Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

Archive for the ‘thessaloniki’ Category

Guest post: Ahnassath Orehim during WW2 and the archives at Moscow

Posted by Abravanel, the Blog στο 13/02/2017

A guest post by Μαγιόρ Ρισόν:

The term Ahnassath Orehim, (alternative transliterations of the original Hebrew term “הכנס אורחים” include Ahknasat Orechim/achnasat orchim/achnasas orchim/hachnusas orchoim), refers to a central tenet of Jewish faith which commands every Jew to provide shelter for travelers and strangers. In accordance, Jewish communities offered to needy travelers an organized service to provide food and/or accommodation. Sometimes this is a separate organization, other times it is an ad hoc service. Indicative organizations in the 30’s can be found from the ashkenazi Biellorussia (1) to sephardic Rhodes. (2)

Until now we had no knowledge of a similar organization in Thessaloniki in the late ’30s. Still, a piece of paper from the part of the Archives of the Jewish Community of Thessaloniki currently held at Moscow can provide an insight, while at the same time furnishing an example of how they can be useful.

In this paper one can read in french: “Ahnassath Orehim. Communaute Israelite Thessaloniki”. It includes a list of families from diverse countries which passed through Salonica and registered with the aforementioned organization on the 31st of August 1940. The vast majority were from war-torn Poland but the catalogue includes families from Germany, Slovakia, Hungary, Romania, Denmark, Italy, Turkey, Palestine, Argentina, Lithuania plus 3 Greek families arriving from Trieste en route to Constanza. Everyone arrived from the italian port of Trieste, with the exception of 5 people from Hungary which arrived from Belgrade. Almost all head towards Istambul or directly to Palestine.


From these 310 arrivals, 49 still await visas on August, 31st 1940. The salonican committee of Ahnassath Orehim was financially in charge for 205 of them for a total 1061 days and at a cost of 280.715 drachmas. This seems to contradict the fact that the majority of them appear to be part of the middle/upper class; 43 are industrialists, 50 intellectuals, 154 merchants and 63 from other professions.

We do know that Salonica was used as a transit post for refugees, both Jews and not Jews, eg from Poland.(3) Still, we do not have an idea of the numbers – even with this document we do not know whether this is the work of a single month or perhaps the first 8 months of 1940. Still, it documents how foreign Jewish nationals were passing through and how some of them remained for lack of visa. It would not be illogical to assume that some of these – or future arrivals – would be trapped in Salonica as Greece would enter the war 3 months later.

We also do not know why this document was redacted in French and in such not typical bureaucratic fashion. The working languages of the Jewish Community were JudeoSpanish, (Ladino) primarily and Greek. Could this be some kind of pamphlet addressed to Jewish organizations abroad requesting assistance to cope with this influx of transiting refugees?

Although this document raises more questions than answers, it serves as an indication of what the archives can offer. With a single paper we learn of a new organization in Thessaloniki, we document the influx of refugees which necessarily are among the middle/upper classes who can afford the costs of escaping, we learn of previously undocumented Jews in the local population whose exact number still remains elusive, while at the same time providing an answer on the appearance of foreign Jews appear in various lists.

Let’s hope one day to get a glimpse on the rest of the folder 140.


1. Cholawsky Salom, “The Jews of Bielorussia during WW2”, p.XX
2. Pacificci Ricardo, “Notizie sulla vita degli Ebrei di Rodi”, La Rassegna Mensile di Israel seconda serie, Vol. 8, No. 1/2 (Maggio-Giugno 1933), pp. 60-77 3. Williamson David, “Poland Betrayed”, p.141

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , | 1 Comment »

Thessaloniki is changing

Posted by Abravanel, the Blog στο 03/07/2016

«Unfortunately Hitler did not complete his work»

The history of Thessaloniki, (Salonica/Saloniki), is the history of the Jews and a small example of this can be seen in the travails of the main hall of the Workers Center of Thessaloniki (EKT) named after Avraham Benaroya. Who was Benaroya ? He is the grandfather of the modern greek workers movement by being the main personality behind the Federacion, the first socialist organization created in ottoman Salonica in 1909. When Salonica became part of the Greek State during the Balcan Wars he played a pivotal role in the incorporation of the Federacion into a new political formation called SEKE which would later become the Communist Party of Greece.


Abraham Benaroya and his family, most of them exterminated in Auschwitz. On the top left corner his son Lazarus who died as a corporal at the 50th Regiment on 30/1/1941 during the italian invasion of Greece. /source:Jewish Museum of Thessaloniki

Still Benaroya would later fall victim to political machinations and be ousted although maintaining his political legacy intact. His son Lazarus died as a corporal in the Greek Army fighting the invading Italians in 1941 and Benaroya would loose a major part of his family in Auschwitz although he managed to survive and try to re-create Jewish life in post-WW2 Greece. When this proved impossible he immigrated to Israel while keeping strong ties with Greece though articles and letters.

Still when the Workers Center of Thessaloniki, (a 2nd level organization coordinating all of the syndicates of the city), tried to be named after its illustrious founder it faced major opposition by two different actors; one was traditional antisemitic elements and the second one was the Communist Party which ill-tolerated its jewish roots. As a compromise it was proposed – and accepted – to have the main conference hall named «Avraham Benaroya Hall».

That hall is now often used by various organizations when they need to hold general assemblies. In that hall Dimitrios Tsermenidis/Δημήτρης Τσερμενίδης, president of the Union of Public Transportation Workers of Thessaloniki (ΣΕΟΑΣΘ) uttered the phrase in the beginning of the article. He said many other things like «Jews are responsible for crucifying Christ», «This hall has the name Benaroya because God made a mistake by creating Jews», «Unfortunately Hitler did not complete his work».


Dimitrios Tsermenidis / source:  http://oasth.wordpress.com

In another moment it would have been just another manifestation of why Greece is the most antisemitic country in Europe with a neonazi party consistently ranking 3rd on national elections. But what makes this case unique is that it was brought to light thanks to the vehement condemnation by other organizations present. A faction called «Anatropi» condemned the words, (another faction called DAS refused to publicly condemn although privately distanced itself). The organization of the stockholders of the Public Transportation Organization «Alexander the Great» unequivocally condemned the president of the workers in an excellent announcement, (here is the text in Greek; I think they deserve a like or a comment on their Facebook page).

The incident was first reported by internet portal Voria here and was picked up by popular newszine Lifo in which Aris Dimokidis remarked how pathetic it is to hear such nonsense at casual meeting over urban transportation. The Central Board of Jewish Communities issued a stern condemnation. Also Against Antisemitism blog here.

This incident is of minor importance. I personally have heard such stuff so many times that I don’t even register them. But what is different is the fact that _some_ of his co-workers decided that hate is not them – that verbally advocating killing Jews is not something to be tolerated. This is something that is not self-evident; in the past such stuff would be tolerated and certainly not publicly denounced. Of course we are still a far cry from normality; if he had said that the Germans made a mistake by letting the Greeks survive the war or that Kemal Ataturk should have exterminated the Greeks he would have been forced to resign immediately. It is a personal failing of the Union of the Workers who choose to continue to be represented by such an antisemitic racist.

Still, while others became enraged while reading the news I could not but be amazed by these public statements from his detractors. Kol ha kavod Salonica that is changing, kol ha kavod…

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , | 6 Σχόλια »

Οι έλληνες αντισημίτες αντιφασίστες

Posted by Abravanel, the Blog στο 27/12/2014

Ο Βολταίρος είχε κάποτε αστειευτεί οτι η Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία δεν είναι ούτε άγια, ούτε ρωμαϊκή και ούτε αυτοκρατορία. Παραφράζοντας τον κάποιος μπορεί να ισχυριστεί οτι το ελληνικό αντιφασιστικό κίνημα δεν είναι ούτε αντιφασιστικό και ούτε κίνημα – παραδέχομαι όμως οτι είναι ελληνικό. Βαθύτατα ελληνικό.

Ενα πρόσφατο δημοσίευμα, από μόνο του ασήμαντο, με έκανε να βγω από την σιωπή μου:
Οπως διαπίστωσε ο Μιχάλης Δασκαλάκης-Γιόντης στο GrassrootReuter, πρόσφατα η οργάνωση «Κίνηση Απελάστε τον Ρατσισμό/ΚΑΡ» αναδημοσίευσε ένα άρθρο για τον πατέρα του βουλευτή Αλεξόπουλου, που κατηγορείται για συνεργασία με τους Γερμανούς Ναζί. Σε αυτό το άρθρο η ατιμωρησία των δοσιλόγων οφείλεται στους Εβραίους που προτίμησαν να σιωπήσουν ώστε να πραγματοποιήσουν τα άλλα τους σχέδια. Ποια σχέδια; Δε γνωρίζουμε αλλά το γεγονός ότι η πηγή του κειμένου ήταν ο ναζιστικός Στόχος μας επιτρέπει να φανταστούμε.

“Μας προκαλεί εντύπωση πως το σύστημα δεν γνωρίζει αυτή την ιστορία. Κι εντάξει το σύστημα, οι Εβραίοι της Λάρισας που δεν είναι και μετρημένοι στα δάχτυλα, δεν γνώριζαν; Ή όλοι αυτοί γνώριζαν αλλά η συγκεκριμένη ιστορία δεν ταίριαζε με το σχέδιο τους και για αυτό την απέκρυψαν; Τι να πει και τι να αναρωτηθεί και να αναλογιστεί; Το μόνο σίγουρο είναι ότι… όχι δεν έχει πιάσει πάτο… Πάει ακόμα παρακάτω!”

Το εντυπωσιακό εδώ δεν ήταν οτι αναπαρήγαγαν Στόχο – λάθη γίνονται και έκτοτε άλλαξαν την σελίδα, άσχετα αν αυτό έγινε σιωπηλά χωρίς το θάρρος να παραδεχτούν το λάθος τους δημόσια. Το εντυπωσιακό ήταν η αδυναμία τους να εντοπίσουν στοιχειώδη αντισημιτισμό – χρυσαυγίτικης κοπής – όταν τον βλέπουν κατάματα. Και δεν εννοώ το σύγχρονο αντιεβραϊκό μίσος που έχει αλλάξει, (όπως ακριβώς άλλαζε σε ύφος από το judenhas του 18ου αιώνα στο antisemitismus του 19ου) και είναι δύσκολο να εντοπιστεί από κάποιον που αγνοεί συνολικά το φαινόμενο. Εννοώ την παλιά καλή παραδοσιακή πρακτορολογία και κρυφά εβραϊκά σχέδια – αυτά αποτελούν παλιές εκφάνσεις του αντισημιτισμού που επιζούν πλεον σε ελάχιστες χώρες ως mainstream αντισημιτικός λόγος και υποτίθεται αποτελούν γνωστοί παλιοί εχθροί του ευρωπαϊκού αντιφασιστικού κινήματος.

Αυτά τα χαρακτηριστικά του ελληνικού αντιφασιστικού κινήματος – η έλλειψης στοιχειώδους μόρφωσης, η αλαζονεία, ο παραδοσιακός αντισημιτισμός, η πρακτορολογία – φάνηκαν περισσότερο σε μια περίοδο κρίσης το καλοκαίρι που μας πέρασε με τον πόλεμο Ισραηλινών και Παλαιστινίων. Μαζί με την πλημμύρα αναρτήσεων ενάντια στο Ισραήλ, η ΚΑΡ ανέβασε ένα κείμενο δικής της έμπνευσης στην οποία σχολίαζε την επίθεση φιλοπαλαιστίνιων Χριστιανών Γάλλων και μεταναστών Μουσουλμάνων Γάλλων ενάντια στη συναγωγή Ροκέτ στο Παρίσι.

Την ώρα που αντισημιτικές επιθέσεις ακολουθούσαν την μια μετά την άλλη στη Γαλλία, τα θύματα μεταμορφώθηκαν σε «φασίστες» που έδερναν αθώους μετανάστες που κατά τύχη βρέθηκαν μπροστά από μια συναγωγή γεμάτη με Εβραίους/Εβραίες και παιδιά. Η συγκεκριμένη επίθεση αποτέλεσε θέμα εκτεταμένου σχολιασμού και άγχους στο εσωτερικό της ελληνικής εβραϊκής κοινότητας, γιατί η συναγωγή ήταν το κέντρο της Σαλονικιώτικης Διασποράς στη Γαλλία. Αντίστοιχα σχολιάστηκε και η παρέμβαση ΚΑΡ, για το τι μας περιμένει αν γίνουμε αντικείμενο ανοικτών επιθέσεων πέρα των εμπρησμών και βανδαλισμών σε κτίρια.

Δεν απαιτώ να ενδιαφέρει το ΚΑΡ ο αντισημιτισμός. Αυτό όμως που απαιτώ από ανθρώπους που υιοθετούν τον όρο «αντιρατσιστές» είναι να έχουν στοιχειώδεις γνώσεις του τι είναι ρατσισμός, τι είναι αντισημιτισμός και το γιατί είναι πάρα πολύ κακή ιδέα να επικρίνεις την όποια μειονοτική ομάδα όταν γίνεται αντικείμενο βίας. Οπως ακριβώς εμετικά ήταν τα νεοδημοκρατικά σκουπίδια που αναρωτιόνται αν ο μετανάστης που βιάστηκε από τον λιμενικό ήταν νόμιμος, άλλο τόσο εμετικά είναι τα συριζαϊκά σκουπίδια που αναρωτιούνται για τα πολιτικά φρονήματα των Εβραίων που γίνονται αντικείμενο βίας.

Σε επόμενη ανάρτηση η ΚΑΡ εξέφρασε την έκπληξη της για την έκρηξη μου. Η έκπληξη της ομοιάζει με την έκπληξη Σαμαρά όταν το World Jewish Congress του είπε οτι ο Βορίδης είναι αντισημίτης. Σε αυτό που όμως διαφέρουν με τον Σαμαρά είναι οτι ο μέσος δεξιός αδιαφορεί για την κατηγορία του αντισημιτισμού. Ομως ο μέσος αριστερός είναι πεπεισμένος για την αγιοσύνη του και όχι απλά προσπερνάει την κατηγορία αλλά αισθάνεται προσβεβλημένος και επιτίθεται στον μειονοτικό που τολμάει να αμφισβητεί την εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Σκοπός του είναι να αποδείξει οτι ξέρει καλύτερα από το θύμα ρατσιστικής βίας, το αν είναι ρατσιστής ή όχι. Για αυτό άλλωστε και στα πανηγύρια που ονομάζονται Αντιρατσιστικά Φεστιβάλ μιλάνε ουσιαστικά λευκοί, ετερόφυλοι, Χριστιανοί, Ελληνες «αντιρατσιστές».

Οπότε ας ξεκαθαρίσουμε ορισμένα πράγματα: δε με ενδιαφέρει να πείσω την Κίνηση Απελάστε τον Ρατσισμό ότι όζει αντισημιτισμό – αυτό προβλέπει επιμόρφωση και αυτοκριτική, γεγονός που η ενηλικίωση τους μέσα στην ελληνορθόδοξη κοινωνία και η αλαζονεία τους δεν επιτρέπει να πραγματοποιήσουν.
Αλλά η κοροϊδία οτι ενδιαφέρονται για τον αντισημιτισμό πρέπει να σταματήσει: οι Εβραίοι τους ενδιαφέρουν μόνο ως νεκροί του Ολοκαυτώματος, οι ζωντανοί τους είναι μια ενόχληση που διαψεύδει την αγιογραφία του εαυτού τους. Ναι, η οργάνωση Κίνηση Απελάστε τον Ρατσισμό δεν διαθέτει τα γνωστικά εφόδια για να αναγνωρίσει τον αντισημιτισμό, παρά το γεγονός οτι αποτελεί κυρίαρχο φαινόμενο στην Ελλάδα – για αυτό δε συνειδητοποιεί τον χρυσαυγίτικο λόγο όπως στο συγκεκριμένο άρθρο. Ακόμα χειρότερα αδιαφορεί για τα θύματα και αμφισβητεί την εμπειρία τους – πιθανώς γιατί αυτή έχει πολιτικό κριτήριο που εμείς δεν έχουμε.

Αρνούμαι πλεον να σιωπώ όταν ακούω αντισημιτικό λόγο, επειδή κάποιος είναι αμόρφωτος όσο αφορά τον ρατσισμό μεν – θεωρητικά αντιρατσιστής δε. Αρνούμαι να δεχτώ οτι οι ισραηλιτικές κοινότητες σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Βόλο ακυρώνουν εκδηλώσεις όταν κάνετε τις «φιλοπαλαιστινιακές» σας εκδηλώσεις. Αρνούμαι να δεχτώ οτι εσείς μπορείτε να λέτε σε μένα, αν αυτό που βιώνω από εσάς είναι αντισημιτισμός ή όχι. Αρνούμαι να θεωρώ οτι επαρκεί μια καταδίκη της Χρυσής Αυγής, για να πιστέψω οτι δεν είστε μέρος μιας κοινωνίας που εξαναγκάζει τους Εβραίους να ελληνοποιούν τα ονόματα τους, να σκύβουν το κεφάλι, να λένε ψέματα στα ίδια τους τα παιδιά για να έχουν μια «κανονική» ζωή.

Θα βρεθώ μαζί σας στον αγώνα για τον αφγανό λαθρομετανάστη, την βουλγάρα καθαρίστρια, τον έλληνα ομοφυλόφυλο – σε αντίθεση με σας αναγνωρίζω την ανάγκη να πολεμήσω την ρατσιστική σαπίλα μέσα στην ίδια μου την κοινότητα. Αλλά στο τέλος αυτού του κειμένου αναρωτηθείτε για το τι είστε, σας απαντώ: είστε άνθρωποι που θεωρούν οτι η βία ενάντια σε Εβραίους στην Ευρώπη επιτρέπεται υπό όρους – αμόρφωτοι ανθρώποι που βλέπουν χρυσαυγίτικη προπαγάνδα και δεν την αναγνωρίζουν – άνθρωποι που θεωρούν οτι μπορούν αυτοί να υποδεικνύουν το τι πρέπει να αισθάνονται οι Εβραίοι. Με άλλα λόγια είστε Ελληνες Αντιφασίστες.

Κακοί Αντισημίτες

Κακοί αντισημίτες στο Εβραϊκό Νεκροταφείο Λάρισσας /πηγή:Desde Grecia

Καλοί αντισημίτες

Καλοί αντισημίτες στο ΑΠΘ (Παλιό  Εβραϊκό Νεκροταφείο Θεσσαλονίκης)/ πηγή:Μιχάλης Λόγγος via thess.gr


Διαβάστε επίσης το Γιατί όταν ο αντισιωνισμός μιλάει για το Ισραήλ στοχεύει τους Εβραίους και Μια κριτική στα πρόσωπα του Αντισημιτισμού

Posted in antisemitism, greece, Greek Left, Larisa, thessaloniki | 27 Σχόλια »

Θεσσαλονίκη:Συμπλοκή Εβραίων με αντισημίτη κατά τη διάρκεια βανδαλισμού/Salonica:Jews clash with antisemite over vandalism

Posted by Abravanel, the Blog στο 21/07/2011

Ελληνικά (english translation follows below)

πρώτος βανδαλισμός 17/6/11 - πηγή:ΚΙΣ

Οι βανδαλισμοί εβραϊκών μνημείων και οι απειλές εναντίων Εβραίων αποτελούν ένα συχνό φαινόμενο και σε αυτό το ιστολόγιο έχω επιλέξει να αναφέρω μόνο τα σημαντικότερα περιστατικά. Ακριβώς για αυτό το λόγο το πρώτο βανδαλισμό του Μνημείου του Ολοκαυτώματος στην Θεσσαλονίκη που συνέβη πριν ένα μήνα, την Παρασκευή 17η Ιουνίου, δεν τον ανέφερα γιατί ο βανδαλισμός εβραϊκών στόχων μέσω γκραφίτι αποτελεί μια μόνιμη κατάσταση οπότε επιλέγω να αναφέρω μόνο τις περιπτώσεις που ξεχωρίζουν ή που είναι ιδιαίτερα απειλητικές.

Ο πρώτος βανδαλισμός της 17/6/11 είχε την ιδιαιτερότητα οτι δεν έγινε από κάποια νεοναζιστική ομάδα, όπως αναφέρθηκε λανθασμένα, αλλά από χριστιανούς αντισημίτες που εξίσωσαν το Άστρο του Δαυίδ με την ναζιστική σβάστικα, αρνήθηκαν το Ολοκαύτωμα γράφοντας οτι είναι «Ψέματα» και θεώρησαν οτι οι Σοβιετικοί Εβραίοι έσφαξαν εκατομμύρια χριστιανούς στην Ρωσία (!), (σημειολογικά ενδιαφέρον οτι τα μισά ήταν στα Αγγλικά, αποδεικνύοντας οτι οι έλληνες αντισημίτες φρονούν τους Ελληνες Εβραίους τόσο ξένους ώστε νοιώθουν την ανάγκη να χρησιμοποιήσουν μια κοινή ξένη γλώσσα για να επικοινωνήσουν). Παρόλα αυτά το γεγονός οτι βρέθηκε κάποιος αντισημίτης με ένα μαρκαδόρο, δεν κίνησε ιδιαίτερα το ενδιαφέρον μου.

πρώτος βανδαλισμός 17/6/11 - πηγή:ΚΙΣ

δεύτερος βανδαλισμός 16/7/11 - πηγή:ΙΚΘ

Το προηγούμενο Σάββατο όμως είχαμε ένα σημαντικότερο γεγονός στο οποίο δεν δόθηκε η πρέπουσα σημασία: το απόγευμα του Σαββάτου 16/7/11 ένας Ελληνας Χριστιανός προσπάθησε να βανδαλίσει το Μνημείο για δεύτερη φορά γράφοντας «Σιωνιστές=Δολοφόνοι» και εξισώνοντας το άστρο του Δαυίδ με την σβάστικα. Εκείνη την στιγμή όμως ήταν παρούσα μια ομάδα Γάλλων Εβραίων τουριστών που αντέδρασε, λογομάχησαν και ήρθαν στα χέρια. Τελικό αποτέλεσμα υπήρξε η επέμβαση της Αστυνομίας και η σύλληψη του δράστη.

Από δικαστικές πηγές, (h/t L.), μαθαίνω οτι παραπέμφθηκε στο Αυτόφωρο και τελευταίες πληροφορίες τον αναφέρουν ως «ιδιόρρυθμο» – προβλέπω μέχρι την δίκη να διαρρεύσουν και άλλες πληροφορίες περί μειωμένου καταλογισμού λόγω ψυχικών διαταραχών, εντίμου βίου, με κοινωνική προσφορά και άλλα παρόμοια ελαφρυντικά – ίσως να χρειαστεί να του κόψουμε και επίδομα, άλλωστε εναντίον των σιωνιστών ήταν.

δεύτερος βανδαλισμός 16/7/11 - πηγή:ΙΚΘ

Το παρόν περιστατικό αποτελεί το πρώτο περιστατικό σωματικής αντισημιτικής βίας που σημειώνεται τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα ή τουλάχιστον το πρώτο που αναφέρεται επίσημα μιας και υπάρχουν ανεπίσημες μαρτυρίες για πρόσφατες παρενοχλήσεις στο μετρό της Αθήνας ανθρώπων που φορούσαν το άστρο του Δαυίδ, όπως και τον ξυλοδαρμό ενός Ισραηλινού στην Κω από Αλβανούς μετανάστες το 2007. Είναι προφανές οτι είναι μεμονωμένο περιστατικό, αλλά ταυτόχρονα εντάσσεται πλήρως στο κλίμα αυξανόμενης ποσότητας και της ποιότητας του αντισημιτισμού στην Ελλάδα. Επίσης αξίζει επισήμανση η διαπίστωση οτι μόλις η εβραϊκή παρουσία έγινε περισσότερο εμφανής – μαθαίνω οτι χιλιάδες ευρωπαίοι Εβραίοι και Ισραηλινοί βρίσκονται ως τουρίστες στη πόλη – είχαμε την άμεση εμφάνιση περιστατικών.

Σεβόμενος τη στάση της ΙΚΘ, πιστεύω οτι αντί να τονίζουν την αυτονόητη ανάγκη τιμωρίας του δράστη από τα αναξιόπιστα ελληνικά δικαστήρια και την λήψη μέτρων προστασίας του Μνημείου, πιστεύω οτι θα έπρεπε να ζητήσουν την καθιέρωση επίσκεψης στο Εβραϊκό Μουσείο κάθε Δημοτικού και Γυμνασίου της πόλης, που στην συντριπτική τους πλειοψηφεία αγνοούν το ιστορικό σαλονικιώτικο χρέος για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού και διατήρηση της εβραϊκής τους κληρονομιάς. Για τους φοιτητές δε προτείνω κάτι, αυτοί έτσι και αλλιώς φοιτούν σε ένα ανοικτό εβραϊκό αρχαιολογικό πάρκο ακόμα και αν δε το ξέρουν.



the first vandalism 17/6/11 - source: CJB

Vandalism of Jewish monuments and threats against Jews is a common phenomenon and in this blog I have chosen to mention only the most important events. That is the reason why the first vandalism of the Holocaust Monument of Salonica a month ago, on Friday June the 17th, went by unreported because vandalism through the use of antisemitic graffiti is a permanent situation so I feel the need to present only the cases which are particular or especially threatening.

The first vandalism of 17/6/11 had the particularity that it was not done by some neonazi group, as erroneously reported, but by christian antisemites who equated the Star of David to the nazi swastika, denied the Holocaust writing «Lies» and also writing that Soviet Jews had murdered million of Christians in Russia, (semiotically interesting is the fact that half was written in English demonstrating the fact that greek antisemites consider Greek Jews so foreign that they feel the need to use a common foreign language to communicate with them). Still, the fact that an antisemite was found with a pen and the will to spill hatred, did not really thrill me.

the first vandalism 17/6/11 - source: CJB

second vandalism 16/7/11 - source:JCT

But last Saturday we had a more important event which was not addressed with the proper attention: on Saturday afternoon July the 16th a Greek Christian attempted to vandalize the monument for a second time by writing «Zionists=Murderers» and again equating the Star of David with the swastika. But at that moment a group of French Jewish tourists was present, argued with him and clashed quite violently. The final outcome was the intervention of the Police and the arrest of the perpetrator.

From judiciary sources, (h/t L.), I learn that he was indicted and will face trial during the week; the latest information say that he is «eccentric». I predict that until the final trial takes place we’ll hear more attenuating circumstances like of his diminished capacity due to a mental condition, a white penal record, social presence etc; maybe we’ll even have to issue a small subvention, after all he was against the zionists

second vandalism 16/7/11 - source:JCT

This incident is the first event of physical antisemitic violence taking place in Greece the past years or at least the first being officially reported since there are unofficial testimonies of recent harassments in the Athens subway of passengers wearing Star of Davids and the beating of an israeli on the greek island of Kos in 2007. It is obvious that this is an isolated event but contemporaneously an example of the growing, in quantity and quality, greek antisemitism. It is also worth noting that as soon as Jewish presence has become more prominent – I am told that currently thousands of european Jews and Israelis find themselves as tourists in the city – we have had the immediate rise in incidents.

While respecting the stance of the Jewish Community of Salonica, I believe that instead of emphasizing the need for the punishment of the perpetrator by the unreliable greek courts and for more measures of protection, they should ask for the institution of visits of all Elementary and High Schools of the city, which by large completely ignore the salonican historical debt to fight antisemitism and preserve Jewish history. For college students I wouldn’t like to propose anything since they already attend an open archeological jewish museum, even if they don’t know it.

, (h/t L.),

Posted in antisemitism, greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , | 303 Σχόλια »

Η έδρα της Ισπανικής Φιλολογίας στο ΑΠΘ/The chair of Spanish Literature of the Aristotle Univ.of Salonica

Posted by Abravanel, the Blog στο 11/07/2011

Ελληνικά (english translation follows below)

το εβραϊκό νεκροταφείο μετά την Κατοχή, δεξιά η Παλαιά Φιλοσοφική/πηγή: Γιαντ Βασέμ

Η παρούσα ανάρτηση είναι απλή αντιγραφή ενός κειμένου του Γιώργου Γιαννόπουλου από το περιοδικό Ένεκεν της Θεσσαλονίκης, που αφηγείται την άγνωστη προπολεμική ιστορία της έδρας Ισπανικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Ως γεγονός είναι σχετικά ήσσονος σημασίας, όμως ως μέρος του συνόλου της αποεβραιοποίησης της Θεσσαλονίκης την περίοδο 1923-1953, αποκτά την αξία μιας ιστορίας που εμπεριέχει μέσα της το σύνολο του επιθετικού αντισημιτισμού της πόλης. Διαβάζοντας το ίσως γίνει περισσότερο κατανοητή η ρητή θέση μου οτι η αποεβραιοποίηση της Θεσσαλονίκης ξεπερνούσε τα όρια της εθνικής ομογενοποίησης που αφορούσε κάθε ελληνική ετερότητα και οτι αποτέλεσε μια τοπική πραγματικότητα που δεν περιορίστηκε μόνο σε 5 «κακούς βενιζελικούς» των ΕΕΕ και 20 οικονομικούς δοσίλογους κατά την Κατοχή όπως αποδεικνύεται από τα ονόματα των προοδευτικών μορφών της ελληνικής εκπαίδευσης Δελμούζου και Τριανταφυλλίδη που πρωταγωνιστούν στην ιστορία. Αντίθετα αποτέλεσε μια διαδικασία που ξεκίνησε με διοικητικές αλλά και βίαιες μεθόδους πριν τον Β’ΠΠ, κορυφώθηκε με εγκληματικές ενέργειες κατά την διάρκεια του Ολοκαυτώματος και ολοκληρώθηκε με εξίσου βίαιες διοικητικές μεθόδους μετά τον πόλεμο. Και – γεγονός απαράδεκτο – συνεχίζεται σήμερα.

Η παρουσία του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου πάνω από τα εβραϊκά οστά που ακόμα υπάρχουν και ήταν μέρος του μεγαλύτερου εβραϊκού νεκροταφείου του κόσμου σήμερα δεν αποτελεί απλό θέμα ιδιοκτησίας και αποζημίωσης της λεηλασίας στην οποία συμμετείχε ο Δήμος, η Μητρόπολη και σημαντικό κομμάτι των Χριστιανών της πόλης. Είναι θέμα αποδοχής της θεσμικής ενοχής και των ευθυνών που απορρέουν από το το γεγονός οτι ακόμα και σήμερα χιλιάδες εβραίοι βρίσκονται κάτω από τα κτίρια του ΑΠΘ. Ευθυνών που δεν περιορίζονται στην ανέγερση κάποιου μνημείου κενού περιεχομένου, αλλά στην οργανική ενσωμάτωση της ευθύνης για την διατήρηση της εβραϊκής παρουσίας που το ίδιο το ΑΠΘ βοήθησε να καταστρέψει.

Εβραϊκός τάφος του 4ου αιώνα ΚΕ στο Κτίριο Διοίκησης του ΑΠΘ/ πηγή: abravanel.wordpress.com

Είναι αυτονόητο οτι το σημερινό ΑΠΘ δεν ταυτίζεται με τους καθηγητές του παρελθόντος που υποδεχόντουσαν με ζέση τους Γερμανούς και αργότερα ζητούσαν από τις γερμανικές αρχές την άδεια να καταστρέψουν το εβραϊκό νεκροταφείο. Αλλά κάθε οργανισμός είναι κάτι παραπάνω από το σύνολο των σύγχρονων μελών του, ειδικά όταν επικαλείται και ρητά αποδέχεται την ιστορία και παράδοση του. Και ίσως εξηγεί, μαζί με άλλα γεγονότα τα οποία αγνοούνται από σημαντικό μέρος του ακαδημαϊκού κόσμου, το γιατί η σύγχρονη εύλογη πρόταση για αναβίωση της έδρας Εβραϊκών και Σεφαραδίτικων Σπουδών στο ΑΠΘ αντιμετωπίζεται με τέτοια εχθρότητα από το σύνολο των πρυτανικών αρχών. Δεν είναι στο χέρι των σημερινών πανεπιστημιακών να αλλάξουν την ιστορία του ΑΠΘ, υπάρχει και οφείλει το ίδιο το πανεπιστήμιο ως θεσμός να την αντιμετωπίσει – είναι στο χέρι τους όμως στο μέλλον να μην είναι αυτοί οι μελλοντικοί Βιζουκίδες ή Δελμούζοι.

Διαβάστε – προσεκτικά – το κείμενο του Ενεκεν και στην συνέχεια θα ήθελα να ακούσω προτάσεις για το ποια μπορεί να είναι η θέση του ΑΠΘ σήμερα. Επίσης θα χαιρόμουν να άκουγα απτές προτάσεις οι οποίες ελπίζω να τις παρουσιάσουμε στο μέλλον τόσο στην διοίκηση του ΑΠΘ, όσο και στην Ισραηλιτική Κοινότητα της πόλης, (οι επισημάνσεις στο αρχικό κείμενο δικές μου).

…Η λήθη ως εργαλείο της εξουσίας.

«Το καλοκαίρι του 1930, η ισπανική πρεσβεία στην Αθήνα απηύθυνε στα υπουργεία παιδείας και εξωτερικών “αἴτημα ἱδρύσεως ἕδρας Ἱσπανικῆς Γλώσσης καί Φιλολογίας, διά νά ἱκανοποιηθοῦν αἱ δίκαια ἀπαιτήσεις τῶν 70.000 ἱσπανόφωνων Σεφαρδιτῶν τῆς πόλεως”. Η πρεσβεία διευκρίνησε πως η ισπανική κυβέρνηση προσφερόταν να καλύψει τα έξοδα μισθοδοσίας του καθηγητή που θα επιλεγόταν και αποσαφήνιζε πως δεν κατέθετε το εν λόγω αίτημα για λόγους κάποιας ιδιαίτερης πολιτικής σκοπιμότητας, καθώς ήταν προφανές ότι η διγλωσσία (ου μην αλλά και πολυγλωσσία) της σεφαραδικής κοινότητας δεν συνιστούσε εμπόδιο στην πλήρη αφομοίωσή της στο ελληνικό κράτος. Επιπλέον η Μαδρίτη, εμμέσως πλην σαφώς, έθετε και ζήτημα στοιχειώδους διπλωματικής ευθιξίας, καθώς από το 1928 λειτουργούσε έδρα Νεοελληνικών σπουδών στο πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης, ενώ σε άλλη ευκαιρία είχε ήδη θέσει και το “ἡθικό ζήτημα τῆς μή ἐξαφανίσεως τῆς ἑβραιοϊσπανικῆς, ὅπως καί ἐν Παλαιᾶ Ἑλλάδι”».

Το Υπουργείο Παιδείας, με υπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου απάντησε στο αίτημα ότι «παρ, ὅτι δέν εἶχεν ἀντίρρησίν τινα, ὅπως διδάσκεται ἡ ἱσπανική γλώσσα καί φιλολογία ἐν Θεσσαλονίκῃ ἀπό πανεπιστημιακῆς καθέδρας, ἐν τοῦτοις τό γέ νῦν ἔχον δέν δυνάμεθα νά πράξωμεν τοῦτο διότι ἐν τῇ Φιλολογικῇ Σχολῇ τοῦ Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης δέν ὑπάρχει ἱδρυμένη τοιαύτη ἕδρα ἥτις εἴτε διά νόμου εἴτε διά ἀποφάσεως τῆς εἰρημμένης σχολῆς δύναται νά ἱδρυθῇ». Αλλά και όταν ο υπουργός εξωτερικών Μιχαλακόπουλος απευθύνθηκε στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και ζήτησε την άμεση ικανοποίηση του αιτήματος εκτός των άλλων «γιά νά προστατευτεῖ τό κῦρος τοῦ κράτους καί διότι τό ὑπουργεῖον ἦτο ἐκτεθειμένον ἔναντι τῆς πρεσβείας» έλαβε την απάντηση ότι μια τέτοια ενέργεια « θά ἀντεστρατεύετο ὀλεθρίως κατά τοῦ ἔργου τῆς ἐξελληνίσεως τοῦ Ἰσραηλιτικοῦ στοιχείου τῆς Θεσσαλονίκης (…) θά ἐδέσμευε τήν ἐλευθερίαν τοῦ Πανεπιστημίου ἡ προσφερόμενη μισθοδότησις τοῦ καθηγητοῦ (… καί) δέν οφείλομεν ἰδιαιτέραν προτίμησιν πρός μίαν χώραν ἡ ὁποία πέραν τῶν συνόρων της οὐδέν συνεισέφερεν εἰς τήν ἐν τῷ πεδίῳ τῆς διανοητικῆς ἐργασίας πρόοδον τῆς οἰκουμένης».

Η εκπληκτική αυτή απάντηση εκ μέρους του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης που μετρούσε πέντε χρόνια ζωής και από το 1927 στεγαζόταν στο εντυπωσιακό νεοκλασσικό κτήριο Idadié, την εμπορική σχολή που έκτισε η Νέα Αυτοκρατορική Διεύθυνση Παιδείας και προοριζόταν για την εκπαίδευση ανώτατων κρατικών στελεχών κατά τα πρότυπα του γαλλικού εκπαιδευτικού συστήματος, θα μπορούσε να θεωρηθεί μια από τις ιστορικά αυτονόητες θλιβερές εκδοχές του επιθετικού ελληνικού εθνικισμού, που στον αντισημιτισμό του βενιζελισμού έβρισκε την πιο αποτελεσματική του έκφραση, αν δεν υπήρχε ακόμη μια ανατριχιαστική λεπτομέρεια. Στο πρακτικό της συνεδρίασης της Φιλοσοφικής Σχολής όπου καταγράφεται η θέση της πλειοψηφίας υπάρχει η υπογραφή του Αλέξανδρου Δελμούζου, την εποχή εκείνη καθηγητή Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης και του συναδέλφου του Μανόλη Τριανταφυλλίδη. Να σημειώσουμε ότι για πολλούς εκπαιδευτικούς ο Δελμούζος χαρακτηρίζεται ως «Έλληνας παιδαγωγός, αγωνιστής του ελευθέρου πνεύματος» ενώ ο Τριανταφυλλίδης, η γραμματική του οποίου διδάσκεται σήμερα στα σχολεία, ως αυτός που «εισάγοντας ουσιαστικά νεωτερισμό στην εποχή του, ενδιαφέρθηκε για τη συστηματική διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας σε οµογενείς και ξενόγλωσσους».

Και για μην υπάρχει καμμιά παρεξήγηση για τη συμβολή της ισπανικής γλώσσας στην πρόοδο της ανθρωπότητας, τον Δεκέμβριο του 1932, όταν η ισπανική πρεσβεία —που τώρα εκπροσωπούσε την κυβέρνηση της Iσπανικής Δημοκρατίας— και ο εβραϊκός τύπος της Θεσσαλονίκης επανέφεραν το αίτημα ίδρυσης έδρας ισπανικών, η απάντηση που δόθηκε από τον πνευματικό πυλώνα της πόλης ήταν χαρακτηριστική: «Τό πανεπιστήμιον Θεσσαλονίκης εὑρίσκει ἀστήρικτον καί ἀπρόσφορον νά προτείνῃ τήν ἵδρυσιν ἕδρας Ἱσπανικῆς Γλώσσης ἥτις δέν προβλέπεται ρητῶς διά τοῦ νόμου καί κατά τήν σημασίαν καί έν γένει ὑπολείπεται (ἡ ἱσπανική) τῆς γαλλικῆς, ἀγγλικῆς, γερμανικῆς γλώσσης και φιλολογίας».

Σήμερα στην ηλεκτρονική σελίδα του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης μπορεί κανείς να διαβάσει ότι «βρίσκεται χωροταξικά στην καρδιά της πόλης, σε μια έκταση 420.000 τμ». Μια έκταση που συμπίπτει με το χώρο όπου βρισκόταν τα εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης. Η ναζιστική θηριωδία και το Ολοκαύτωμα έδωσαν πειστικές απαντήσεις στις ανησυχίες των Ελλήνων φιλολόγων του εκπαιδευτικού διαφωτισμού για το ρόλο της ισπανικής γλώσσας στην ανθρωπότητα και το ζήτημα του εξελληνισμού του Ισραηλιτικού λαού της Θεσσαλονίκης.

ΥΓ. Σήμερα είναι η επαίτιος του Μαύρου Σάββατου όταν και ξεκίνησε το Ολοκαύτωμα με την συγκέντρωση στην Πλατεία Ελευθερίας στην Θεσσαλονίκη – η επιλογή υπήρξε να γράψω όχι για την θύμηση των φρικτών στιγμών που έχω ήδη διηγηθεί, αλλά να εξηγήσω ποια ήταν τότε η Θεσσαλονίκη και τι οφείλει να κάνει σήμερα. Για φωτογραφίες από το Μαύρο Σάββατο εδώ.



the jewish university after WW2, the old University building on the right/source: Yad Vashem

This blog post is simply a copy of a story by Yorgos Yannopoulos appearing in the Eneken magazine published in Salonica. It deals with the unknown pre-WW2 story of the Chair of Spanish Language and Literature of the Aristotle University of Thessaloniki, the main university of Salonica and second largest of Greece. As a fact it is of minor importance, but when viewed as an integral part of the violent de-judeofication of Salonica during 1923 and 1953, it acquires the status of a paradigm which includes the essence of the aggressive antisemitism of the city. By reading it one can understand better my thesis that the de-judeofication of Salonica was exceeding the limits of the process of national homogenization which affected every greek diversity but was a local reality which was not limited to 5 bad Venizelist supporters or 20 economic collaborators during the Occupation as proved by the names of the protagonists of today’s story Delmouzos and Triandafilidis which were leading members of the greek progressive intellectual scene. On the contrary it was a process which began with administrative and violent tactics before WW2, culminated with criminal tactics during the Shoah and was completed with violent administrative methods after the war. And still it continues, unacceptably, today.

The presence of the Aristotle University on top of jewish bones which still exist and were part of the largest Jewish cemetery of the world, is not a mere matter of ownership and compensation for the looting in which the Municipality, the Metropolis and a significant part of the Christian population took part. It is a matter of acceptance of the institutional guilt and responsibilities which derive from the fact that even today thousands of Jews still lie under the building of the University. Responsibilities which are not limited to the simple erection of a monument empty of meaning, but to the institutional incorporation of the responsibility to the preservation of the Jewish presence the Aristotle University has helped to destroy.

Jewish tomb of the 4th century CE /source: abravanel.wordpress.com

It is self-evident that the modern Aristotle University is not identified with the professors of the past which welcomed warmly the Germans and later asked for their permission to destroy the Jewish cemetery. But each organization is more than the mere sum of its contemporary members, especially when it evokes and expressly accepts its history and tradition. And it maybe explains, together with other events which are unknown to the majority of the academic world, why the logical proposition for the institution of a Chair of Jewish and Sephardic Studies is viewed with such virulent hostility by the university officials. And while it is not within the abilities of contemporary academics to change the history of the Aristotle University – it exists and the University as an institution must deal with it – it is within their ability not to be the prof.Vizoukidis or prof.Delmouzos of the future.

Read – carefully – the article by Eneken magazine and then I would like to hear propositions on what should the position of the Aristotle University be today. I would also like to hear practical  propositions which I hope we can present to the University and the Jewish Community the following months, (the use of bold characters is mine) :

…Oblivion as a tool of  power

During the summer of 1930, the spanish embassy of Athens asked the greek ministries of Education and Foreign Relations «requesting the establishment of a chair of Spanish Language and Literature, so that the just demands of the 70.000 spanish-speaking sephardim of the city me met». The embassy stated that the expenses related with the professor-to-be-chosen would be met by the Spanish government and made clear that it did not make the demand pursuing any political goals, since it was obvious that the dual-language of the sephardic community was not a hindrance in the efforts of its full integration in the Greek state. Also Madrid, indirectly but expressly stated a matter of elementary diplomatic reciprocity, since from 1928 a chair of Modern Hellenic Studies was operational in the University of Barcelona; while in another occasion it had put the «ethical case of the non-disappearance of the judeospanish dialect as it had already happened in the Older Greece».

The Ministry of Education with Yorgos Papandreou, grandfather of today’s Prime Minister, responded that «while it had no objections to the teaching of the spanish language and literature on an academic level in Salonica, it can not do so because there is no chair established either by law or by a decision by the university». But when the Minister of Foreign Relations Mihalakopoulos asked the University to satisfy the spanish demand also «to protect the authority of the State because the Ministry was exposed to the spanish embassy» he received the answer that such an act «would ruinously ran against the work of hellenization of the israelitic element of the city (…) bind the freedom of the university through the offered coverage of the expenses of the professor (…and) we are not in indebted to offer any particular treatment to a country which besides its frontiers offered nothing to the field of the intellectual advancement of the world».

This spectacular response of the University of Salonica which was only 5 years old and from 1927 it was housed in the brilliant neoclassical building named Idadiye, the higher commercial school built by the ottoman Imperial Education Directorship for the education of higher ranked officials following the french education system, could have been considered one of the historical self-evident, pathetic versions of the aggressive greek nationalism which had found in the Venizelist antisemitism its most effective interpreter should there not have been for a chilling detail. In the proceedings of the assembly of the Faculty of Philosophy where the position of the majority is expressed one can find the signatures of Alexandros Delmouzos, professor of Pedagogy and of his colleague Manolis Triandafilidis. It should be noted that Delmouzos for many greek educators is considered as «Greek pedagogist, a fighter of the free spirit», while Triandafilidis, whose Grammar is still taught in schools, «introduced true modernism in his time and was interested in the teaching of the greek language to foreign speakers and hellenes abroad».

As not to have any misunderstanding as to the contribution of the spanish language to the advancement of mankind, on December 1932 when the spanish embassy – which was now representing the government of the Republic of Spain – and the jewish Press repeated the request for a Chair of Spanish, the response by the intellectual pillar of the city was characteristic: «The University of Salonica finds without basis and with no meaning to propose the institution of a Chair of Spanish Language because it is not expressly provided by the law and because it is of lesser importance to the french, english, german language and literature».

Today in the site of the Aristotle University of Thessaloniki one can read that it «geographically is located in the heart of the city, in an area of 420.000 sq.mt.». An area which coincides with the area in which the Jewish Cemetery of Salonica stood. The nazi atrocities and the Holocaust gave convincing answers to the worries of the greek scholars of the educational enlightenment over the role of the spanish language to the humanity and the matter of the hellenization of the Jewish people of Salonica.

PS. Today is the anniversary of the Black Saturday when the Holocaust began in Greece with the infamous gathering of thousands of Jews in Liberty Square. It was a choice I made not to commemorate this day by stories I’ve already told but by explaining who was Salonica of the era and what the city should do now. For photos from the Black Saturday take a look here.

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , | 15 Σχόλια »

Μασεμέχα ή οι ασκενάζι «παστρικιές»/Masemejas or the case of askenazi prostitution

Posted by Abravanel, the Blog στο 09/05/2011

Ελληνικά (english translation follows below)

ιερόδουλες στην περιοχή Ρεζί Βαρδάρ το 1917 * / με άσπρη φορεσιά ζουάβος (;)

Την λέξη «μασεμέχα» την είχα ακουστά, κυρίως μέσω λαογραφικών εργασιών, μόνο ως ιστορική αναφορά αλλά στο φετεινό Σέντερ είχα την ευκαιρία να την ακούσω ξανά από μια κυρία αναφερόμενη σε μια φίλη της, όχι εξαιρετικά πιστή στον οικογενειακό βωμό. Η συγκεκριμένη λέξη είναι μέρος της αργκό των σεφαραδιτών της Ελλάδας και πιστεύω οτι αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε την ιστορία της ως μια περίπτωση κοινωνικού ρατσισμού, αλλά και ενδεικτική της διαχρονικής μοίρας των μεταναστών μιας και μου θυμίζει έντονα την ιστορία της λέξης «παστρικιά».

Η προέλευση της εντοπίζεται στα τέλη του 19ου αιώνα όταν τα συνεχιζόμενα πογκρομ στην Ανατολική Ευρώπη ώθησαν εκατομμύρια Εβραίους να μεταναστεύσουν στις ΗΠΑ, στην Δυτική Ευρώπη αλλά και αρκετές χιλιάδες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και κυρίως στην Θεσσαλονίκη και Παλαιστίνη που ήταν τα κέντρα του Εβραϊσμού της Ανατολής.

Όπως έχουμε ξαναπεί τα επαγγέλματα της θάλασσας ήταν αποκλειστικά εβραϊκά και το λιμάνι ακολουθούσε τα εβραϊκά ωράρια και έκλεινε το Σαμπάτ/Σάββατο. Οπότε όταν αυτές οι καραβιές εξαθλιωμένων εβραίων έφταναν στο λιμάνι, μπορεί να συναντούσαν ομόθρησκους τους αλλά αδυνατούσαν να συνομιλήσουν μαζί τους λόγω της γλώσσας – οι μεν ήξεραν γίντις/γερμανοεβραϊκά και οι δε λαντίνο/ισπανοεβραϊκά. Μόνη κοινή γλώσσα ήταν λίγα, όχι παραπάνω από μερικές λέξεις, αρχαία εβραϊκά που ήξεραν οπότε συνήθως ρωτούσαν: Μα σεμ σελάχ ;/Μα σεμέχα ;/? מה השם שלך ή κάτι παρόμοιο που σημαίνει «Ποιό είναι το όνομα σου ;» .

Εβραίοι ψαράδες και μαουνιέρηδες

Γυρνώντας οι ψαράδες και οι χαμάληδες σπίτια τους πληροφορούσαν οτι άλλη μια καραβιά από μασεμέχας, παραφθορά αυτής της ερώτησης στα εβραϊκά, είχε φτάσει εκείνη την ημέρα. Ετσι αυτή η λέξη έφτασε να χαρακτηρίζει το σύνολο των Ασκεναζίτων τα τέλη του 19ου αιώνα, αν και παρέμενε στην σφαίρα της αργκό με ελαφρά υποτιμητική έκφανση, ενώ τα γίντις ονομάζονταν μασεμέσκο δηλαδή ακαταλαβίστικα.

Οι νέοι αυτοί πρόσφυγες όμως αντιμετώπισαν τα ίδια προβλήματα που αντιμετωπίζουν και οι έλληνες πρόσφυγες που θα έφταναν μισό αιώνα μετά: αδυναμία προσαρμογής, προβληματικές αρχές υποδοχής και κοινωνικό ρατσισμό. Οφείλουμε βέβαια να αναγνωρίσουμε οτι τότε η έννοια του κράτους πρόνοιας δεν υπήρχε και οι κοινοτικοί εβραϊκοί θεσμοί, αν και ανεπαρκείς, αποτελούσαν ότι πιο προηγμένο είχε να προσφέρει η Οθωμανική Αυτοκρατορία της εποχής. Προβλέποντας αυτά τα προβλήματα η Εβραϊκή Κοινότητα φροντίζει στην αρχή να μοιράσει τόσο είδη πρώτης ανάγκης αλλά κυρίως να φροντίσει την εγκατάσταση τους σε διάφορα μέρη της πόλης ώστε να προσαρμοστούν ευκολότερα αποφεύγοντας την γκετοποίηση και μαθαίνοντας την γλώσσα της πόλης. Δυστυχώς όμως η πυρκαγιά του 1890 έπαιξε σημαντικό ρόλο στην διακοπή αυτών των προσπαθειών μιας και πλεον ολόκληρη η πόλη χρειάζονταν άμεση βοήθεια.

ιερόδουλες στην περιοχή Ρεζί Βαρδάρ το 1917 *

Με την πάροδο των ετών ενώ οι ασκενάζι πρόσφυγες κατάφεραν να ενταχθούν στην κοινωνία της πόλης, η λέξη «μασεμέχα» διατηρήθηκε αν και στο τέλος εκφυλίστηκε ώστε στην Θεσσαλονίκη των επόμενων δεκαετιών του 20ου αίωνα να σημαίνει τον φτωχό και ταλαιπωρημένο άνθρωπο. Αυτή είναι και η ερμηνεία που δίνει ο Ι.Νεχαμά στο Ισπανοεβραϊκό-Γαλλικό σαλονικιώτικο λεξικό του αλλά μια μικρή προσωπική έρευνα μιλάει για μια επιπλέον ερμηνεία που ο Νεχαμά, ίσως από σεμνοτυφία, αποφεύγει να αναφέρει.

Αναμενόμενα μέρος των γυναικών προσφύγων αναγκάζονταν να καταφύγει στην πορνεία για να επιβιώσει, (το οτι η Θεσσαλονίκη ήταν εβραϊκή πόλη σημαίνει οτι και οι εκδιδόμενες γυναίκες αλλά και τα δίκτυα διακίνησης τους ήταν εβραϊκά) και από την στιγμή που η πλεον οικονομική πηγή νέων γυναικών ήταν οι μάζες της ανατολικής Ευρώπης η ασκενάζι προέλευση ταυτίσθηκε με την πορνεία. Η προκατάληψη ήταν τέτοια που όταν ένας από τους «πατριάρχες» του σύγχρονου Ισραήλ Νταβίντ Μπεν Γκουριόν επισκέφθηκε την Θεσσαλονίκη το 1911 για να πάρει το πτυχίο Νομικής αλλά και να καταλάβει το πώς μια σύγχρονη εβραϊκή πόλη μπορεί να συγκροτηθεί, αντιμετώπισε προβλήματα όχι μόνο ως σιωνιστής ή ως αρνούμενος να μάθει ισπανικά, αλλά και ως ασκενάζι και άρα ύποπτος για εμπόριο λευκής σαρκός.

Ετσι ο όρος «μασεμέχα» διατηρήθηκε όχι μόνο ως ενδεικτικό ανθρώπου φτωχού και ταλαιπωρημένου αλλά κατέληξε σε κάποια στιγμή να σημαίνει την εκδιδόμενη γυναίκα σεφαραδίτισσα ή ασκεναζίτισσα. Η υπόθεση μου είναι οτι η ταύτιση μασεμέχα και ιερόδουλων οφείλεται στην ασκενάζι καταγωγή λόγω των συνθηκών που περιέγραψα και όχι στον χαρακτηρισμό τους ως ταλαίπωρες γυναίκες, αλλά μπορεί και να ξεκίνησε με την πρώτη ερμηνεία και να κατέληξε στην δεύτερη καθώς εξελίσσονταν ο ίδιος ο όρος. Δυστυχώς αυτή η ερμηνεία βασίζεται στις σύγχρονες μαρτυρίες 2 μόνο ισπανόφωνων γυναικών της εποχής και δεν έχω την δυνατότητα επιβεβαίωσης στις εβραϊκές σατιρικές εφημερίδες της Παρασκευής που πιθανότατα να ανέφεραν τον όρο. Πάντως από ότι φαίνεται συνεχίζει να είναι ένας ζωντανός όρος που εξελίσσεται και έχει καταλήξει να χαρακτηρίζει, τουλάχιστον για την φίλη μου, τις άπιστες γυναίκες στην Ελλάδα του 21ου δείχνοντας οτι το παρελθόν μας ίσως να μην είναι τόσο χαμένο όσο φοβόμασταν. :-)

*οι φωτογραφίες προέρχονται από το «Ζαφείρης Χρ., Παπατζήκας Αρ., Εν Θεσσαλονίκη 1900-1960, εκδ. Εξάντας» μέσω του Παιδαγωγικού Εργαστηρίου του ΑΠΘ.

** μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα παράλληλη ιστορία για την εβραϊκή πορνεία στην Αργεντινή με Εβραίες από την Ανατολική Ευρώπη εδώ.



prostitutes in the Regie Vardar Quarter in 1917 * / zouave with the white uniform (?)

I knew of the term «masemeja» (j as in echad) mainly through folkloristic testimonies but in this year’s Sedder I had the occasion of hearing it again by a friend of mine who was referring to a less-than-faithful wife. The specific word is part of the greek sephardic slang vocabulary and I think that a small post on its origin is worth the effort given it’s value not only as indicative of social racism and timeless fate of refugees but also because of the similarities it shares with the greek word «pastrikia«.

Its origin can be traced in the end of the 19th century and to the continuing pogroms in Eastern Europe which forced millions of Jews to emigrate to the USA,  Western Europe but also several thousands to the Ottoman Empire and mainly to Salonica and Palestine which constituted the centers of Eastern Jewry.

As we’ve said before the professions of the sea were almost exclusively held by Jews and the Port followed the jewish timetable closing for the Sabbath. So when these shiploads of poor refugees arrived they may have had the opportunity to meet fellow Jews but they could not speak to them since the first spoke Yiddish and the latter Ladino. Their only means of communication were some, few words, of Hebrew so they usually asked: «Ma shem selach?/Ma shemecha?/? מה השם שלך « or something similar which means «What is your name ?» .

Jewish fishermen and roarmen

Returning to their homes, the fishermen and the hamals informed that another shipload of masemejas, a corruption of this question in Hebrew, had arrived. So a time arrived that the totality of the Ashkenazim in the 19th century were defined as such, albeit the word remaining slang and with a derogatory meaning while masemesko meant  unintelligible gibberish ie yidish.

These new refugees faced the same problems as the Greek refugees that arrived half a century later: problems in adjusting, problematic reception by the authorities and social racism. We must admit that at that era the notion of a welfare state did not exist and the jewish communal institutions, albeit inadequate, were the most advanced in the Ottoman Empire. Anticipating such problems the Jewish Community in the beginning supplied the refugees with means of first necessity  but the main focus of its efforts was settling them in various parts of the city in order to blend in with the population, learn the language used in Salonica and avoid the creation of a degraded ashkenazi ghetto. Unfortunately the fire of 1890 halted these efforts since the entire city was in need of assistance.

prostitutes in the Regie Vardar Quarter in 1917 *

The end result was that while ashkenazi refugees managed to integrate in the society of the city, the term «masemeja» survived although it ended up in becoming during the next decades of the 20th century Salonica a synonym for a poor and wretched man. This is the definition and etymology that J.Nehama presents in his French-DjudeoEspaniol salonican dictionary but some personal research has led me to believe that there is another definition that Nehama, perhaps out of victorian sense of decency, failed to mention.

Faced with such problems it is to be expected that a large number of women was forced to resort to prostitution to survive, (Salonica being a jewish city means that the prostitutes but also their traffickers were Jews) and since the cheapest supply of women was Eastern Europe the ashkenazi origin was identified with prostitution. The prejudice was such that when one of the «patriarchs» of modern Israel David Ben Gurion visited the city in 1911 to obtain a law degree and see how a modern jewish city could function, he encountered problems not only as a Zionist or for refusing to learn Ladino but also as an ashkenazi ergo suspect for women trafficking.

So the term masemeja was maintained not only as a synonym for a poor man but at some point ended up defining all prostitutes, sephardic or ashkenazi. My hypothesis is that the identification of masemeja with prostitution is linked with the ashkenazi origin for the reasons mentioned above and not because of the destitute nature of these women, although it could have began with the first interpretation and ended up with the second as the term evolved. Unfortunately this is mere guesswork since I am basing myself to the contemporary testimonies of two ladino-speaking women of that era and cannot be confirmed from published sources, namely the jewish satirical newspapers of Friday which probably would have mentioned the term. Still it appears to be alive as a term and have evolved into being used, or at least used by my friend, for the unfaithful wives in 21st century Greece showing that our past may not be all lost as feared. :-)

*the photographs come from «Ζαφείρης Χρ., Παπατζήκας Αρ., Εν Θεσσαλονίκη 1900-1960, εκδ. Εξάντας» through the Pedagogic Workshop of the A.U.Th.

** an extremely interesting parallel story about Jewish prostitution in Argentina of Eastern European Jewish women can be found here.

Posted in thessaloniki, Un cavretico... | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 66 Σχόλια »

Η σαλονικιώτικη Αγκαδά του 1955/The 1955 salonican Haggadah

Posted by Abravanel, the Blog στο 17/04/2011

Ελληνικά / English translation follows below

ח  וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ, בַּיּוֹם הַהוּא לֵאמֹר:  בַּעֲבוּר זֶה, עָשָׂה יְהוָה לִי, בְּצֵאתִי, מִמִּצְרָיִם.

Και θα πεις στον γιό σου εκείνη την ημέρα, λέγοντας: Είναι εξαιτίας αυτού που ο Κύριος έκανε για μένα όταν βγήκα έξω από την Αίγυπτο.

Αύριο, (Δευτέρα 18 Απριλίου), το βράδυ σε κάθε εβραϊκό σπίτι στην Ελλάδα θα μαζευτεί η οικογένεια, φίλοι και συγγενείς για να γιορτάσουν το Πέσσαχ, την εβραϊκή γιορτή κατά την οποία θυμόμαστε την έξοδο από την Αίγυπτο. Το τελετουργικό δείπνο που θα ακολουθήσει ονομάζεται  Σέντερ του Πέσσαχ και κατά την διάρκεια του διαβάζουμε την ιστορία της Εξόδου από το βιβλίο που ονομάζεται Αγκαδά του Πέσσαχ.

Αντιγράφοντας από την ιστοσελίδα διδασκαλίας του Γιαντ Βασέμ στα ελληνικά:

«Πέσσαχ (εβραϊκό Πάσχα)
Είναι μια από τις τρεις προσκυνηματικές εορτές που αναφέρονται στην Τορά.
Το όνομα της γιορτής προέρχεται από μια εβραϊκή λέξη που σημαίνει «προσπερνώ» και παραπέμπει στη χειρότερη από τις δέκα πληγές του Φαραώ, τη θανάτωση όλων των πρωτότοκων αρσενικών παιδιών. Ο θεός «προσπέρασε» τα σπίτια των γιών του Ισραήλ, σώζοντάς τους από την πληγή που χτύπησε τα σπίτια των αιγυπτίων.
Το Πέσσαχ εορτάζεται τον εβραϊκό μήνα Νισσάν (που συμπίπτει με τα τέλη Μαρτίου, αρχές Απριλίου) σε ανάμνηση της απελευθέρωσης του εβραϊκού έθνους από τη σκαβιά στην Αίγυπτο.
Την παραμονή του Πέσσαχ, στο σπίτι γίνεται μια ειδική τελετή, που ονομάζεται Σέντερ και σημαίνει «σειρά» στα εβραϊκά. Κατά τη διάρκεια του Σέδερ διαβάζεται η Αγκαδά, ένα κείμενο που αφηγείται την ιστορία της εξόδου από την Αίγυπτο και συνοδεύεται από τραγούδια και τελετουργικές πράξεις που σκοπό έχουν να θυμίσουν τα γεγονότα της Εξόδου. Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία του Σέδερ είναι το εορταστικό τραπέζι, με φαγητά που έχουν συμβολικό νόημα. Το Πέσσαχ διαρκεί επτά ημέρες, κατά τις οποίες απαγορεύεται η κατανάλωση ψωμιού. Αντί για ψωμί, τις μέρες του Πέσσαχ τρώνε Ματσά, δηλαδή άζυμο άρτο, από ζυμάρι που δε φούσκωσε. Αυτό γίνεται σε ανάμνηση της βιασύνης με την οποία οι εβραίοι έφυγαν από την Αίγυπτο, που ήταν τόση, ώστε δεν είχαν χρόνο να αφήσουν το ψωμί να φουσκώσει.
Το Πέσσαχ είναι επίσης η γιορτή της άνοιξης. Αυτή την εποχή το κριθάρι είναι έτοιμο για θερισμό στη Γη του Ισραήλ. Κατά την εποχή του Ναού (ο Ναός βρισκόταν στην Ιερουσαλήμ και ήταν το θρησκευτικό και τελετουργικό κέντρο του έθνους του Ισραήλ από τον δέκατο αιώνα π.Χ. ως τον πρώτο αιώνα μ.Χ.), οι Ισραηλίτες έφερναν στο ναό κριθάρι από την πρώτη σοδειά.»

Το 1954 ενώ η πλειοψηφία των επιζώντων από τα στρατόπεδα ακόμα ζούσε σε παραπήγματα και η εβραϊκή Θεσσαλονίκη καταστρέφονταν με γοργούς ρυθμούς, ζητήθηκε η συνδρομή επιφανών Σαλονικιών ώστε να εκδοθεί μια Αγκαδά ως μέρος της προσπάθειας επιστροφής σε μια φυσιολογική εβραϊκή ζωή. Αποτέλεσμα είναι η σαλονικιώτικη Αγκαδά του 1955 που τυπώθηκε κάτω από δύσκολες συνθήκες στο τυπογραφείο «Γκατένιο» του Λεών Χάγουελ στην Θεσσαλονίκη. Η παράδοση των σαλονικιώτικων Αγκαντότ είναι από τις πλεον μακρές στον εβραϊκό χώρο και ξεκινάει από την πρώτη Αγκαδά στα λαντίνο το 1567 που τυπώθηκε στα εβραϊκά τυπογραφεία της πόλης και συνεχίζει με διάσημες εκδόσεις που φτάνουν μέχρι την «αριστερή» Αγκαδά του 1935.

Η γλώσσα της έκδοσης του 1955 ακολουθεί τις εξελίξεις και τυπώνεται με το εβραϊκό κείμενο, την μετάφραση στα ισπανοεβραϊκά και την μετάφραση στα ελληνικά – ακριβώς για αυτό η Αγκαδά μπορεί να διαβαστεί ξεφυλίζοντας από τα δεξιά προς τα αριστερά σύμφωνα με την ελληνική γραφή, όσο και από τα αριστερά προς τα δεξιά ακολουθώντας την εβραϊκή γραφή – οι κηλίδες κρασιού είναι από ατυχήματα κατά την διάρκεια του Σέντερ στο σπίτι μου. :-)

Σκοπός μου είναι να ανέβουν και οι εκδόσεις της ΙΚΘ του 1970, του Ασσέρ Μωυσή, η πρόσφατη εξαιρετική της ΙΚΑ και διάφορες από την ελληνική ομογένεια στο εξωτερικό.

Σας αφήνω με μια πραγματικά υπέροχη εκδοχή του γνωστού τραγουδιού Un Cavretico, (γνωστό και ως Had Gadia), το οποίο είδαμε και εδώ. Στην συγκεκριμένη ακολουθεί τους μη-ελληνικούς σεφαραδίτικους στίχους μιας και στην Ελλάδα λέμε por dos az bari αντί για το por dos levanim, (ευχαριστώ τον Ιακώβ Σ. που μου το προώθησε).

Χαγκ Πέσσαχ σαμέαχ βε κασσέρ / Χαρούμενη γιορτή και καλό Πέσσαχ σε όλους, αυτούς κοντά αλλά κυρίως σε εσένα μακρυά



ח וְהִגַּדְתָּ לְבִנְךָ, בַּיּוֹם הַהוּא לֵאמֹר: בַּעֲבוּר זֶה, עָשָׂה יְהוָה לִי, בְּצֵאתִי, מִמִּצְרָיִם.
8 And thou shalt tell thy son in that day, saying: It is because of that which the LORD did for me when I came forth out of Egypt.

Tomorrow, (Monday the 18th), night in every Jewish home in Greece families, friends and relatives will gather to celebrate Pessah, the jewish holiday in which we remember the Exodus from Egypt. The ritual dinner that follows is called Sedder of Pessah and during which we read the story of the Exodus from the book called Haggadah of Pessah.

Copying from the Jewish Virtual Library:

«Pessah, (jewish Passover)
based on the Hebrew root meaning “pass over”. The holiday is also referred to as Chag he-Aviv (the Spring Festival), Chag ha-Matzoth (the Festival of Matzahs), and Zeman Herutenu (the Time of Our Freedom).
Probably the most significant observance related to Passover involves the removal of chametz from our homes. This commemorates the fact that the Jews leaving Egypt were in a hurry, and did not have time to let their bread rise. It is also a symbolic way of removing the “puffiness” (arrogance, pride) from our souls.
The grain product we eat during Passover is called matzah. Matzah is unleavened bread, made simply from flour and water and cooked very quickly. This is the bread that the Jews made for their flight from Egypt.
On the first night of Passover (first two nights for traditional Jews outside Israel), we have a special family meal filled with ritual to remind us of the significance of the holiday. This meal is called a seder, from a Hebrew root word meaning “order.” It is the same root from which we derive the word “siddur” (prayer book). There is a specific set of information that must be covered in a specific order. This is the seder.

In 1954 while the majority of the survivors still lived in sacks and the jewish Salonica was being destroyed at a fast pace, it was asked that prominent Saloniklis contribute towards the printing of a Haggadah as part of an effort to return to a normal Jewish life. The result was the 1955 salonican Haggadah printed under tremendous hardships in the «Gattegno» printery by Leon Hagouel. The tradition behind the salonican Haggadot goes back to 1567 with the first ladino Haggadah printed in the salonican presses and reaching to the «leftist» 1935 Haggadah.

The 1955 edition follows the evolution of the language having besides the Hebrew text, the DjudeoEspanyol version and the Greek version; that’s why the Haggadah can be read both from right to left following the greek text and from left to right following the hebrew text – the wine stains are from accidents during the Sedder in my home. :-)

My purpose is to digitize also the 1970 edition by the Salonica Community, the Asher Moisis edition, the recent excellent work by the Athens Community and others from the greek diaspora abroad.

I leave you with a great version of the famous song Un Cavretico, (known also as Had Gadia), which we saw here. In this particular piece it follows the non-greek sephardic lyrics since in Greece we use to say por dos az bari instead of por dos levanim, (I thank Iacov S. for forwarding it to me).

Hag Pessah sameah ve kasher / A merry holiday to all and a good Pessah, to those near but mainly to you far away

Posted in greece, thessaloniki, traditions, Un cavretico... | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 40 Σχόλια »

Ρακί και ούζο, εβραϊκά και σαλονικιώτικα – Μέρος 2ο/ Raki and Ouzo, Jewish and Salonican – Part 2

Posted by Abravanel, the Blog στο 17/11/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Μέρος 1ον με την ετυμολογία των λέξεων και προέλευση τους εδώ.

Το ρακί στη Θεσσαλονίκη

Το ρακί είναι ανάμεσα στα 4 φαγητά που χαρακτηρίζουν τους σεφαραδίτες της Ελλάδας, τα άλλα τρία είναι τα αυγά χαμινάδος, τα διάφορα μπουρέκια και οι pepitas (σπόρια από ηλιοτρόπια ή πεπόνια).

Ειδικότερα οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης ήταν γνωστοί όχι μόνο για την αυξημένη κατανάλωση ρακιού αλλά και για το εξαιρετικής ποιότητας ρακί που παρήγαγαν. Το μέγεθος της σαλονικιώτικης παραγωγής ήταν τέτοιο που η Encyclopedia Brittanica στην έκδοση του 1911 φρόντιζε να το επισημάνει στο κομμάτι του σχετικού άρθρου για τα κύρια προϊόντα της πόλης λέγοντας «The spirit called mastic or raki is largely produced». Αυτό η πραγματικότητα οδήγησε στην εδραίωση της λαϊκής πεποίθησης στην Θεσσαλονίκη οτι το ρακί και το ούζο ήταν εβραϊκής προέλευσης.

(αριστερά βλέπετε την πρώτη φωτογραφία της ελληνικής Θεσσαλονίκης το 1912 με την είσοδο του ελλ.στρατού – στα αριστερά  η Ζυθοποιία «Όλυμπος» των Αλλατίνι/Μιζραχή/Φερνάντεζ που επιζεί ως σήμερα ως Συγκρότημα Φιξ στην δυτική είσοδο της πόλης)

Το ρακί Χαχάμ Ναχμίας

Η εβραϊκή οικογένεια η Ναχμίας καταγόταν από την Μαγιόρκα. Όταν ήρθε στην Θεσσαλονίκη μαζί με τους άλλους Σεφαρδίμ έφερε μαζί της και τα καζάνια με τα οποία κατασκεύαζε στην Ισπανία το ορεκτικό ποτό, που οι τούρκοι ονόμαζαν ρακί. Οι τούρκοι δεν έπιναν κρασί, γιατί το απαγορεύει το Κοράνιο. Αλλά το ιερό βιβλίο δεν έλεγε τίποτα για το ρακί, κι έτσι οι τούρκοι ήταν μεγάλοι ρακιτζήδες.


Αυτή η φήμη ήταν το αποτέλεσμα της πιο διάσημης «ετικέτας», αυτής του Χαχάμ Ναχμία, που παρήγαγε το πιο εκλεκτό ρακί της πόλης. Η ποτοποία Χαχάμ Ναχμίας βρίσκονταν επί της οδού Κομνηνών, μεταξύ Τσιμισκή και Βασιλέως Ηρακλείου (η πρώην οδός Χαχάμ Ματαλών), ενώ ιδρυτής εμφανίζεται ο Ραβίνος Μεϊρ γιος του Ραβίνου Ιακώβ Μπεν Ναχμία (Rav Me’ir ben Rav Ya’akov ben Nachmias). Ο Μεϊρ Ναχμίας στην νεότητα του υπήρξε έμπορος και εμπνευστής της ιδιαίτερης συνταγής του ρακιού Χαχάμ Ναχμίας, ενώ αργότερα εγκατάλειψε την διαχείριση της επιχείρησης για  γίνει ραβίνος και μάλιστα φτάσει στο συμβούλιο της Αρχιραβινείας Θεσσαλονίκης.

Διαφήμιση της Ρακής Χαχάμ Ναχμία στα λαντίνο, γαλλικά, τουρκικά και ελληνικά στην Θεσσαλονίκη του 1900/πηγή: Μ.Μόλχο

Η φήμη της ετικέτας Χαχάμ Ναχμίας φαίνεται και από τους ομοιοκατάληκτους στίχους ενός δημοφιλούς σατιρικού σεφαραδίτικου τραγουδιού για τον γάμο, που μεταφράζω στα ελληνικά εδώ: «Αν ο πατέρας σου δε μου δώσει 1500 liras θα σε ανταλλάξω με ρακί φτιαγμένο από τον Nahmias«.

H λέξη ρακί μάλιστα πολλές φορές παραλείπονταν αφού η λέξη Ναχμίας ήταν συνώνυμη με το καλό ρακί. Η A.M.Arbelaez διασώζει την μαρτυρία παλιών σαλονικιών που συχνά έλεγαν «Menachem dame un Nachmia».

Αξίζει να σημειωθεί οτι η φήμη του ρακιού ήταν τέτοια που μέχρι και ένα άλλο διάσημο τέκνο της πόλης συνδέεται μαζί του: ο Μουσταφά Κεμάλ Πασάς, γνωστός και ως Κεμάλ Ατατούρκ ήταν διάσημος για τις ποσότητες από ρακί που κατανάλωνε. Διάφορες πηγές τον συνδέουν είτε με το ρακί Ναχμίας, είτε με το «ρακάδικο του Ναχμία«.

Το ρακί στην καθημερινή ζωή

Σαλονικιά φιάλη για ρακί του Σαμπάτ/πηγή:Εβρ. Μουσείο Θεσσαλ.

Είδαμε ήδη στην ανάρτηση για τη γιορτή της Σιμχά Τορά οτι οι Εβραίοι δεν δίσταζαν να καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες από ρακί αλλά μήπως αυτή η κατάνυξη περιορίζονταν μόνο στις γιορτινές ημέρες ;

Στο Usos y Costumbres de los Sefardies de Salònica του ραβίνου Μ.Μόλχο διαβάζουμε οτι το ρακί συνόδευε κάθε σημαντικό γεγονός του κύκλου της ζωής όπως τον γάμο αλλά και τις κηδείες. Το γεγονός όμως οτι δεν περιορίζονταν στις σημαντικές στιγμές του εβραϊκού κύκλου της ζωής φαίνεται από αυτό το, μάλλον αστείο, περιστατικό:

Όμως όχι όλοι οι ραβίνοι είχαν το ίδιο ταλέντο [για το κήρυγμα του Σαμπάτ] – μερικοί ήταν στεγνοί και μονότονοι. Γενικώς οι ομιλίες τους κρατούσαν περισσότερο και ήταν περισσότερο φλύαρες. Το ρακί, που είχε καταναλωθεί σε ποσότητες από τους παρευρισκομένους λίγες ώρες νωρίτερα [κατά την διάρκεια του γεύματος του Σαμπάτ], οδηγούσε μερικούς σε έναν ειρηνικό υπνάκο. Ήταν μάλιστα μερικοί που ροχάλιζαν, συνοδεύοντας με αυτόν τον ασυνήθιστο τρόπο τα σχόλια του ομιλητή. Ο επίτροπος της συναγωγής, του οποίου το καθήκον ήταν να περιφέρεται ανάμεσα στα στασίδια με μια καράφα φρέσκο νερό, θα έτρεχε στους ενόχους, θα τους ξυπνούσε μαλακά και θα τους πρόσφερε ένα ποτήρι φρέσκο νερό ώστε να μην τους ντροπιάσει.

Προφανέστατα το ρακί Ναχμίας δεν ήταν το μόνο που καταναλώνονταν. Οι φτωχές εβραϊκές μάζες ήταν ικανοποιημένες με φτηνότερο ρακί, ενώ στις εξαθλιωμένες συνοικίες του Ρεζί Βαρδάρ και της Ραμόνας, στις οποίες έμεναν οι χαμάληδες και οι καπνεργάτες κυρίως, το ρακί συχνά συνοδεύεται από χασίς και στοιχήματα μέχρι και τα τέλη της δεκαετίας του ’30. Ένα γεγονός που καταδεικνύεται ως απαράδεκτο από τις εβραϊκές εφημερίδες της εποχής, οι οποίες στοιχίζονταν μαζί με τις χριστιανικές στην επιβολή ενός αστικού καθωσπρεπισμού.

Ενδεικτικά μπορούμε να θυμηθούμε τις διαφορετικές συντεχνίες των χαμάληδων που συναντήσαμε στην ανάρτηση «Ενα γραμματόσημο για την Θεσσαλονίκη». Οι χαμάληδες αυτών των συντεχνιών προσεύχονταν μαζί, μάζευαν χρήματα για τους άρρωστους και μεταξύ των άλλων μοίραζαν από ένα μπουκάλι ρακί για την εβδομαδιαία κατανάλωση.

Ένα ποτό για τον κάθε σαλονικιό

Μαυροδάφνη κασέρ από τον Ιντο Μπουρλά στην οδό Β.Ουγκώ/πηγή: Εβρ.Μουσείο Θεσσαλ.

Βέβαια δεν πρέπει να νομίσουμε οτι το ρακί ήταν αποκλειστικά το ρόφημα των φτωχών μαζών. Αντίθετα το ρακί ήταν το ποτό κάθε σαλονικιού ανεξαρτήτου τάξεως – το κρασί περιορίζονταν μόνο στις μεγάλες γιορτές. Μόνο μετά το 1920 το κρασί ξεκίνησε να εισέρχεται στο τραπέζι του μεγαλοαστού σαλονικιού και μάλιστα μόνο για να συνοδεύσει το γεύμα, που τελείωνε πάντα με το ρακί.

H παρουσία του στην καθημερινή ζωή αποτυπώνεται και στο κωμικό θεατρικό έργο Los males de la Κolada/Τα κακά της μπουγάδας που παίχτηκε στην Θεσσαλονίκη το 1900. Με αφορμή την μπουγάδα που γίνεται σπίτι ή στέλνεται έξω, απεικονίζεται η καθημερινότητα της εποχής σχολιάζοντας με σατιρικό τρόπο τις διαπροσωπικές και κοινωνικές σχέσεις. Στο έργο κάποια στιγμή έρχεται ο γιατρός για μια κατ’οίκον επίσκεψη και η μητέρα βλέποντας οτι ήρθε η ώρα του φαγητού καλεί την κόρη Λουτσία να καλέσει την υπηρέτρια Σαρίκα να φέρει ένα ποτήρι ρακί στον γιατρό. Ο γιατρός εξηγεί οτι κανονικά προειδοποιεί τους ασθενείς του ενάντια στην κατανάλωση του ρακιού αλλά από ευγένεια πίνει μερικές φορές, οπότε κάνοντας μια πρόποση κατεβάζει όλο το ποτήρι προκαλώντας την οικοδέσποινα να πει, προς τέρψη του κοινού, Ya vas a traer el mundo en un mostacho de raton/θες να κουβαλήσεις τον κόσμο σ΄ένα μουστάκι ποντικού, δηλαδή οτι υπερβάλλεις την βαρύτητα της κατάστασης.

Μια αλλη εβραϊκή ετικέτα:»Ούζο Σαουλίκο» της Ποτοποιίας Σαούλ Γιοσεφάτ στην οδό Εγνατίας 59/πηγή: Εβρ.Μουσείο Θεσσαλ.

Το ρακί έξω από το σπίτι καταναλώνεται στα meyhane, το όνομα με το οποίο ήταν γνωστά τα ρακάδικα στην Θεσσαλονίκη. Τα ρακάδικα αυτά ήταν συνδεδεμένα με την ιστορία της πόλης και μάλιστα η μεγάλη πυρκαγιά του 1890 ξεκίνησε από ένα εβραϊκό ρακάδικο μεταξύ της χριστιανικής συνοικίας Kizlar Manastir (Aγ.Θεοδώρας) και της εβραϊκής Αγκουντά.

Αλλά στον Μόλχο μαθαίνουμε οτι το ρακί με meze στα ρακάδικα δεν ήταν ο μοναδικός τρόπος κατανάλωσης του, πχ μαθαίνουμε για έναν γηραιο melammed/δάσκαλο :

Μερικές φορές ένας από τους πελάτες του θα του προσέφερε σαν πρωινό ένα ταράλο [ένα είδος μπισκότου που είχε έρθει με τους ιταλούς εβραίους από την Απουλία έναν αιώνα πριν την άφιξη των σεφαραδιτών] που θα το μούσκευε σε λίγο νερό ή ρακί. Αυτή η σύντομη παύση και το αναζωογονητικό ελαφρύ σνακ, αν και φτωχό, επέτρεπε στον γηραιό δάσκαλο να συνεχίσει το ταξίδι του με μεγαλύτερη ζωντάνια.

Το ρακί στους Σαλονικιούς Εβραίους της Διασποράς

Ζαχαροπλαστεῖον Ἡ Θεσσαλονίκη" στο Τελ Αβίβ/πηγή: alloukiallou.blogspot.com

Οι εβραίοι της Θεσσαλονίκης διατήρησαν την παράδοση της ρακο-κατανάλωσης όπου και αν βρέθηκαν, όπως πχ στο Τελ Αβίβ ή την Νέα Υορκη. Ο Μοσέ Καλντερόν, ισραηλινός με ελληνικές ρίζες , (Φωνή της Ελλάδας/ Παπαδοπούλου), διηγείται την παιδική του ηλικία στην ελληνική συνοικία Φλωρεντίν στο Τελ Αβίβ : «Θυμάμαι, ιδιαίτερα την Παρασκευή, όταν όλοι πήγαιναν στα μπουρεκάδικα (μπουρέκας) και έψηναν στα αρτοπωλεία. Σ’ εκείνες τις εποχές υπήρχαν μικρές ταβέρνες και καφενεία, σαν την Ελλάδα, που δούλευαν ιδιαίτερα τη νύχτα. Κάθονταν οι άνθρωποι κι έπιναν ρακί και ούζο. Ήταν παράδοση, ολόκληρη ιεροτελεστία».

Στην Νέα Υόρκη o Λουής Μενασέ διηγείται την ζωή του μέσα στον ασκεναζίτικο γαλαξία λέγοντας περήφανα: «Οι γονείς τους έπιναν σνάπς, (οτι και αν είναι αυτό) – οι δικοί μου ρακί, φτιαγμένο σε σπίτια και που χυνόνταν από ανώνυμες νταμιτζάνες που παρέδιδαν περιοδικά στον πατέρα μου οι φίλοι του αποστάκτες».

Ενδεικτικό είναι το γεγονός οτι ένα από τα πλέον δημοφιλή τραγούδια σε λαντίνο είναι το La vida do por el raki/Δίνω τη ζωή μου για το ρακί, (ο noga έχει μια πιο εκλεπτυσμένη παραλλαγή εδώ).

Το Ρακί στην αντισημιτική παράδοση

Το ρακί και οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης διατήρησαν την στενή σχέση τους μέχρι τη σύγχρονη εποχή. Αξίζει να σημειώσουμε έναν καπό στο στρατόπεδο εξόντωσης του Άουσβιτς, (το Άουσβιτς αποτελούνταν από 3 στρατόπεδα), που ήξερε ισπανικά θέλησε με αυτό τον τρόπο να «υποδεχτεί» μερικούς εβραίους της Θεσσαλονίκης που είχαν έρθει από ένα άλλο υποστρατόπεδο: «Ιjos de putanas ! Donde esta la halva y el raki de Saloniki ?» [Πουτάνας γιοί ! Πού είναι ο χαλβάς και το ρακί Θεσσαλονίκης ;]

Βέβαια αν καπό γνώριζε για το διάσημο ρακί Θεσσαλονίκης το 1943, μια άλλη διάσημη φιγούρα φροντίζει να μας πληροφορήσει για τις στενές σχέσεις των εβραίων της Δυτικής και Βόρειας Ελλάδας με το ρακί ήδη από τον 18ο αιώνα. Ο άγιος της Ορθοδοξης Εκκλησίας, ο Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός αναφέρει στην Δ’Διδαχή:

Καὶ ἂν σοῦ δώση ὁ Ἑβραῖος κρασὶ ἢ ρακί, εἶνε ἀδύνατον νὰ μὴ τὸ μαγαρίση πρῶτον· καὶ ἂν δὲν προφθάση νὰ κατουρήση μέσα, θὰ πτύση. Ὅταν ἀποθάνη κανένας Ἑβραῖος, τὸν βάζουν μέσα εἰς ἕνα σκαφίδι μεγάλο καὶ τὸν πλένουν μὲ ρακί, καὶ τοῦ βγάνουν ὅλην του τὴν βρῶμα, καὶ ἐκεῖνο τὸ ρακὶ τὸ φτιάνουν μὲ μυριστικά, καὶ τότε τὸ πωλοῦν εἰς τοὺς χριστιανοὺς εὐθηνότερον, διὰ νὰ τοὺς μαγαρίσουν. Πωλοῦν ψάρια εἰς τὴν πόλιν οἱ Ἑβραῖοι; Ἀνοίγουν τὸ στόμα τοῦ ὀψαρίου καὶ κατουροῦν μέσα, καὶ τότε τὸ πωλοῦν εἰς τοὺς χριστιανούς.


Σε αυτή την ανάρτηση θέλησα να παρουσιάσω λίγες μόνο αναφορές ενδεικτικές της συμπάθειας των ελληνοεβραίων στο ρακί. Προφανώς το ρακί/ούζο δεν είναι εβραϊκό αλλά μια κοινή αγάπη μεταξύ των μεσογειακών λαών. Είναι από τις αναρτήσεις που χάρηκα περισσότερο μιας και ουσιαστικά έκανα ένα ταξίδι που συμπεριέλαβε ιστορία, φαγητό, γιορτές, θέατρο, μουσική, αγώνες, δουλειά και νόστο για την πρώτη σύγχρονη εβραϊκή πόλη πριν την ίδρυση του Ισραήλ.

Έμπνευση για αυτή υπήρξε μια ανάρτηση του φίλτατου και εξαιρετικού ιστολόγου argos που είναι ενδεικτική των κενών που πρέπει να γεμίσουμε αν και όχι αναγκαστικά αυτά που αναφέρει ο ίδιος. Επίσης μπορεί να με δουλεύει οτι βρίσκω τα πάντα εβραϊκά – αυτή τη φορά δεν φταίω εγώ, την πατρότητα από το ρακί δεν την διεκδικούν οι εβραίοι, αλλά τους αποδίδεται από τους χριστιανούς !

τριβια: καθώς έψαχνα πληροφορίες έπεσα κατά τύχη στα Παξιμαδάκια Ούζου του Σητειακού Μύλου που είναι κασέρ (!). Επίσης η Χαμπάντ μας πληροφορεί οτι το Ούζο Κρίνος και το Ούζο Μίνι είναι εγγυημένα κασέρ. Με άλλα λόγια το ρακί όχι απλά επιτρέπεται, αλλά είναι μιτσβά !

πολλά ευχαριστώ στον μαγιόρ ρισόν για τα πάντα. επίσης στην Ρ.Μόλχο για τις ισπανικές εκφράσεις, Dr.Moshe για ετυμολογία, ΛΣ για τις φωτογραφίες, Tζ.Μπενμαγιόρ για τα σχόλια.



The first part with the etymology of the terms here.

Raki in Salonica

Raki is one of the 4 foods most characteristic of the Greek Jews; the others being the famous haminados eggs, the various borrekas and the pepitas, (sunflower or watermelon toasted seeds).

Especially the Jews of Salonica were famous not only for their increased consumption of raki but also for the high-quality raki the Jewish factories produced. The size of the salonican production was such that Encyclopedia Brittanica’s edition of 1911 places raki among the major products of the city saying «The spirit called mastic or raki is largely produced». A reality which led to the establishment of the idea among Jews, Muslims and Christians that raki and ouzo were of jewish origin.

(on the left you can see the first photograph of a greek Salonica in 1912, with the greek army entering the city; on the left you can see the Brewry «Olympos» of Allatini/Mizrachi/Fernandez ownership that survives to this day as the Fix Complex).

Haham Nahmia’s Raki

The Jewish family Nahmias originated from Mayorca. When it arrived to Thessaloniki with the other sephardim it brought the cauldrons with which it made in Spain this apperitif drink that the turks called raki. The Turks did not drink wine because it was forbidden by the Quran. But the holy book said nothing about raki and thus the Turks were great rakitzides [raki consumers].


This rumor was probably the by-product of the fame that surrounded the most famous brand, the Haham Nahmias which produced the best raki in the city. The distillery Haham Nahmias was on Komninon str, between Tsimiski and Vas.Irakliou (former Haham Matalon str), while its founder appears to be Rav Me’ir ben Rav Ya’akov ben Nachmias. Meir Nahmia during his youth was a merchant and inventor of the Haham Nahmias’ recipe, while later he appears to have abandoned the management to become a full-time rabbi and in fact he later appears in the council of the Arch-Rabbinate of  Salonica.

multilingual advertisement of the Haham Nahmia raki in ladino, french, turkish and greek in the Salonica of 1900/source: M.Molho

The fame of the Haham Nahmia brand can be seen in the rhyming verses of a popular satirical song  about the wedding dowry which I translate: «If your father won’t give me 1500 liras, I will trade you for raki made by Nahmias«.

Often the word raki was skipped since Nahmias was synonym to good quality raki. A.M.Arbelaez brings forward the testimony of old salonicans who said: «Menachem dame un Nachmia ! «.

It is worth noting that the fame of the brand was such that even another famous offspring of the city is linked with it: Mustapha Kemal Pasha, better known as Kemal Ataturk, was famous for the vast quantities of raki he consumed. Various sources link him either to the Nahmia Raki or the «Raki tavern of Nahmia».

Raki in everyday life

Salonican bottle for the raki of the Shabbat/source: Jewish Museum of Salonica

We already saw in the Simha Torah post that Jews did not hesitate to consume significant quantities of raki but could one claim that this was limited only to the holidays ?

In the book Usos y Costumbres de los Sefardies de Salònica of Rabbi M.Molho one reads that raki accompanied every important event like weddings or funerals. But it wasn’t limited to these important moments of the circle of life like we can read this, rather funny, excerpt:

Not all rabbis had the same talent [for the Shabbat prayers] – some were dry and monotonous. Generally speaking their speeches durated more and were more blabby. The raki that was consumed in great quantities a few hours before [during the Shabbat meal] led to a peaceful nap. There were some that even snored. The gabai/caretaker of the synagogue whose duties included walking among the pulpits with a jar of fresh water, would run to the culprits, gently awaken them and offer them a glass of fresh water as not to embarrass them.

Of course the Nahmias’ Raki was not the only one to be consumed. The poorer Jewish masses were satisfied with the cheaper raki, while in the miserable quarters of Rezi Vardar and Ramona in which tobacco workers and hamals [port workers] lived, it was accompanied by hashish consumption and gabbling until even the late 30’s. A fact that was a prominent discussion item in the Jewish newspapers which sided with the younger Christian ones in the enforcement of an bourgeois respectability.

Indicatively one can remember the various port-workers fraternities which we saw in the post «A stamp for Salonica». In the fraternities of these  hamals they prayed together, collected money for the sick and distributed a bottle of raki for their weekly consumption.

A drink for all Salonicans

Greek kosher wine of the Mavrodafni variety by Ido Bourla in V.Hugo str

Of course one should not presume that raki was a drink limited to the masses of the poor. On the contrary, raki was the drink for every Salonican, independent of his social class, with wine being limited only to the important holidays. Only after 1920 the wine began appearing on the tables the upper bourgeois and in fact only to accompany the meal which would be concluded always with some raki.

Its presence in daily life can be seen in the theatrical comedy play Los males de la Κolada/The evils of Laundry which was performed in Salonica in 1900. Drawing inspiration from the antics of the laundry which is done at home or sent outside, it depicts everyday life in the city. In the play at some point a doctor is called for a house visit and the mother, seeing that it’s dinner time, sends for her daughter Lucia to  tell the servant girl Sarika to fetch a glass of raki for the doctor. The doctor explains that normally he warns against the consumption of raki but drinks, as not to offend. Thus he makes a toast and downs the entire glass with one sip forcing the lady of the house to exclaim to the delight of the audience  Ya vas a traer el mundo en un mostacho de raton, ie you are exaggerating the gravity of the situation.

Another Jewish brand:"Ouzo Sauliko" by Saul Yosefat in Egnatias str/source: Jewish Museium Salonica


Raki outside the house is consumed in the meyhane, the name by which the raki-taverns of Salonica were known. These raki-taverns were linked to the history of the city and in fact the great fire of 1890 began in a Jewish meyhane which was found between the christian quarter of Kizlar Manastir and the jewish quarter of Aguda.

But in Molho’s book we learn that raki with meze in the meyhane was not the only way of consumption, eg we learn about an old melammed/teacher:

“Sometimes, one of his customers would offer him by way of breakfast, a taral, a kind of biscuit, that he would moisten in water or raki. This short halt and restorative light snack, although frugal, permitted the elderly teacher to continue his journey with more vigor. One could see the poor man crossing through the streets of the neighborhood at a light pace, with the flaps of his antari [vest] blowing in the wind, exposing by the speed of his pace part of his white trousers. Behind him, the extreme edge of his giube or caftan danced and snapped at his heels, raising clouds of dust.”

Raki in the Salonican Diaspora Jews

Pastry Shop "Saloniki" in Tel Aviv/source: alloukiallou-blogspot-com

Jews of Salonica maintained intact the tradition of raki consumption wherever they found themselves, like Tel Aviv or New York. Moshe Calderon, an israeli with greek roots, recalls of his childhood in the greek Florentin Quarter of Tel Aviv: «I remember, especially on Fridays, when everybody went to the burekas bakeries. In those times there were small taverns and coffee shops , like Greece, which worked especially during the night. People would sit and drink ouzo and raki. It was a tradition, a proper ritual«.

In New York Louis Menashe tells of his life in the Ashkenazim galaxy recalling proudly«Their parents drank schnapps, (whatever that was); mine drank raki, the bathtub kind, poured from unmarked gallons delivered to my father by one of his buddy distillers».

Indicative is the fact that one of the most popular ladino songs worldwide is La Vida Do por el raki/I give my life for raki, (noga has a different, more elegant version here).

Raki in the antisemitic tradition

Raki and the Salonican Jews maintained their close relationship in the good times and in the less than good ones. One kapo in the extermination camp of Auschwitz who knew Spanish wished to «welcome» some Salonicans who had just arrived from another subcamp this way: «Ιjos de putanas ! Donde esta la halva y el raki de Saloniki ?» [Sons of bitches, where is your halva and Salonican raki ?]

But if the kapo already knew of the famous Salonican Raki in 1943, another famous figure assures us of the close relations of the Jews of western and northern Greece with the raki already in the 18th century. An actual saint of the Orthodox Church, Saint Cosmas of Aetolia speaks about the Jews:

And if the Jew gives you wine or raki, it is impossible for him not to have defiled it first; for if he hasn’t peed in it, he will spit in it. When some Jew dies they put him inside a big trough and they wash him with raki until they take all the dirt out; this raki they fix with aromatic herbs and they sell it to Christians cheaper to defile them. They sell fishes in the city the Jews? They open the mouth of the fish and they pee in it and afterwards they sell it to the christians.

An Epilogue

With this post I wished simply to portray, in brief, the important part raki and conviviality played and play in the Greek Jewish life. Of course raki/ouzo is not Jewish but simply a common legacy of all medditeranean people. Still this post was one that I enjoyed tremendously since it allowed me to make a journey through history, culinary traditions, holidays, theater, music, fights, work and nostalgia for the first modern Jewish city before the founding of Israel.

An inspiration for this post was this post by a fellow blogger which I esteem, argos, which is indicative of the voids we must fill albeit not necessarily those that he mentions. He may taunt me about finding a Jewish angle in everything but this time I forfeit all responsibility; it is the Greek Christians who assign the origin of raki to the Jews, not me !

trivia: as I was searching for info I ran across the Ouzo Bisquits of the Sitian Mill which are kosher (!). Also Chabad of Athens informs us that Ouzo Krinos and Ouzo Mini are kosher. In other words raki is not only allowed, it’s a mitzvah – remember it this weekend !

Also a big thanks should go to Mayor Rishon for everything. Also to L.S. for the ads,Rena Molho for the proverbs, J.Benmayor for the comments and Dr.Moshe for the etymology.

Posted in Cycle of Life, greece, Recipes, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , , , , | 34 Σχόλια »

Ρακί και ούζο, εβραϊκά και σαλονικιώτικα – Μέρος 1ο/ Raki and Ouzo, Jewish and Salonican – Part 1

Posted by Abravanel, the Blog στο 14/11/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Όλοι οι λαοί της Μεσογείου μοιράζονται με διάφορες παραλλαγές ένα παραδοσιακό ποτό με βάση το γλυκάνισο  και το ονομάζουν ούζο, ρακι, σαμπούκα, ανίς, παστίς ή αράκ. Στην Ελλάδα περισσότερο γνωστά είναι το ούζο των ανατολικών νησιών του Αιγαίου, το τσίπουρο της Θεσσαλίας και η τσικουδιά της Κρήτης. Μάλιστα το ούζο θεωρείται αποκλειστικά ελληνικό ποτό και μάλιστα προστατεύεται εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, (εκτός της Ε.Ε. είναι λίγο πιο περίπλοκο).

Πριν 60 χρόνια όμως ένα από τα πλέον διάσημα ποτά ήταν το ρακί Σαλονίκης και ειδικότερα ο πιο διάσημος εκπρόσωπος του, το Ρακί του Οίκου Χαχάμ Ναχμίας.

Η προέλευση των ονομάτων

κλικ για μεγένθυνση/ πηγή:www.tsou.gr

Οπως είπαμε το ρακί και το ούζο ανήκουν στην μεγάλη οικογένεια των ποτών της Μεσογείου με βάση τον γλυκάνισο – στην φωτογραφία δεξιά μπορεί κάποιος να δεις την γεωγραφική του κατανομή. Μια ευφάνταστη ετυμολογία αναφέρει οτι η λέξη «ούζο» βγαίνει από την χρήση του όρου uso marsiglia που  αφορούσε τον χαρακτηρισμό της ρακής εκλεκτής ποικιλίας που στέλνονταν στην Μασσαλία. Μια ευφάνταστη παραλλαγή της ιστορίας μπορείτε να διαβάσετε ακολουθώντας αυτόν τον σύνδεσμο.

Αυτή η προσπάθεια λαϊκής ετυμολόγησης αντικατοπτρίζεται και στην εβραϊκή λαϊκή παράδοση για την προέλευση του όρου που ακολουθεί παρόμοιο δρόμο και εμφανίζει την λέξη ούζο, κοινή σε εβραίους/χριστιανούς/μουσουλμάνους, ως παράγωγο της λέξης uzo δηλαδή συνήθεια στα ισπανοεβραϊκά ή από την φράση «yuzar kada dia» δηλαδή για καθημερινή χρήση.

Αυτές οι ετυμολογίες αντανακλούν την παράδοση και είναι προϊόν της λαϊκής φαντασίας μιας και η λέξη ούζο προέρχεται από το τουρκικό üzüm, το οποίο σημαίνει «τσαμπί σταφύλι» και «αφέψημα από σταφίδες», όπως μας πληροφορεί ο Dr.Moshe.

Όμως κατά ένα περίεργο τρόπο ένα άλλο ποτό της οικογενείας, το τσίπουρο, εμφανίζεται να διαθέτει μια εβραϊκή καταγωγή προερχόμενο από το σίκερα που είναι η απόδοση στην ελληνόφωνη Τορά (Π.Διαθήκη) του εβραϊκού σεκάρ/שכר ενός είδους δυνατού ποτού.

Είναι δύσκολο εως αδύνατον να μιλήσουμε για συγκεκριμένη προέλευση μιας και το ρακί και το ούζο είναι σύγχρονες εκδοχές παλαιότερων παρόμοιων ποτών και το ίδιο όνομα χρησιμοποιείται για διαφορετικά προϊόντα σε διαφορετικές περιοχές. Ξεχωρίζει όμως η εδραιωμένη πεποίθηση, μεταξύ των μελών της χριστιανικής μειονότητας της Θεσσαλονίκης, οτι το ρακί και το ούζο το έφεραν οι σεφαραδίτες εβραίοι στην πόλη. Ο τοπικός λαογράφος της πόλης Κώστας Τομανάς αφηγείται :

Η εβραϊκή οικογένεια η Ναχμίας καταγόταν από την Μαγιόρκα. Όταν ήρθε στην Θεσσαλονίκη μαζί με τους άλλους Σεφαρδίμ έφερε μαζί της και τα καζάνια με τα οποία κατασκεύαζε στην Ισπανία το ορεκτικό ποτό, που οι τούρκοι ονόμαζαν ρακί. Οι τούρκοι δεν έπιναν κρασί, γιατί το απαγορεύει το Κοράνιο. Αλλά το ιερό βιβλίο δεν έλεγε τίποτα για το ρακί, κι έτσι οι τούρκοι ήταν μεγάλοι ρακιτζήδες.

ΕΔΩ το δεύτερο και μεγαλύτερο κομμάτι με την παρουσία τους στην λαϊκή κουλτούρα, τραγούδια και καθημερινότητα.



All around the Mediterranean one can find various flavours of a strong alcoholic drink based on the aniseed aromas, whether it is called ouzo, raki, sambucca, anis, pastis or arak. In Greece the most famous variations are the ouzo of the eastern Aegean islands, the tsipouro of the Thessaly region and the tsikoudia of Crete. In fact ouzo is considered an exclusively greek drink and it is indeed protected inside the European Union, (outside it’s a bit more complicated).

But 60 years ago one of the most famous variations was the raki of Salonica and its most worthy representative, the Raki of the Haham Nahmias House.

The origin of the names

click to enlarge/ source:tsou.gr

Raki and Ouzo are part of the great Mediterranean family of aniseed-based alcoholic drinks – in the photo in your right one can see their geographic distribution. A fancy story over the etymology of the name says that the term «Ouzo» comes from the term uso marsiglia which dealt with how a fine quality raki was characterized and emulated the fine quality products destined for the port of Marseilles.  A funny variation of this story one can read in the Google-Translate rendition of the greek story here.

Of course this is a naive effort to find the origin and which is mirrored with several similar efforts in the Jewish popular tradition. For example one can quote the popular belief was that the term ouzo, common to Jews/Christians/Muslims, was derived from the spanish/jewish term uzo, meaning «custom» or from the phrase «yuzar kada dia», ie for daily use.

These etymologies reflect a folkoristic tradition and are products of popular fantasy since in reality the word «Ouzo» derives from the turkish üzüm which means clusters of grapes and/or decoction of raisins, as Dr.Moshe informs us.

Strangely enough it is another member of the family, Tsipouro, which appears to have a Jewish origin. Tsipouro appears to be the evolution of sikera/σίκερα, which is the rendition in the greek-language Torah (Old Testament) of the jewish shekar/שכר, a kind of a string alcoholic beverage.

Of course it is difficult next to impossible to talk about a specific origin of these drinks since raki and ouzo have evolved over the centuries and the same name is used to describe different products in different areas. But it does stand out the established belief among the Christian minority of Salonica that raki and ouzo were brought by the Sephardic Jews to  Salonica. The local folkoristic historian Kostas Tomanas says:

The jewish family Nahmias came from Mayorca. When it came to Salonica with the other Sephardim it brought along the cauldron with whom it used to manufacture in Spain this appetizing drink which the turks used to call raki. The turks did not drink wine because the Coran forbade it. But the holy book did not say anything about raki and so the turks were great raki consumers.

On Wednesday the second and larger piece on the presence of ouzo in the popular culture, songs and everyday life.

Posted in Recipes, thessaloniki, traditions | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 10 Σχόλια »

Εβραίοι υποψήφιοι στη Θεσσαλονίκη με τον Γ.Μπουτάρη/Jewish candidates in Salonica with Y.Boutaris

Posted by Abravanel, the Blog στο 31/10/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Συνεχίζουμε την παρουσίαση των εβραίων υποψηφίων για τις δημοτικές εκλογές του 2010 με τους υποψηφίους Χασδάϊ Καπόν και Τίλντα Καράσσο-Καββασιάδη στον συνδυασμό του υποψηφίου δημάρχου Θεσσαλονίκης Γιάννη Μπουτάρη. Ενα συνδυασμό με έναν υποψήφιο δήμαρχο που δεν είναι συνδεδεμένος με μεσαιωνικά κατεστημένα στην Θεσσαλονίκη που έχουν βάλει το μίσος τους για τους Εβραίους της πόλης, την παλαιότερη θρησκευτική ομάδα της πόλης που ήταν εκεί για να υποδεχτεί τους χριστιανούς προσήλυτους όταν έφτασαν στην πόλη το 50 ΚΕ, να κυριαρχήσει έναντι του συμφέροντος του συνόλου των Θεσσαλονικέων. Επιπλέον οφείλω να παρατηρήσω με ιδιαίτερη ικανοποίηση οτι και οι δυο υποψήφιοι δεν αποτελούν τυχαίες υποψηφιότητες αλλά άτομα με ιδιαίτερη συμμετοχή στην τοπική κοινωνία και που παρουσιάζουν τα εχέγγυα όχι απλά για μια διαφορετική παρουσία, αλλά για την πλέον ικανή εκπροσώπηση των συμφερόντων της πόλης και την ανάπτυξη της με γνώμονα αποκλειστικά το συμφέρον των κατοίκων της και όχι την εξυπηρέτηση ιδεολογιών.

Και στους δύο εύχομαι καλή επιτυχία, ελπίζοντας να μπορέσουν να ξαναφέρουν στο Δημοτικό Συμβούλιο μια ικανή και δυνατή εβραϊκή φωνή σε μια πόλη που την έχει απελπισμένα ανάγκη.

O Χασδάϊ Καπόν ανήκει σε μια από τις παλαιότερες οικογένειες της πόλης, το επίθετο Καπόν εμφανίζεται στην Θεσσαλονίκη το 1550, ενώ η εντυπωσιακή του καριέρα μέχρι σήμερα θυμίζει τις εποχές που η Θεσσαλονίκη ήταν πραγματικά η σημαντικότερη πόλη των Βαλκανίων αφήνοντας πίσω το Βελιγράδι, την Σόφια ή την Αθήνα. Με μια οικογενειακή ιστορία συνυφασμένη με την βιομηχανική ανάπτυξη της πόλης και σπουδές στο London School of Economics στο Ηνωμένο Βασίλειο και Georgetown University στις ΗΠΑ, σημείωσε μια αξιοσημείωτη καριέρα στον χρηματοπιστωτικό τομέα που κορυφώθηκε με την ίδρυση της Ωμέγα Τράπεζας και Ωμέγα Χρηματιστηριακής. Σήμερα συνεχίζει με την Proton Bank, που απορρόφησε την Ωμέγα Τράπεζα, όπως και με ένα από τα γνωστότερα bistrot της πόλης, το Cafè Balkan.

Στο παρελθόν υπήρξε εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης αλλά και μέλος του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου, με συμμετοχές σε διάφορες επιτροπές αλλά και στα φιλανθρωπικά ιδρύματα του Γηροκομείου Σαούλ Μοδιάνο και Νισσήμ. Η συμμετοχή του όμως δεν περιορίζεται στην κοινοτική ζωή αλλά εμπλουτίζεται από την συμμετοχή του στην ΧΑΝΘ, όπως και στα δρώμενα του Αμερικανικού Κολεγίου Ανατόλια. Ένας άνθρωπος ιδιαίτερα ικανός που έχει μπορεί να φέρει μια διαφορετική πνοή στην διαχείριση του Δήμου Θεσσαλονίκης. Ευγενικά δέχτηκε να απαντήσει σε ορισμένες ερωτήσεις και τον ευχαριστώ.

1. Ποια είναι η ενασχόληση σου με την εβραϊκή ζωή;

Έχω υπάρξει μέλος της επιτροπής ίδρυσης του Εβραϊκού Μουσείου  Θεσσαλονίκης και επί σειρά ετών της Επιτροπής Ακίνητων και άλλων επιτρόπων. Είμαι μέλος του Δ.Σ. των φιλανθρωπικών ιδρυμάτων Γηροκομείο Σαούλ Μοδιάνο και Νισσήμ. Μέλος της Γ.Σ. της Ι.Κ.Θ. από το 2000-2009, μέλος του Δ.Σ. της Ι.Κ.Θ. 2000-2004 και μέλος του Κ.Ι.Σ. το 2001-2009.

2. Πώς κρίνεις την συμμετοχή των εβραίων στην δημόσια ζωή σήμερα ; Αν δεν είναι ικανοποιητική που πιστεύεις οτι οφείλεται;

Ανεπαρκή. Στις φοβίες και στα τραύματα του πολέμου, στη δυσπιστία της κοινωνίας να προωθήσει Ελληνες Εβραίους σε δημόσια αξιώματα, αλλά και στην δική μας εσωστρέφεια.

3. Τι πιστεύεις οτι μπορείς να προσφέρεις ως Έλληνας Εβραίος στον Δήμο σου;

Το βασικό μου προσόν δεν είναι το θρήσκευμα μου, αν και είμαι υπερήφανος για αυτό, αλλά η όρεξη για προσφορά, οι οικονομικές μου γνώσεις, τόσο χρήσιμες σε τέτοιες εποχές, και η ικανότητα μου να ασκώ διοίκηση. Εμπνεόμενος από τον Γιάννη Μπουτάρη και αγανακτισμένος από την παρούσα κατάσταση στο Δήμο Θεσσαλονίκης θέλω και μπορώ να δώσω πολλά.

Η Τίλντα Καράσσο-Καββασιάδη ανήκει και αυτή σε μια από τις παλαιότερες οικογένειες της πόλης μιας και το επώνυμο Καράσσο πρωτοεμφανίζεται το 1572. Με πτυχία οικονομικών από την Ανωτάτη Βιομηχανική και το Πανεπιστήμιο Ζυρίχης με το οποίο συνεργάσθηκε επί χρόνια ως συνεργάτης στο Ινστιτούτο Κοινωνικών και Οικονομικών Επιστημών – σήμερα δραστηριοποιείται και αυτή στον χρηματο-οικονομικό τομέα.

Είναι από τους παλαιότερους συνεργάτες της ομάδας Μπουτάρη και υπεύθυνη του Τομέα Οικονομικών του συνδυασμού, ενώ το όνομα της συνδέεται με πλήθος δραστηριοτήτων στην τοπική ζωή της πόλης όπως η συμμετοχή της στο Δ.Σ. του Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης, στην Επιτροπή Πολιτιστικών της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, στην Ομάδα Εθελοντισμού του Αμερικανικού Κολλεγίου Ανατόλια από το οποίο αποφοίτησε και σε διάφορες δραστηριότητες των Οικονομικού και Επαγγελματικού Επιμελητηρίων στα οποία ανήκει. Δυστυχώς, παρά τις συστηματικές προσπάθειες μου, δεν μπόρεσα να επικοινωνήσω έγκαιρα ώστε να θέσω και σε αυτή τις ίδιες ερωτήσεις.



We continue with the presentation of Jewish candidates for the municipal elections of 2010 with  candidates Hasdai Capon and Tilda Carasso-Kawasiadi who both run with the candidate mayor for Salonica Yiannis Boutaris. A ticket which is not tied with the Dark Ages establishment of Salonica which has put its hate towards the Jews, the oldest religious community of the city which was there to greet the new Christian faith when it arrived in 50 CE, to dominate over the interest of the entire city. I would also like to add, with extreme satisfaction, that both are not random candidates but strong personalities with an intense participation in local life which presents the guarantees not only for a culturally diverse presence but for the efficient service of the interests of the city and its development in the interest of its citizens and not subservient to ideologies.

To both I wish good luck, hoping that they are able to bring back to the City Council a loud and efficient Jewish voice in a city which is in desperate need of.

Because of time constraints I am not able to translate the whole text of the interviews but only the introductory presentation texts – my apologies to my international readers who are welcome to use Google Translate for a glimpse into the candidates.

Hasdai Capon is part of one of the oldest families of the city, the surname Capon appears in Salonica in 1550, while his impressive career reminds the times when Salonica was indeed the most important city of the Balkans leaving behind Sofia, Belgrade or Athens. With a family history linked with the industrial history of the city and studies in the London School of Economics and in Georgetown University in the USA, he pursued a career in the economic sector which culminated with the founding of Omega Bank. Today he continues in the board of Proton Bank, which absorbed Omega Bank, but also with one of the city’s most famous bistrot, Cafè Balkan.

In the past he has been an elected member of the Board of the Jewish Community of Salonica, member of the Central Jewish Board of Greece and also participated in various communal committees and in the charity foundations Saul Modiano Elder’s Home and Nissim. His participation is not limited to communal life but is enriched by his participation in the activities of the salonican chapter of the YMCA and these of the American College of Anatolia. A man particularly capable which can bring a new breath to the management of the Municipality of Salonica.

Η Tilda Carasso-Kawasiadi is also part of one of the oldest families of the city since the surname Carasso appears already in 1572. With degrees in Economics in the universities of Salonica and Zurich, with which she collaborated for years as a scientific advisor for the Institute of Social and Economic Sciences – today she is also active in the economic sector.

She is one of the oldest collaborators of the Boutaris ticket and responsible for the Economics Committee. Her name is linked to a multitude of activities in local life like her participation in the board of the State Museum for Modern Art, in the Committee for Cultural Activities of the Jewish Community, in the Volunteers Group of the American College of Anatolia from which she graduated but also activities of the Economic and Bussiness chambers she is part of.

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , | 163 Σχόλια »

Εβραίοι υποψήφιοι δημοτικοί σύμβουλοι, μια νέα γενιά/Jews as city councilor candidates, a new generation

Posted by Abravanel, the Blog στο 18/10/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Γηραιός Εβραίος ψηφίζει στις εκλογές του 1920/πηγή: sarantakos.wordpress.com

Πριν τον Β’ΠΠ η εβραϊκή παρουσία στην ελληνική πολιτική σκηνή ήταν έντονη με δεκάδες δημοτικούς σύμβουλους, βουλευτές και πολιτευτές· σε αυτό το ιστολόγιο έχουμε ήδη δει βουλευτές σαν τον Μέντες Μπεσαντζή από την Θεσσαλονίκη ή τον Μαυρίκιο Κοφινά που υπήρξε όχι μόνο βουλευτής αλλά και πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου του Βόλου. Μια κατάσταση που δυστυχώς μετά τον πόλεμο άλλαξε άρδην κυρίως λόγω της αριθμητικής μείωσης του πληθυσμού αλλά και λόγω της επικράτησης ιδεολογιών που απέκλειαν τους μη-Χριστιανούς πολίτες από την συμμετοχή τους στην δημόσια ζωή. Αυτές οι δύσκολες συνθήκες συνέτειναν στην δημιουργία ενός κλίματος εντός του Ελληνικού Εβραϊσμού ότι η συμμετοχή στα κοινά είναι αδύνατη ή/και επικίνδυνη. Ένα συναίσθημα που μάλλον δικαιολογείται από την διαπίστωση οτι σήμερα, το 2010 και όχι το μετεμφυλιακό 1960, δεκάδες πολιτικοί γίνονται δέκτες της «κατηγορίας» οτι είναι Εβραίοι, ωσάν απόδειξη προδοσίας, ενώ στην πραγματικότητα ελάχιστοι Εβραίοι ασχολούνται με την πολιτική και κανείς σε εθνικό επίπεδο αν εξαιρέσει κανείς τον Σαμπετάϊ Μάτσα του μικρού Εργατικού Επαναστατικού Κόμματος.

Σαμπετάϊ Μάτσας

Έκτοτε σποραδικές παρουσίες υπήρξαν αλλά διαπιστώνω οτι σιγά-σιγά αυτές οι παρουσίες πληθαίνουν παρά το γεγονός οτι η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί. Αυτό το γεγονός  αποδεικνύει οτι τα, δικαιολογημένα τότε, φοβικά σύνδρομα του μεταπολεμικού Εβραϊσμού δεν οφείλουν να έχουν σήμερα θέση σε μια κοινότητα που διαθέτει σήμερα μια λαμπρή παρουσία στην πνευματική και οικονομική ζωή αυτής της χώρας. Σήμερα είμαι περήφανος να παρουσιάσω δυο νέους εκπροσώπους αυτής της γενιάς: την Μπέττυ Χαλέγουα στην Αθήνα και τον Ηλία Πέσσαχ στην Θεσσαλονίκη. Και οι δύο δέχτηκαν ευγενικά να απαντήσουν σε ορισμένες ερωτήσεις σε θέματα εβραϊκού περιεχομένου και τους ευχαριστώ θερμά – θα ακολουθήσουν και άλλες παρουσιάσεις υποψηφίων που θα μπορέσω να εντοπίσω. Θα ήθελα μόνο να τονίσω οτι σκοπός μου δεν είναι να σας προτείνω τον χ Εβραίο υποψήφιο, αλλά απλά να παρουσιάσω μια όψη της Εβραϊκής Ζωής στην Ελλάδα και ακριβώς για αυτό οι ερωτήσεις περιορίζονται σε αυτή την θεματολογία.

Ο Ηλίας Πέσσαχ είναι ένας νεαρός Θεσσαλονικιός 30 ετών, ειδικευόμενος γιατρός. Η υποψηφιότητα για δημοτικός σύμβουλος στο Δήμο Θεσσαλονίκης με τον Κ.Γκιουλέκα είναι φυσικό επακόλουθο της έντονης δραστηριότητας του στα νεανικά και φοιτητικά του χρόνια. Είτε μιλάμε για την πολυετή ενασχόληση του στους Ναυτοπροσκόπους του Λευκού Πύργου, είτε για την δραστηριοποίηση του στην ΔΑΠ και στον Ροταριανό Όμιλο Ιωαννίνων κατά την διάρκεια των φοιτητικών του χρόνων ο Η.Πέσσαχ συμμετείχε ως ενεργός πολίτης στην ζωή της κοινωνίας στην οποία ζούσε. Ακόμα και μετά το πτυχίο συνέχισε ως Πρόεδρος του Συλλόγου Αποφοίτων Ιατρικής Σχολής Ιωαννίνων ενώ ταυτόχρονα διατέλεσε και εκλεγμένος μέλος του Δ.Σ. της Εβραϊκής Νεολαίας Ελλάδος (ΕΝΕ). Αξίζει να σημειωθεί οτι ο Η.Πέσσαχ έκοψε πρώτος το νήμα για αντισημιτικά σχόλια για την υποψηφιότητα του όπως μπορείτε να δείτε σε αυτό το, μάλλον παρανοϊκό, ιστολόγιο.

1. Ποια είναι η ενασχόληση σου με την εβραϊκή ζωή στην Ελλάδα;

Καλώς ή κακώς, θρήσκος δεν είμαι. Παρολαυτά, η ενασχόλησή μου με την εβραϊκή ζωή είναι συνεχής. Είτε με την διαρκή παρουσία μου κάθε Παρασκευή για τον εορτασμό του Σαμπάτ στην κοινότητά μας στα παιδικά μου χρόνια, είτε ως μαθητής του εβραϊκού δημοτικού σχολίου μας, είτε ως μικρός κατασκηνωτής, είτε αργότερα στα Ιωάννινα ως φοιτητής και ασκούμενος ιατρός με τη συμμετοχή μου σε όλες τις δράσεις της εκεί κοινότητας, είτε ως γ.γ. Εβραϊκής Νεολαίας Ελλάδος επι 2,5 χρόνια, είτε ως γιατρός στην κατασκήνωση μας, είτε ως συνεπής blogger στο διαδίκτυο, πάνω σε θέματα εβραϊσμού και αντισημιτισμού. Οι γιορτές μας, οι παραδόσεις μας, η κοινή μας καθημερινότητα, και τα προβλήματά μας ακόμα, ήταν πάντα κομμάτι και της δικής μου ζωής και καθημερινότητας.

2. Πώς κρίνεις την συμμετοχή των εβραίων στην δημόσια ζωή σήμερα ; Αν δεν είναι ικανοποιητική που πιστεύεις οτι οφείλεται;

Οι έλληνες εβραίοι, και κυρίως οι νέα γενιά – η δική μου γενιά –  νομίζω κρατούν στάση αναμονής. Δεν συμμετέχουν όσο θα μπορούσαν στα κοινά και θα έλεγα ότι μάλλον κρατούν αποστάσεις ασφαλείας από τα όσα διαδραματίζονται γύρω μας. Αυτό μάλλον συμβαίνει από ανασφάλεια πιο πολύ, αλλά και η καθημερινότητα με τα προβλήματά της παίζει και το δικό της ρόλο στη στάση αυτή. Ωστόσο, το θετικό είναι πως έστω και ως παρατηρητές, οι έλληνες εβραίοι σήμερα γνωρίζουν τι γίνεται γύρω τους.

3. Τι πιστεύεις οτι μπορείς να προσφέρεις ως Έλληνας Εβραίος στον Δήμο σου;

Ένας Έλληνας Εβραίος στη Θεσσαλονίκη ως δημοτικός σύμβουλος, μπορεί να προσφέρει ότι και κάθε δημοτικός σύμβουλος για τους συμπολίτες του. Θέλω να προσφέρω τις υπηρεσίες μου και στους υπόλοιπους συμπολίτες μου, αποδεικνύοντας  έτσι έμπρακτα ότι εβραίοι και χριστιανοί στη Θεσσαλονίκη – αλλά και στην Ελλάδα όλη – είμαστε πάνω απ όλα αδέρφια και έλληνες με κοινούς στόχους και κοινά προβλήματα. Επιπλέον όμως, μέσα από την εργασία του και το έργο του, θα μπορεί να αποτελεί περίτρανη απόδειξη πως οι έλληνες εβραίοι είναι πάνω απ όλα έλληνες.

Η Μπέτυ Χαλέγουα είναι μια νεαρή Αθηναία 22 χρονών, φοιτήτρια στο τμήμα Οργάνωσης και Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Πειραιά. Ζει στα Μελίσσια από τα 3 χρόνια και κατεβαίνει ως δημοτική σύμβουλος με τον συνδυασμό του Μανώλη Γραφάκου για τον Δήμο Πεντέλης. Η υποψηφιότητα της είναι ουσιαστικά η πρώτη επαφή με τα κοινά, αν και μικρότερη δραστηριοποιήθηκε στην τοπική ζωή σαν μαθήτρια του Γυμνασίου/Λυκείου Ν.Πεντέλης, αθλήτρια στον τοπικό σύλλογο βόλεϊ αλλά και ως εκλεγμένο μέλος του Δ.Σ. της Εβραϊκής Νεολαίας Αθηνών. Αξίζει να σημειωθεί οτι παρά την μικρή της ηλικία έχει ήδη εργαστεί σε διάφορες θέσεις όπως στις πανελλήνιες εβραϊκές κατασκηνώσεις και σε τμήματα τηλεφωνικής εξυπηρέτησης όπως αυτό του ΟΤΕ.

1. Ποια είναι η ενασχόληση σου με την εβραϊκή ζωή στην Ελλάδα;

Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, τηρώ τα βασικά έθιμα και παραδόσεις του Εβραϊσμού, και όχι μόνο. Οι γονείς μου με μεγάλωσαν, δίνοντας μου όλες τις δυνατές γνώσεις όσον αφορά την θρησκεία μας, έμαθα να τηρώ τις γιορτές του Εβραϊσμού, να σέβομαι το Σαμπάτ, να ανάβω τα κεριά κάθε Παρασκευή βράδυ και να επισκέπτομαι όσο πιο συχνά μπορώ την συναγωγή μας. Τελείωσα το Εβραϊκό Δημοτικό Σχολείο της Αθήνας και από 7 χρονών μετέχω κάθε καλοκαίρι στην εβραϊκή κατασκήνωση. Μεγαλώνοντας άρχισα να συμμετέχω στις εκδηλώσεις της ΕΝΕ (Εβραϊκή Νεολαία Ελλάδος ) και τώρα πια αποτελώ μέλος της ΕΝΑ (Εβραϊκή Νεολαία Αθήνας).

2. Πώς κρίνεις την συμμετοχή των εβραίων στην δημόσια ζωή σήμερα ; Αν δεν είναι ικανοποιητική που πιστεύεις οτι οφείλεται;

Ας μην κρυβόμαστε, η συμμετοχή των Εβραίων στην δημόσια ζωή, δεν είναι ικανοποιητική. Πόσοι Εβραίοι πολίτικοι, στρατιωτικοί ή άλλα γνωστά δημόσια πρόσωπα υπάρχουν σήμερα στην Χώρα μας; Αυτό πιθανότατα να οφείλεται σε ιστορικούς παράγοντες, καθώς και σε ρατσιστικούς λόγους. «Γιατί να συμμετέχω στην δημόσια ζωή της χώρας μου, αν είμαι προκατειλημμένος από πριν, οτι θα αντιμετωπίσω την ρατσιστική στάση κάποιων;» Ακόμα ένας λόγος κατ’εμε, είναι ο αντισημιτισμός που υπάρχει την σημερινή εποχή στην Ελλάδα και όχι μόνο.

3. Τι πιστεύεις οτι μπορείς να προσφέρεις ως Ελληνίδα Εβραία στον Δήμο σου;

Στο δήμο μου, έχω σκοπό να ασχοληθώ με τα θέματα της νεολαίας και του αθλητισμού. Οι ιδέες ενός νέου ανθρώπου, πάντα είναι πιο πρωτοποριακές και ας είναι καμιά φορά μη πραγματοποιήσιμες. Θα μπορούσαμε να οργανώσουμε διάφορες εκδηλώσεις για την νεολαία, να δημιουργήσουμε επιπλέον προνομία για τους δημότες όσον άφορα τον αθλητισμό και γενικά να δραστηριοποιηθούμε με στόχο την νεολαία. Συνήθως δίνεται προτεραιότητα σε θέματα δρόμων, πάρκων και καθημερινών διευκολύνσεων με αποτέλεσμα να παραμελούνται οι ανάγκες και επιθυμίες των νέων. Προσωπικά θα θελα να ακούσω τα αιτήματα τους και να ασχοληθώ με αυτά.

Όσον αφορά το θρησκευτικό κομμάτι, πιστεύω οτι συμμετέχοντας στα κοινά του Δήμου, θα έρθω σε επαφή με αρκετό κόσμο, που δεν έχει ιδέα για το τι είναι να είσαι Εβραίος και για το πως νιώθεις όταν είσαι Εβραίος και «πρέπει» να το κρύψεις λόγω του αντισημιτισμού. Πρέπει ο κόσμος να αρχίσει να «εξοικειώνεται» με τον Εβραίο, να μαθαίνει για αυτήν την θρησκεία, ώστε να μειωθεί έτσι ο ρατσισμός που προέρχεται από απλή άγνοια. Έτσι, καθώς θα αρχίσω να συναναστρέφομαι με όλο και περισσότερο κόσμο, ίσως να μπορέσω να κάνω πιο ξεκάθαρη την εικόνα που έχουν πολλοί άνθρωποι για τον Εβραϊσμό και τους ανθρώπους που υποστηρίζουν αυτήν την θρησκεία.




Elder Jew voting in the 1920 elections/source: sarantakos.wordpress.com


Before WW2 Jewish presence in the greek political life was rather intense with tenths of local councilmen, parliamentarians and politicians; already in this blog we have seen the likes of Mentes Besanji in Salonica or Mavrikio Kofinas who was not only a parliamentarian but presided over the city council of the city of Volos. This situation unfortunately was reversed after the war because of the dramatic decrease of the jewish population but also because of the establishment of ideologies which excluded non-Christian citizens from participating in public life. These harsh conditions played a detrimental role in establishing a belief among the Greek Jews that participating in the national political scene was impossible or even dangerous. A sentiment which was rather justified as one can see even today that scores of Christian politicians in Greece are being targeted as «Jews», as if being Jewish is equal to high treason in 2010, while in reality only a handful are involved in politics and certainly none in national level if one excludes Sabetai Matsas from the fringe Worker’s Revolutionary Party.


Sabetai Matsas


Since then occasional appearances have been made but I’m happy to see that these have been increasing these years, despite the fact that the state of the Greek Jewry has not visibly improved. This fact proves that the, then justified, phobic syndromes of the post-WW2 Greek Jewry have no place today in a community which has an impressive presence in greek cultural and economic life. Today I’m proud to present two new members of this generation: Betty Halegoua from Athens and Ilias Pessach from Salonica. Both were kind enough to answer some questions on matters of Jewish interest and I thank them; more presentations will appear as soon as I locate more candidates.  I would like only to emphasize the fact that the purpose of this post is not to recommend this or that Jewish candidate but simply present an aspect of contemporary Greek Jewish life.

Because of time constraints I am not able to translate the whole text of the interviews but only the introductory presentation texts – my apologies to my international readers who are welcome to use Google Translate for a glimpse into the candidates.

Ilias Pessach is a young salonican, born in the city 30 years ago and a medical doctor. His candidature for the position of city councilor with the K.Gioulekas ticket comes as the logical step given his intense participation in the public life in his teen and college years. Whether talking about his pluriannal involvement in the Scout Movement, his participation in the conservative political party of Nea Dimokratia and in the Rotaries of Ioannina during his college years Ilias Pessach participated as an active citizen in the society he lived in. Even afterwards he continued as President of the Alumni of the Ioannina University Medical Faculty and concurrently as elected general secretary of the panhellenic Jewish Youth Association (ENE). It is worth mentioning that Elias Pessach was first to gather antisemitic remarks on his candidature as one can see in this, rather paranoid, blog.

Betty Halegoua is a young athenian of 22 years, a college student Βussiness Administration Department of the University of Piraeus. She has lived in the suburb of Melissia since her third birthday and is running for city counselor with the Manolis Grafakos ticket for the Municipality of Penteli, Athens. Her candidature is actually her first public engagement, although she has been involved in local life as a Penteli High school alumni, volleyball player for the local club and elected member in the board of the  Athenian Jewish Youth Association. It should be noted that despite her young age she has already worked in various positions, whether these were the panhellenic Jewish Summer Camp or in the call centers of telecommunication companies like OTE.

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , | 227 Σχόλια »

Τετραήμερο εβραϊκών εκδηλώσεων στη Θεσσαλονίκη/Four days filled with Jewish events in Salonica

Posted by Abravanel, the Blog στο 29/09/2010

Ελληνικά (english translation follows bellow)

Μια εξαιρετικά ευχάριστη νότα αισιοδοξίας είναι η διαπίστωση της εκπληκτικής άνθησης στον τομέα της έρευνας για τον Ελληνικό Εβραϊσμό. Χάρη στους πρωτοπόρους στην δεκαετία του ’90, Ομάδας για την Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων της Ελλάδας, υπάρχουν σήμερα τα πρώτα αποτελέσματα που δείχνουν τον δρόμο σε νεώτερες γενιές ερευνητών που δεν δεσμεύονται από δυσμενείς τοπικές πραγματικότητες.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι αυτό το τετραήμερο στην Θεσσαλονίκη που μπορεί να χαρακτηρισθεί ως ένα ανεπίσημο ακαδημαϊκό φεστιβάλ Εβραϊκού Πολιτισμού μιας και εκδηλώσεις επί εκδηλώσεων είναι προγραμματισμένες την Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή, Δευτέρα.

Παρασκευή 1 Οκτωβρίου 2010

Ξεκινάμε με δυο εκδηλώσεις, μια στην Στοά Χιρς με ένα ταξίδι στην εβραϊκή ιστορία της πόλης και την πρώτη ημέρα του πανελλήνιου συνεδρίου πάνω στην εικόνα του Εβραίου στην σύγχρονη νεοελληνική λογοτεχνία.

1. Στο Public που στεγάζεται στην Στοά Χιρς μια παρουσίαση της εβραϊκής Θεσσαλονίκης από τους Λ.Ναρ, Μ.Κωσταντίνη και συντονιστή τον δημοσιογράφο Σ.Θεοδωράκη με αφορμή το βιβλίο της Ρόζας Ασσέρ-Πάρδο.

Η παρουσίαση γίνεται στις 19.00 στο πρόσφατα ανακαινισμένο ιστορικό κτίριο στο κέντρο της Θεσσαλονίκης γνωστό ως Στοά Χιρς (Μέγαρο Βαρώνου Χιρς, ευεργέτη της Θεσσαλονίκης και της ΙΚΘ), που για χρόνια χρησίμευε ως κεντρικά κοινοτικά γραφεία, έδρα της Μπενέ Μπερίτ Θεσσαλονίκης και Λέσχης Νέων.

2. Στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας ένα πανελλήνιο συνέδριο της Ομάδας για την Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων της Ελλάδας και του Τμήματος Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών. Θέμα του «Ο Άλλος εν Λόγω : Εβραίοι στη Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία». Την Παρασκευή 18:00 – 20:30 προβλέπονται οι ομιλίες:

Ολοκαύτωμα, Εβραιοφοβία, Αντισημιτισμός: λογοτεχνικές αποτυπώσεις (Ρίκα Μπενβενίστε – Έφη Βουτυρά, συντονίστριες)

«Το Ολοκαύτωμα στην ελληνική πεζογραφία στις αρχές του 21ου αιώνα», Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου

«Η Νύχτα της Τιμωρίας. Εβραιοφοβία και λαϊκές τελετουργίες στο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη, Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα» , Γιάννης Παπαθεοδώρου

«Η Νεκρή Ευρώπη του Χρήστου Τσιόλκα και ο αντισημιτισμός», Μίλτος Πεχλιβάνος

Σάββατο 2 Οκτωβρίου 2010

Το Σάββατο συνεχίζουμε με την δεύτερη μέρα του συνεδρίου.

Μυθοπλαστικές παραγωγές του εβραϊκού εαυτού (Γιώργος Αντωνίου – Γεωργία Γκότση, συντονιστές)

«Η εβραϊκή ταυτότητα στο έργο του Μισέλ Φάις», Σταύρος Ζουμπουλάκης

«Οι Εβραίοι στο έργο του Νίκου Μπακόλα», Βενετία Αποστολίδου

Περί συγγραφής: η βάσανος της γραφής και η γραφή της βασάνου (Πάρις Παπαμίχος-Χρονάκης, συντονιστής)

Ρέα Γαλανάκη, Νίκος Δαββέτας, Μισέλ Φάις

Κυριακή 3 Οκτωβρίου 2010

Στα πλαίσια του κύκλου «Οι πόλεις της Σιωπής» το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης συνεχίζει με τον δεύτερο κύκλο ομιλιών πάνω στο εβραϊκό, χριστιανικό και μουσουλμανικά νεκροταφεία της πόλης.

Την Κυριακή 3 Οκτωβρίου στις 11.35 έχουμε την ομιλία της π.καθηγήτριας Λέλας Σαλέμ που θα παρουσιάζει την συνολική ιστορία του παλαιού Εβραϊκού Νεκροταφείου που βρίσκεται κάτω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο σήμερα. Στις 11.55 ακολουθεί η παρουσίαση του ανατολικού μουσουλμανικού νεκροταφείου και της οθωμανικής νομοθεσίας από τον Ευάγγελο Χεκίμογλου.

Δευτέρα 4 Οκτωβρίου 2010

Εχουμε την παρουσίαση του βιβλίου της Φωτεινής Τομαής «Έλληνες στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου» και την πρώτη παρουσίαση του ομώνυμου ντοκιμαντέρ του Κ.Πιλάβιου.

Η Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών και η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης τιμούν την 66η επέτειο εξεγέρσεως των Ελλήνων Εβραίων στα ναζιστικά στρατόπεδα του Ολοκαυτώματος και παρουσιάζουν την έκδοση του Υπουργείου Εξωτερικών Έλληνες στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου της Φωτεινής Τομαή τη Δευτέρα 4 Οκτωβρίου 2010 ώρα 19.30 στην αίθουσα διαλέξεων της Εταιρείας.



Νικόλαος Ι. Μέρτζος, Πρόεδρος της Εταιρείας Μακεδονικών Σπουδών
Δαβίδ Σαλτιέλ, Πρόεδρος της Ισραηλιτικής Κοινότητος Θεσσαλονίκης


Αθανάσιος Ε. Καραθανάσης, Καθηγητής Α.Π.Θ., Αντιπρόεδρος της Ε.Μ.Σ.
Πωλ Λ. Χάγουελ, δρ Μηχανικός
Φωτεινή Τομαή, Πρεσβευτής Α΄, Προϊσταμένη του Διπλωματικού Αρχείου του Υπουργείου Εξωτερικών

Πρώτη προβολή πανελλαδικά του ντοκιμαντέρ Η εξέγερση του Άουσβιτς


Αν θέλετε να σας προτείνω τουλάχιστον μια εκδήλωση, προσωπικά πιστεύω οτι η Φρ.Αμπατζοπούλου την Παρασκευή είναι η ομιλία με το περισσότερο ενδιαφέρον για τον μη-ειδικό.

English summary

An extremely positive evolution is the robust and lively growth in the field of studies concerning the Greek Jewry. Thanks to the pioneers of the 90’s Group for the study of the history of the Jews of Greece we had the first results which paved the way for younger generations of researchers which are not bound by local prejudices.

Characteristic example is these 4 days spanning the weekend in Salonica which easily qualify as an unofficial academic festival of Jewish Culture since multiple events are scheduled for Friday, Saturday, Sunday and Monday.

Since the events are in Greek I shall limit myself in a brief mention in English just for the sake of having an online testimony to the wealth of events which shall take place; I imagine that if anyone is interested he/she can easily read the more detailed presentation in Greek above.

We start on Friday with two events. First on the Hirsch Gallery, a historic Jewish commercial landmark, a talk is held on the jewish Salonica; L.Nar, M.Kostantinis and writer R.Asser-Pardo presenting and S.Theodorakis coordinating.

Roughly at the same time a panhellenic symposium is organized by the Group for the study of the Jews of Greece and the Section of Balkan, Slavic and Eastern Studies of the University of Macedonia. It’s theme is: «The Other in letters; icons of Jews in modern greek literature». Speakers include F.Abatzopoulou, G.Papatheodorou, M.Pehlivanos, S.Zouboulakis, V.Apostolidou, R.Galanaki and M.Fais . The symposium spans from Friday to Saturday and in my humble opinion it’s appeal is not limited to scholars, since F.Abatzopoulou work is one of the most important studies into the history of antisemitism in Greece today. On Friday the main theme is «Shoa, Judeophobia, Antisemitism: literary representations», while on Saturday it is «Fictional productions of the Jewish self» and «On writing: the trauma of writing and the writing of trauma».

On Sunday the second installment of the series «Cities of Silence» organized by the Jewish Museum of Salonica is held. Lela Salem presents the complete history of the old Jewish Cemetery which lies today under the Aristotle University of Salonica, while Evangelos Hekimoglou speaks of the muslim cemetery of Salonica and the ottoman legislation concerning the cemeteries.

On Monday we have the official presentation of the book by Photeini Tomai «Greek Jews is Auschwitz Birkenau» and the first projection of the relative documentary by C.Pilavios.

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , | 7 Σχόλια »

Εκδήλωση: Παρουσίαση της ιστορίας των κοιμητηρίων της Θεσσαλονίκης στο Εβραϊκό Μουσείο/ Event: Presentation of the cemeteries of Salonica in the Jewish Museum

Posted by Abravanel, the Blog στο 26/09/2010

Λόγω ενός τεχνικού προβλήματος η παρούσα ανάρτηση ήταν προγραμματισμένη για την Παρασκευή αλλά δυστυχώς ανεβαίνει αργά για την σημερινή ημερίδα. Το ανεβάζω και για λόγους τεκμηρίωσης on line αλλά και γιατί προλαβαίνετε για την επόμενη.

Unfortunately this post was supposed to be published on Friday but unforeseen technical problems made that not happen. I am posting this both as an online testimonial, but also because one can catch the next convention.

Ελληνικά (english translation follows)

Έχουμε ξαναπεί οτι το εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης ήταν το μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο του κόσμου με 300/400.000 τάφους που ξεκινούσαν από τον 2ο αιώνα Κ.Ε. και έφταναν μέχρι το 1942 όταν και καταστράφηκε από τον Δήμο Θεσσαλονίκης. Το σημερινό Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο εκτείνεται πάνω σε αυτά τα 350 στρέμματα αλλά ίχνη του επιζούν ακόμα, όχι μόνο με ταφόπλακες που βρίσκονται διασκορπισμένες μέσα στην πανεπιστημιούπολη αλλά και με αρχαίους εβραϊκούς τάφους όπως αυτός του Βενιαμίν Δομέτιου του 4ου αιώνα που είναι μέσα στο Κεντρικό Κτίριο Διοίκησης και μπορείτε να δείτε στην φωτογραφία αριστερά.

Τις απαρχές του Εβραϊκού Νεκροταφείου παρουσιάζει το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης με την ομιλία «Τα εβραϊκά κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης στους ρωμαϊκούς και πρωτοβυζαντινούς χρόνους» της Δρας Ευτέρπης Μαρκή, αρχαιολόγου την Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου. Η ομιλία εντάσσεται στον κύκλο «Οι πόλεις της σιωπής» και έχει ως αντικείμενο την ιστορία των κοιμητηρίων της Θεσσαλονίκης, χριστιανικών, εβραϊκών και μουσουλμανικών, όπως αναφέρει η ανακοίνωση του Μουσείου. Αργότερα θα ακολουθήσει η παρουσίαση του χριστιανικού νεκροταφείου της Ευαγγελίστριας από τον καθηγ.Δαρδαβέση.

Την Κυριακή 3 Οκτωβρίου την ίδια ώρα θα υπάρξει η ομιλία της π.καθηγ. Λέλας Σαλέμ που θα παρουσιάζει την συνολική ιστορία του Εβραϊκού Νεκροταφείου, για να ακολουθήσει η παρουσίαση του ανατολικού μουσουλμανικού νεκροταφείου και της οθωμανικής νομοθεσίας από τον Ε.Χεκίμογλου .

(το πρόγραμμα των εκδηλώσεων μπορείτε να το δείτε κλικάροντας τις φωτογραφίες κάτω)

Καταρχήν αξίζουν συγχαρητήρια στο Μουσείο για την απόφαση του για μια περισσότερο ενεργή δράση του και μάλιστα ενεργοποιούμενο στο ευρύτερο πλαίσιο της σαλονικιώτικης ιστορίας – άλλωστε η ιστορία της Θεσσαλονίκης ουσιαστικά είναι εβραϊκή ιστορία για πολλούς αιώνες.

Αν δε μπορείτε να παρευρεθείτε ή αν θέλετε να έχετε μια ιδέα σας συμβουλεύω ένθερμα να ρίξετε μια ματιά στην ανάρτηση μου «Η Αρχαία Εβραϊκή νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης» η οποία προσεγγίζει το θέμα μέσω των υπάρχοντων αρχαιολογικών ευρημάτων. Μια ανάρτηση για την οποία είμαι ιδιαίτερα περήφανος όχι μόνο για το περιεχόμενο αλλά και γιατί υπήρξε έγινε δυνατή χάρη στην συνεργασία του σαλονικιού χριστιανού ιστολόγου panosz και 2 άξιων μελών της τοπικής κοινότητας, του Δρ.Σιμπή και του Μαγιόρ Ρισόν.

Θέμα: Παρουσίαση της ιστορίας των κοιμητηρίων της Θεσσαλονίκης από το Εβραϊκό Μουσείο

Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης διοργανώνει εφέτος σειρά εκδηλώσεων λόγου για ειδικά θέματα της ιστορίας της Θεσσαλονίκης.

Ο πρώτος κύκλος τιτλοφορείται «Οι πόλεις της σιωπής» και έχει ως αντικείμενο την ιστορία των κοιμητηρίων της Θεσσαλονίκης, χριστιανικών, εβραϊκών και μουσουλμανικών.

Οι εκδηλώσεις αρχίζουν την Κυριακή 26 Σεπτεμβρίου, στις 11.30 π.μ., στο κτίριο του Μουσείου (Βενιζέλου και Αγίου Μηνά 13), με ομιλητές την Δρα Ευτέρπη Μαρκή, αρχαιολόγο, και τον Καθηγητή Θεόδωρο Δαρδαβέση, πρόεδρο της Φιλοπτώχου Αδελφότητας Ανδρών Θεσσαλονίκης. Η Ε. Μαρκή θα μιλήσει με θέμα «Τα εβραϊκά κοιμητήρια της Θεσσαλονίκης στους ρωμαϊκούς και πρωτοβυζαντινούς χρόνους», καταθέτοντας την πολυετή ανασκαφική εμπειρία της, ενώ ο Θ. Δαρδαβέσης θα αναφερθεί στην ιστορία του Κοιμητηρίου της Ευαγγελίστριας, το οποίο η Φιλόπτωχος Αδελφότητα ίδρυσε και διαχειρίστηκε επί σειρά ετών.

Το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης στεγάζεται στο διατηρητέο εμπορικό κτίριο των αρχών του εικοστού αιώνα -που φιλοξένησε στο παρελθόν την Τράπεζα Αθηνών και την εφημερίδα L’Indépendant- στο οικοδομικό τετράγωνο του Αγίου Μηνά. Ημέρες και ώρες λειτουργίας: Τρίτη, Παρασκευή και Κυριακή: 11.00 – 14.00, Τετάρτη και Πέμπτη: 11.00 – 14.00 και 17.00 – 20.00.



As I’ve already mentioned, the Jewish Cemetery of Salonica was the biggest Jewish cemetery in the world with 300/400.000 tombs ranging from the 2nd century CE to 1942 when it was destroyed by the Municipality of Salonica. The contemporary Aristotle University of Thessaloniki spreads over these 350.000 sq.mt. but signs still exist, not only in the form of tombstones that can be seen inside the campus but with ancient Jewish tombs like the one belonging to Veniamin Dometius of the 4th century CE  that can be found inside the Main Administrative Building, (photo on your left).

The beginnings of the Jewish Cemetery during the Roman and early  Byzantine era are presented by the Jewish Museum of Salonica with a lecture by Dr.Efterpi Marki, archaeologist. The talk is part of a wider circle called «The cities of silence» and deals with the history of the Jewish, Muslim and Christian cemeteries of the city. The presentation on the early beginnings of the Jewish Cemetery will be followed by a presentation of the Christian cemetery of Evangelistria by Dr.Dardavesis, the Muslim Cemetery and Ottoman legislation by E.Hekimoglou and a more complete presentation of the history of the Jewish cemetery by Dr.Lela Salem.

(the program of the event and the various dates can be found in the greek-language announcement of the J.M.Th. above)

Congratulations are in order for the Jewish Museum of Salonica for choosing to be involved more actively in the field of local history which practically is – in fact – Jewish history for many centuries.

If you can’t attend or you wish to gain an idea beforehand I warmly recommend my post «The Ancient Jewish Necropolis of Salonica» which deals with the same subject through surviving archaeological finds. A post I am particularly proud of not only for it’s content but because it was made possible thanks to the help of christian blogger panosz and two worthy members of the community, Dr Sciby and mayor rishon.

Posted in thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 4 Σχόλια »

Ευρωπαϊκή Ημέρα Εβραϊκού Πολιτισμού 2010/European Day of Jewish Culture 2010

Posted by Abravanel, the Blog στο 05/09/2010

Ελληνικά (english translation follows)

Με λίγη καθυστέρηση αξίζει να σημειώσω την σημερινή Ευρωπαϊκή Ημέρα Εβραϊκού Πολιτισμού. Παρά την έντονη φημολογία φέτος για μαζικότερες εκδηλώσεις σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, η ελληνική συμμετοχή το 2010 περιορίζεται στις δραστηριότητες των 2 εβραϊκών μουσείων στην χώρα μας και τις τίμιες προσπάθειες της Ισραηλιτικής Κοινότητας Ρόδου.

Το Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος στην Αθήνα, το Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης και η Ισραηλιτική Κοινότητα Ρόδου ανοίγουν τις πόρτες τους με δωρεάν είσοδο, έξτρα ξεναγήσεις, εβραϊκή μουσική και προβολές βίντεο επικεντρωμένα στο φετινό κεντρικό θέμα της ημέρας που είναι η Τέχνη και ο Ιουδαϊσμός.



Albeit being a bit late it is worth noting the European Day of Jewish Culture. Despite the rumors about more massive happenings in Athens and Salonica, the greek participation shall limit itself to the events organized by the 2 Jewish Museums and the honest efforts of the Jewish Community of Rhodes.

The Jewish Museum of Greece in Athens, the Jewish Museum of Salonica and the Jewish Community of Rhodes are opening their doors with free entrance, guided tours, Jewish music and videos centred on the main subject of this year which is Art and Judaism.

Posted in athens, Rhodes, thessaloniki | Με ετικέτα: , | 81 Σχόλια »

Νέο ελληνοεβραϊκό ραδιοφωνικό πρόγραμμα: «Desde Grecia, akí Salónika»/New Greek-Jewish radio program: «Desde Grecia, akí Salónika»

Posted by Abravanel, the Blog στο 26/07/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Μερικές φορές υπάρχουν ορισμένα νέα, τόσο ευχάριστα, που ειλικρινά ενθουσιάζουν.  Παρά τον ενθουσιασμό όμως, όταν έμαθα για πρώτη φορά οτι είχε ξεκινήσει μια ραδιοφωνική εκπομπή για τον Ελληνικό Εβραϊσμό και ιδιαίτερη έμφαση στον σεφαραδίτικο πολιτισμό, σχεδόν δεν το πίστεψα και ήμουν επιφυλακτικός. Αλλά είναι πλέον ένας μήνας και μπορώ να πω όχι απλώς με έχει κατακτήσει αλλά είναι από τις πλέον σημαντικές πολιτισμικές εξελίξεις των τελευταίων ετών για την εβραϊκή κοινότητα της Ελλάδας.

Το Ράδιο Σεφαράδ είναι ένα ραδιόφωνο, κυρίως διαδικτυακό, της Ομοσπονδίας Εβραϊκών Κοινοτήτων της Ισπανίας που απευθύνεται στο σύνολο της Ισπανίας, τους ισπανόφωνους Εβραίους των ΗΠΑ και της Λατινικής Αμερικής και τους ομιλούντες τα λαντίνο σε όλο τον κόσμο. Χάρη στο πάθος της δημιουργού Αντζελα Μαρία Αρμπελάεζ και την συμπαράσταση της Εβραϊκής Κοινότητας της Θεσσαλονίκης, της μεγαλύτερης και σημαντικότερης σεφαραδίτικης κοινότητας μετά το 1492, πρόσφατα εγκαινιάσθηκε το ραδιοφωνικό πρόγραμμα «Desde Grecia, akí Salónika/Από την Ελλάδα, Εδώ Θεσσαλονίκη«.

Ηδη έχουν μεταδοθεί 8 εκπομπές και ένα αρχείο όλων τους, που μπορείτε να κατεβάσετε  οι ίδιοι, είναι εδώ. Η τελευταία εκπομπή – εδώ – περιλαμβάνει αναμνήσεις από την εβραϊκή παρουσία της Ρόδου, ζωντανές ομιλίες στα ισπανοεβραϊκά από σημερινά μέλη των κοινοτήτων, το δεύτερο μέρος για την σεφαραδίτικη λογοτεχνία του Μ.Μόλχο και την ιστορία της Τζίλντας Καπόν από την Θεσσαλονίκη.

Μεταξύ των θεμάτων που έχουν ήδη παρουσιαστεί υπάρχουν σαλονικιώτικα σεφαραδίτικα τραγούδια όπως του διάσημου παραδοσιακού σαλονικιού τραγουδιστή Νταβίκου Σαλτιέλ, ανταποκρίσεις για γεγονότα όπως τα αποκαλυπτήρια του μνημείου του Ολοκαυτώματος/Σοά στην Αθήνα, παρουσίασεις ελληνοεβραίων καλλιτεχνών όπως της Λύντια Αμπαστάδο και αναμνήσεις ζωής από Εβραίους σε Θεσσαλονίκη, Βέροια, Ρόδο και άλλες πόλεις στα λαντίνο (για όσους θέλουν να ακούσουν λαντίνο στην καθομιλουμένη και όχι σε τραγούδια) .

Δε μπορώ παρά να αισθανθώ ενθουσιασμό για αυτή την νέα εκπομπή που, όπως η κ.Αρμπελάεζ λέει, «επιθυμεί να είναι ένας ακόμα συνδετικός κρίκος με την Εβραϊκή διασπορά της Ισπανίας, τις χώρες της Λατινικής Αμερικής και τις ΗΠΑ καθώς και τους ελληνικής καταγωγής Εβραίους του Ισραήλ και να προβάλει την Ιστορία, την Πολιτιστική κληρονομιά και τις αξίες του Ελληνικού Εβραϊσμού μέσα από διάφορα γεγονότα και μαρτυρίες«. Ελπίζω σε πολλές άλλες εκπομπές και συστήνω ανεπιφύλακτα σε όλους να κατεβάσουν την εκπομπή και να την ακούσουν είτε στο σπίτι, είτε στο αυτοκίνητο. Ακόμα και αυτοί που δεν καταλαβαίνουν ισπανικά στα σίγουρα θα εκτιμήσουν τις μουσικές παρουσιάσεις της εκπομπής, ενώ είναι ευκαιρία και για εμάς τους εβραίους να έρθουμε σε επαφή με τα λαντίνο.

Ιδιαίτερη αναφορά αξίζει η δημιουργός. Η κ. Άντζελα Μαρία Αρμπελάεζ είναι δημοσιογράφος από την Κολομβία, (ανταποκρίτρια της ισπανικής El Pais και διαφόρων κολομβιανών εφημερίδων), με πολυετή παρουσία στην Ελλάδα και ιδιαίτερες ακαδημαϊκές περγαμηνές. Το ιστολόγιο της δημιουργού μπορείτε να το βρείτε εδώ. Αν και όχι Εβραία αυτή η εκπομπή είναι μια αποκλειστικά δική της πρωτοβουλία και η υλοποίηση είναι αποκλειστικά δική της – θεωρώ οτι αποτελεί παράδειγμα προς μίμηση για τους ελληνορθόδοξους συναδέλφους της για παρόμοιες εκπομπές στα ελληνικά, ειδικά όσο αφορά την Θεσσαλονίκη. Να τολμήσω να ελπίσω οτι ίσως θα μπορούσε να υπάρξει κάποια συνεργασία κιόλας ;

Ο ιστότοπος της εκπομπής «Desde Grecia, akí Salónika/Από την Ελλάδα, Εδώ Θεσσαλονίκη» είναι αυτός.
Σε περίπτωση που δεν μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το RSS feed για να ενημερωνόσαστε για νέες εκπομπές μπορείτε να χρησιμοποιήσετε αυτό το feed – το αρχείο με τα mp3 είναι εδώ.

Αλλιώς απλά πατήστε play εδώ:



Sometimes there are news so good that truly elate you. Still, when I learned about a new radio program about the Greek Jewry and the shephardic culture I almost didn’t believe it and I was cautious. But now a month has passed and I can say that it  has not only conquered me but I also believe that it is one of the most important developments in the cultural landscape of the Greek Jewish communities.

Radio Sefarad is a radio station, mainly on the internet, of the Federation of the Jewish Communities of Spain and whose main public are the whole of Spain, the spanish speaking Jews of the USA, Latin America but also the ladino speaking Jews around the world. Thanks to the passion of Angela Maria Arbeláez and the support of the Jewish Community of Salonica, the most important sephardic community in the word after 1492, a new radio show came on the air with the name «Desde Grecia, akí Salónika/From Greece, Here Salonica«.

Already 8 shows have aired and an archive of the shows, which one can download freely, can be found here. The last show – here – deals with memories from the Jews of Rhodes, live conversations in ladino from contemporary Greek Jews, the second part on the sephardic literature by M.Molho and the story of Djilda Capon from Salonica.

Among the themes of the show one finds songs like from the ones from the famous salonican traditional singer Daviko Saltiel, reportages from events like the one of the new Shoah Memorial in Athens, presentations of Greek-Jewish artists like Lydia Abastado and life stories from Jews in Salonica, Veria and other cities for those willing to  learn about the past but also for those interested in hearing everyday ladino and not songs.

I cannot but feel enthusiasm for this show which, as Mrs.Arbelaez says: «wishes to be a link with the Jewish Diaspora of Spain, the countries of the Latin America and the USA and Greek Jews of Israel; to portray the History, the Cultural Heritage and the Values of the Greek Jewry through events and testimonies«. I hope that many more shows will follow and I strongly recomend to everyone to dowload the shows and hear them in their homes or their cars. Even those who do not speak spanish will certainly appreciate the music transmitted during the show.

The creator of the show deserves a special mention. Angela Maria Arbeláez is a reporter from Colombia, (correspondent for spanish newspaper El Pais and other colombian newspapers), with many years in Greece and excellent academic credentials; her blog of the creator can be found here. Even though she is not Jewish, this show  is exclusively a personal initiative and is wholly responsible for the realization, setting an  example for her Greek Orthodox colleagues for similar shows in Greek, especially in Salonica. May I hope that there could be some kind of collaboration even ?

The site of the radio show «Desde Grecia, akí Salónika/From Greece, Here Salonica« is here.
In case you cannot use an RSS to be informed of the new shows use feed or contact the author be included in the mailing list – the archive with the mp3’s is here.

Or simply press play here:

Posted in Books and stuff, greece, music, the world, thessaloniki, Un cavretico... | Με ετικέτα: , , | 17 Σχόλια »

Αρέσει σε %d bloggers: