel, the Blog στο 10/12/2009

Eλληνικά (english translation follows)

Ο Ραφαέλ Σαλέμ αποτέλεσε τον λόγο που ξεκίνησε αυτή η τριλογία όταν επισκέφθηκα ένα ιστότοπο του Πανεπιστημίου St.Andrews όπου αναφέρονταν οι μεγαλύτεροι μαθηματικοί ανα χώρα γέννησης. Στην Ελλάδα, μετά τους κλασσικούς της αρχαιότητας, υπήρχαν μόνο τα ονόματα των Τσαχίτ Αρφ και  του Ραφαήλ Σαλέμ, ενώ η συνειδητοποίηση οτι πατέρας του ήταν ο γνωστός Εμμανουέλ Σαλέμ ξύπνησε το ενδιαφέρον μου.

Το πρώτο κομμάτι για την Οικία Σαλέμ στην Θεσσαλονίκη εδώ.
Ο πατέρας του Εμμανουέλ Σαλέμ, επιφανής δικηγόρος και homme d’influence της Θεσσαλονίκης εδώ.

Το σπίτι όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Θεσσαλονίκη/ Πηγή: Ραδάμανθυς

Ο Ραφαέλ Σαλέμ γεννιέται στην Θεσσαλονίκη, στην «Οικία Σαλέμ» της οδού Βασ.Ολγας στις 7/11/1898 που είδαμε εδώ σε μια από τις πιο επιφανείς σεφαραδίτικες οικογένειες της πόλης, γιος του Εμμανουέλ και της Φορτουνέ. Παρά την γαλλική παιδεία της οικογενείας γράφεται στο ιταλικό γυμνάσιο και ζει στην πόλη μέχρι το 1914 όταν ο Εμμανουέλ Σαλέμ στέλνει την οικογένεια του στο Παρίσι. Εκεί ολοκληρώνει το Γυμνάσιο που είχε ξεκινήσει στην Θεσσαλονίκη και αποκτά το Πτυχίο της Νομικής παρά την κλίση του στα μαθηματικά. Αν και αρχικά εργάζεται ως διευθυντής μιας μεγάλης γαλλικής τράπεζας, σύντομα αποκτά πτυχίο Μηχανικού και αργότερα ένα διδακτορικό στα Μαθηματικά, χάρη στην πίεση φίλων που είχαν δει το ταλέντο του.

Με την έναρξη του Β’ΠΠ επιστρατεύεται και βρίσκεται στην Αγγλία ως μέλος της αγγλογαλλικής επιμελητείας και έτσι καταφέρνει να φυγαδεύσει την οικογένεια του, (το  1923 παντρεύεται την Αντριανα Τζεντίλι ντι Τζιουζέπε και μεταξύ των 3 παιδιών του βρίσκουμε τον Λιονέλ Σαλέμ, επιφανή πανεπιστημιακό καθηγητή που δραστηριοποιήθηκε στην Χημεία και στην εκλαΐκευση της επιστήμης), πριν την είσοδο των γερμανών. Δυστυχώς η μητέρα του, η αδερφή του, ο άντρας της και ένας από τους δυο γιούς τους δεν γλυτώνουν και χάνονται ανάμεσα στα 6.000.000 δολοφονηθέντων εβραίων.

ο Ραφαέλ Σαλέμ /Πηγή: προσωπ.αρχείο

πηγή: Πανεπ.Ρουέν

Το 1941 ο Ρ.Σαλέμ μεταναστεύει στις ΗΠΑ όπου διδάσκει ως λέκτορας και μετέπειτα ως καθηγητής στο γνωστό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης MIT – επίσης γίνεται επισκεπτών καθηγητής στο Χάρβαρντ και στο Στάνφορντ. Αποκτά έδρες τόσο στο Πανεπιστήμιο της Καέν, όσο και στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης όπου και εγκαθίσταται μετά το 1955. Παράγει σημαντικό έργο στην μελέτη της ανάλυσης Φουριέ (ο j95 εξηγεί γιατί είναι σημαντική εδώ) που αποτελεί το επίκεντρο της καριέρας του, ενώ εισάγει την ιδέα των τυχαίων μετρήσεων στην αρμονική ανάλυση. Προς τιμή του άλλωστε ονομάζονται οι αριθμοί Σαλέμ, (πληροφορίες εδώ και αναλυτική μαθηματική παρουσίαση εδώ), ενώ η μνήμη του διαιωνίζεται από το Εργαστήριο Μαθηματικών «Ραφαέλ Σαλέμ» του Πανεπιστημίου της Ρουέν, (ιστότοπος). Ιδιαίτερα γνωστό είναι το Βραβείο «Ραφαήλ Σαλέμ» (Prix Salem) που απονέμεται σε μαθηματικούς που ασχολούνται με την Μιγαδική και Αρμονική Ανάλυση και μάλιστα ο πρώτος βραβευθείσας ήταν ο Νικόλαος Βαρόπουλος, ενώ το 1980 απονεμήθηκε στον γνωστό μαθηματικό Στυλιανό Πηχωρίδη. Στο τέλος ας σημειώσουμε οτι μεταξύ των συνεργασιών του συμπεριλαμβάνεται και ο Νόρμπερτ Βίνερ, διεθνώς γνωστός ως πατέρας της επιστήμης συστημάτων/cybernetics, με τον οποίο έγραψαν ορισμένες κοινές εργασίες και ο οποίος έτυχε και αυτός να είναι εβραίος αλλά ασκενάζι.

πηγή:Πανεπ.St.Adrews

Προφανώς δεν τον γνώρισα αλλά αν κάτι μου έκανε εντύπωση τόσο στην έρευνα, όσο και αλληλογραφώντας με άτομα που τον γνώρισαν οι ίδιοι ήταν οτι το γεγονός οτι όλοι θέλησαν να τονίσουν την ζεστασιά του χαρακτήρα του και το χιούμορ του, γεγονός που τον έκανε ιδιαίτερα αγαπητό. Αν οι φωτογραφίες του αντανακλούν τον χαρακτήρα του, τότε αυτά τα άτομα αλλά και οι φίλοι του δεν πρέπει να είχαν και άδικο και ο οικογενειάρχης και φίλος Σαλέμ ήταν ισάξιος του διεθνούς φήμης επιστήμονα Σαλέμ.

Ο Ραφαήλ Σαλέμ, εκτός και αν η μελλοντική έρευνα μας επιφυλάσσει επιπλέον εκπλήξεις, πρέπει να είναι ο κορυφαίος θετικός επιστήμονας που ανέδειξε η εβραϊκή κοινότητα της χώρας μας, ενώ πρέπει να είναι ο κορυφαίος μαθηματικός που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο μετά τους αρχαίους. Στα σίγουρα πάντως είναι ο κορυφαίος Θεσσαλονικιός μαθηματικός όλων των εποχών και από τους σημαντικότερους επιστήμονες της νεώτερης ιστορίας της.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε την βιογραφία του στα γαλλικά εδώ και μια πιο σύντομη εδώ.

Ο τάφος του Ρ.Σαλέμ και της γυναίκας του/πηγή: wikimedia

//–//

English

Raphael Salem has been the reason that this trilogy started when I visited a site of St.Andrews University where the most important mathematicians of all times were listed by country of origin. In Greece, after the classics of Ancient Greece, there were only the name of Cahit Arf and Raphael Salem, while when I realized that his father was the famous Emmanuel Salem my interest peaked.

More on the Salem Mansion in Salonica he was born and raised here.
More on Emmanuel Salem, prominent lawyer and homme d’influence of Salonica here.

The house in Salonika in which he was born and raised/Source: Radamanth

Raphaël Salem is born in Salonica, in the «Salem Mansion» of Vas.Olgas str. on November, 7th 1898 which we already saw in this post in one of the most prominent and cosmopolitan sefardic families of the city, son of Emmanuel and Fortunée. Despite the predominant french culture he enlists in the italian gymnasium and lives in the city until 1914 when Emmanuel Salem sends his family to Paris. He completes high school there and he obtains a degree in Law despite his propensity towards math. Initially he becomes a manager in a bank but soon he obtains a degree in Engineering and later a PhD in Math thanks to the pressure of friends who had recognized his talent.

After the beginning of WW2 he joins the Army and finds himself in England as part of the anglofrench cooperation project and he manages to help his family, (he gets married in 1923 with Adriana Gentili di Giuseppe and fathers 3 kids, one of them is the prominent Chemistry Professor Lionel Salem), escape before the germans enter Paris. Unfortunately his mother, his sister, her husband and one of their two sons do not make it and are lost among the 6.000.000 slain Jews.

Raphael Salem/source:personal archive

source:Univ.Ruen

In 1941 R.Salem emigrates to the US where he teaches initially as a lecturer and later as a professor in the famous Massachusetts Institute of Technology MIT; he also becomes visiting professor in Harvard and Stanford. He also obtains a chair in Caen and in the University of Sorbonne where he eventually settles in 1955. His work and contributions evolve mainly around the Fourier analysis (greek blogger j95 has a nice piece here), while he introduces the idea of random measurements in  harmonic analysis. The Salem Numbers are named after him, (more information here and analytical mathematical presentation here), while his memory is perpetuated by the Laboratory of Mathematics «Raphael Salem» of the University of Rοuen, (website). The Salem Prize (Prix Salem) is an especially prestigious prize awarded to mathematicians whose work is the same as Salem’s, ie Complex and Harmonic Analysis and the first winner was Nicolaos Varopoulos, while in 1980 was awarded to the noted greek mathematician Stylianos Pichoridis. Among his most important collaborations were the joint papers he wrote with Robert Wiener, father of cybernetics who incidentally was also a Jew but an askenazi one.

source:Univ.St.Andrews

I obviously never met him but if something struck me during research but also corresponding with persons who had met him personally was the fact that everybody wished to stress the warmth of his character and sense of humor, fact that made him especially popular. If his pictures reflect also of his character, then these persons and his friends were not wrong and the family man and friend Salem was equal to the internationally known scientist Salem.

Raphael Salem, unless future research proves us wrong, must be the greatest positive scientist ever to have come out of the Jewish community of this country, while he most probably must be the greatest mathematician born in the greek world after the ancient times. But for sure he is the most important mathematician ever to have been born in Salonica and one of the most important scientists of her modern history.

The tomb of Raphael Salem and his wife/source:wikimedia

16 Σχόλια to “H τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ, μαθηματικός/ The Salem trilogy: Raphael Salem, mathematician”

  1. […] Comments: H τριλογία Σαλέμ: Ρα… στο Η τριλογία Σαλέμ: ο Εμμανουέλ …H τριλογία […]

  2. […] Comments: Η τριλογία Σαλέμ: η … στο H τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ…H τριλογία Σαλέμ: Ρα… στο Η τριλογία Σαλέμ: ο […]

  3. theo said

    Abe, πράγματι τώρα συμπληρώνεται η Τριλογία Σαλέμ. Στο προηγούμενο ποστ
    είχα γράψει, κάπως προφητικά,
    ….Θα ήταν παράληψη να μην αναφέρουμε τον Raphaël Salem…..

  4. Για τον μαθηματικό ιστότοπο που αναφέρεις,ο κατάλογος είναι για γέλια, πάντως… Από το FAQ του:

    How can you say Archimedes was not Greek, Lagrange was not French, Bolyai was not Hungarian, Hilbert was not German, … ?

    When we include mathematicians in lists of those born in a given country we are using the present-day geopolitical boundaries and since Western Europe in particular has undergone sweeping changes in the last 200 years these may no longer be quite what you expect.

    So Archimedes and Lagrange were born in present-day Italy, Bolyai in Romania, Hilbert in Russia, etc.

    If you go to the individual biographies you will usually find some discussion of this. So for example, János Bolyai’s birthplace is given as «Kolozsvár, Hungary (now Cluj, Romania)» and his deathplace as «Marosvásárhely, Hungary (now Tirgu-Mures, Romania)».

    Αυτό δηλαδή:

    Στην Ελλάδα, μετά τους κλασσικούς της αρχαιότητας, υπήρχαν μόνο τα ονόματα των Τσαχίτ Αρφ και του Ραφαήλ Σαλέμ

    δεν λέει απολύτως τίποτα…

  5. theo said

    Στον μαθηματικό ιστότοπο ο κατάλογος δεν είναι για γέλια. Γίνεται κατάταξη σύμφωνα με τον τόπο γεννήσεως. Οι λεπτομέρειες υπάρχουν σε κάθε μια μονογραφία.
    Εκτός από τους Raphaël Salem 1898 – 1963 και Cahit Arf 1910-1997, γίνεται αναφορα και στον Constantin Carathéodory 1873 – 1950 born in Germany,
    Είναι μια καλή προσπάθεια του School of Mathematical Sciences, University of St Andrews. Θα έχει ενδιαφέρον αν υπάρχει κάτι ανάλογο σε άλλο πανεπιστήμιο.

  6. @theo: ΟΚ, λάθος διατύπωση. Ο κατάλογος δεν είναι για γέλια. Η κατηγοριοποίηση με βάση το που ανήκει σήμερα ο τόπος γέννησης των μελών του είναι για μεγάλα γέλια.-

  7. theo said

    Quiz, Γιατι???
    Οι μαθηματικοί, σύμφωνα με το έτος γεννήσεως, από το 624bc (Θαλής) μέχρι το 10bc (Geminus) είναι 53 από τους οποίους 46 ελληνικής καταγωγής (86.8%)

    Οι μαθηματικοί, από το 10ad μέχρι το 500 είναι 30 από τους οποίους 16 ελληνικής καταγωγής (53.3%). Ανάμεσα τους και η Υπατία που βρήκε φρυκτό θάνατο από φανατικούς καλόγερους της Αλεξάνδρειας.

    Οι μαθηματικοί, ελληνικής καταγωγής, από το 500 μέχρι το 1870 είναι 0.
    To 1873 γεννήθηκε ο Constantin Carathéodory στην Γερμανία, και στην Θεσσαλονίκη το 1898 ο Raphaël Salem, και το 1910 ο Cahit Arf.
    Μετά από 1500 χρόνια κάτι γίνεται.
    Εύχομαι και η κόρη μου, που παίρνει Ph.D. στα Μαθηματικά, μια μέρα να μπει στην λίστα.

  8. Ο Αμπραβανέλ πείστηκε από τον κατάλογο ότι τρίτος δεν υπήρχε.

    Για να βρεις το Θαλή, μέσω χώρας στον εν λόγω κατάλογο πρέπει να πας στην Τουρκία.

    Τα υπόλοιπα δεν έχεις λόγο να τα απευθύνεις σε μένα…

  9. Abravanel said

    Υπάρχει και τρίτος μαθηματικός που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο; Ο κατάλογος δεν είναι για γέλια – τώρα η κατηγοριοποίηση προφανώς είναι αυθαίρετη και «λάθος». Με αυτήν την λογική ο Καραθεοδωρή ανήκει τόσο στην Ελλάδα ως γένος, όσο και στην Γερμανία ως τόπος γέννησης και σταδιοδρομίας, ενώ τεχνικά αποτελεί οθωμανός του ρουμ μιλιέτ, (με πατέρα επιτυχημένο ΥπΕξ της Τουρκίας). Ο Σαλέμ ακόμα χειρότερα: γεννημένος οθωμανός, εβραίος του λεβάντε, με πατέρα με ελληνική/οθωμανική/γαλλική υπηκοότητα, με σταδιοδρομία στις ΗΠΑ που αυτοχαρακτηρίζονταν απλά ως γάλλος, (οπαδός της laicite).

    Το θέμα το καταλόγου είναι άνευ σημασίας – αν υπάρχουν τα απαραίτητα άτομα μέσα τότε είναι αδιάφορο το πως χαρακτηρίζονται. Το ενδιαφέρον είναι όμως αν η Μαθηματική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης ποιον θα έπρεπε να «προβάλλει»; Τον Καραθεοδωρή ως ελληνική Μαθηματική σχολή της Θεσσαλονίκης ή τον Σαλέμ ως ελληνική Μαθηματική Σχολή της Θεσσαλονίκης;

    Η εύκολη απάντηση είναι και οι δύο αλλά συνδυάζω το θέμα με τι εκθέματα θα έπρεπε να έχει το Λαογραφικό Μουσείο της πόλης που έκανα σε προηγούμενο σχόλιο.

    Οντως πάντως το θέμα του Λαογραφικού Μουσείου είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον: άραγε τι αφορά ένα, οποιοδήποτε, σύγχρονο ελληνικό λαογραφικό μουσείο; Αποκλειστικά η λαογραφία του σύγχρονου χριστιανού έλληνα; Βάζουμε και την λαογραφία των εβραίων ακόμα και αν δεν ήταν μέρος του ελληνικού κόσμου της εποχής; Και αν ναι, τότε δεν θα πρέπει να βάλουμε και τον τουρκικό; Τι σημειολογικά συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε από την ένταξη ομάδων μη ξεκάθαρης συνείδησης όπως αυτές της Δυτ.Μακεδονίας αλλά όχι των εβραίων, όχι μόνο για τους εβραίους αλλά και την ίδια την εικόνα που έχουμε για τους εαυτούς μας ως έλληνες;

    Ενδιαφέροντες, για μένα τουλάχιστον, προβληματισμοί χωρίς να έχω γρήγορες απαντήσεις.

  10. Υπάρχει και τρίτος μαθηματικός που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο;

    Στα όρια του σύγχρονου ελληνικού κράτους εννοείς; μια και αυτό είναι το κριτήριο στον κατάλογο. Αν θες πρόχειρη απάντηση, δεν θυμάμαι αυτήν τη στιγμή. Αυτό δεν αναιρεί τη γνώμη μου για τη γελοιότητα του κριτηρίου του τόπου γέννησης βάσει των τρεχόντων συνόρων (που φυσικά δεν έχει σχέση με το περιεχόμενο του δικού σου άρθρου).

  11. theo said

    Όμως δεν απαντάτε γιατί δεν υπάρχει ένας σημαίνων μαθηματικός στην περιοχή από το 500ad μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα.
    Μπορεί κάποιος να βοηθήσει?

  12. Abravanel said

    Speak of the devil…
    «Η γέννηση της ελληνικής Λαογραφίας. Αρχές και δεδομένα». -> http://nosferatos.blogspot.com/2009/12/blog-post_8667.html

  13. […] στην «Τριλογία Σαλέμ:Ραφαέλ Σάλεμ, μαθηματικός» στο μπλογκ του Abravanel: https://abravanel.wordpress.com/2009/12/10/raphael_salem/ […]

  14. […] στην «Τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ, μαθηματικός» στο μπλογκ του Abravanel: https://abravanel.wordpress.com/2009/12/10/raphael_salem/ […]

  15. […] στην «Τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ, μαθηματικός» στο μπλογκ του Abravanel: https://abravanel.wordpress.com/2009/12/10/raphael_salem/ […]

  16. […] στην «Τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ, μαθηματικός» στο μπλογκ του Abravanel: https://abravanel.wordpress.com/2009/12/10/raphael_salem/ […]

Leave a reply - Σχολιάστε νηφάλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: