Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

Archive for the ‘thessaloniki’ Category

Δυο νέες αφιερώσεις στην Θεσσαλονίκη/Two new dedications in Salonica

Posted by Abravanel, the Blog στο 24/06/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Κατά μια ευτυχή σύμπτωση δυο από τα τέσσερα σημαντικότερα ξενόγλωσσα εκπαιδευτικά ιδρύματα στην Θεσσαλονίκη προχώρησαν σε εκδηλώσεις που συνδέονται με την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης. Η πρώτη  αφορά το Γαλλικό Ινστιτούτο και τον σπουδαίο σαλονικιό διανοούμενο Γιοζέφ (ή Γιωσέφ) Νεχαμά. Η δεύτερη* το Αμερικανικό Κολλέγιο «Ανατόλια» και τους εβραίους μαθητές που χάθηκαν στην Σοά/Ολοκαύτωμα.

*ευχαριστώ τον Λ.Σ. για την προώθηση της είδησης

Αίθουσα «Γιοζέφ Νεχαμά»

Η δεύτερη άνοιξη του Σαλονικιώτικου Εβραϊσμού και της ίδιας της πόλης συνδέονται με τις μεταρρυθμιστικές προσπάθειες στον τομέα της εκπαίδευσης. Ήδη από το 1856 ιδρύονται τα πρώτα σύγχρονα εβραικά σχολεία που προετοιμάζουν το έδαφος ώστε, όταν η εκπαιδευτική αποστολή της γαλλικής Αλλιάνς ιδρύσει το πρώτο σύγχρονο εκπαιδευτήριο της το 1873, να σημειώσει εκπληκτική επιτυχία και γνωρίσει απίστευτη δημοτικότητα. Έκτοτε η γαλλόφωνη παιδεία είναι συνδεδεμένη άρρηκτα με την εβραϊκή κοινότητα της πόλης και ενδεικτικό είναι το γεγονός οτι σε κάποιο σημείο στον 20ο αιώνα είχαν φτάσει οι ανώτερες τάξεις της να είναι τρίγλωσσες με Λαντίνο, Γαλλικά και Ελληνικά.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η μεγάλη μορφή των σαλονικιώτικων γραμμάτων Γιοζέφ Νεχαμά – κορυφαία γαλλόφωνη προσωπικότητα της σαλονικιώτικης πνευματικής ζωής. Αντιγράφω από το Γαλλικό Ινστιτούτο, (ενώ η νεκρολογία του από την Εταιρία Μακεδονικών Σπουδών μπορεί να βρεθεί  εδώ):

ΓΙΟΖΕΦ ΝΕΧΑΜΑ (1881-1971)

Ο Γιοζέφ Νεχαμά γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη, φοίτησε στην τοπική σχολή της Alliance Israélite Universelle και σπούδασε παιδαγωγικά στη Γαλλία. Εργάστηκε επί δεκαετίες ως καθηγητής και διευθυντής της Σχολής στη Θεσσαλονίκη και ως γενικός επιθεωρητής όλων των σχολών της Alliance της Εγγύς Ανατολής. Το 1926 ίδρυσε και ανέλαβε την προεδρία της Τράπεζας «Ένωσις». Κατά τη διάρκεια της Ναζιστικής Κατοχής εκτοπίστηκε στο στρατόπεδο Μπέργκεν Μπέλσεν από όπου κατάφερε να επιζήσει και να επιστρέψει στη Θεσσαλονίκη.

Η συγγραφική του δραστηριότητα υπήρξε πολύπλευρη, έχοντας στις περισσότερες περιπτώσεις ως επίκεντρο τις πτυχές της Κοινοτικής ζωής (λαογραφία, γλώσσα, ιστορία κλπ.). Εμφανίστηκε στα γράμματα το 1902 με τη μελέτη με τίτλο “Sabbataï Cevi et les Sabateens de Salonique” ενώ ακολούθησαν αρκετές ακόμη, ιστορικού και λαογραφικού κυρίως περιεχομένου.

Το σημαντικότερο έργο του υπήρξε το “Histoire des Israélites de Salonique” (η συγγραφή του οποίου έγινε στα γαλλικά πριν μεταφραστεί στα ελληνικά ως η «Ιστορία των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης»). Μέσα από αυτό παρουσιάζεται με τον πλέον ενημερωτικό και παραστατικό τρόπο η ιστορική διαδρομή της «Ιερουσαλήμ των Βαλκανίων» όπως ήταν γνωστή η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης.

Τιμώντας αυτή την παρουσία  ως ενδεικτική των δεσμών μεταξύ Γαλλίας και Ελλάδας τόσο σε διακρατικό επίπεδο, όσο και στην ίδια την πνευματική ζωή της Θεσσαλονίκης το Γαλλικό Ινστιτούτο αποφάσισε να τιμήσει αυτή την σημαντική προσωπικότητα, ονομάζοντας την κεντρική αίθουσα διαλέξεων του «Αίθουσα Γιοζέφ Νεχαμά». Η αίθουσα ανακαινίσθηκε με την υποστήριξη της Ι.Κ.Θ. και θα χρησιμοποιείται για τις διαλέξεις, εκδηλώσεις και σεμινάρια του Ινστιτούτου.

Η ανακοίνωση του Γαλλικού Ινστιτούτου

…in memory of all Anatolians who were victims of human cruelty and brutality in the 20th century.

ο Ν.Σαλτιέλ δεξιά του μνημείου/ πηγή: Anatolia College

Το Αμερικανικό Κολλέγιο Ανατόλια ιδρύθηκε στην Μερτζιφούντα της Μικράς Ασίας το 1886 ως μια αμερικάνικη εκπαιδευτική αποστολή για τους Αρμένιους κυρίως και Ελληνες Χριστιανούς δευτερευόντως. Μετά τις τουρκικές σφαγές της Αρμενικής Γενοκτονίας το 1914 και την ήττα της Μικρασιατικής Εκστρατείας το 1921 έπαψε την λειτουργία του και την συνέχισε το 1924 στην Θεσσαλονίκη.

Αν και η εβραϊκή κοινότητα της πόλης συνδέθηκε κυρίως με την γαλλική παιδεία, το μέγεθος της κοινότητας ήταν τέτοιο που σημαντικό κομμάτι των μαθητών του υπήρξαν εβραίοι. Έτσι ανάμεσα στους περίπου 54.000 Σαλονικιούς που δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς, βρίσκονται περισσότεροι από 90 μαθητές του  Κολλεγίου Ανατόλια.

Ετσι το Ανατόλια αποφάσισε να αφιερώσει το ανοικτό αμφιθέατρο του στην μνήμη όλων των μελών της κοινότητας του Ανατόλια που υπήρξαν θύματα της ανθρώπινης  βίας και σκληρότητας  κατά τον 20ο αιώνα. Παρόντες υπήρξαν ο Πρόεδρος του Ανατόλια Η.Giesecke, ο Πρόεδρος των Εφόρων J.Clymer, o πρωην υποψήφιος Πρόεδρος των ΗΠΑ Μάικλ Δουκάκης, ο Πρόεδρος της ΙΚΘ Ν.Σαλτιέλ, ο Πρόεδρος της Αρμενικής Κοινότητας Β.Κονταξιάν και ο Γ.Γ. της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος Κ.Γαβρίδης και άλλοι εκπρόσωποι κοινοτήτων και οργανώσεων της πόλης.

Επιπλέον, αργότερα την ίδια ημέρα ο Ν.Σαλτιέλ αποκάλυψε μια πλάκα με τα ονόματα των 90 εβραίων μαθητών του Ανατόλια που χάθηκαν στη Σοά/Ολοκαύτωμα.

Η τελετή αυτή επιβεβαιώνει τόσο την πίστη του Κολλεγίου Ανατόλια στις ανθρωπιστικές αρχές σύμφωνα με τις οποίες ιδρύθηκε, αλλά και τις εξαιρετικές και στενές σχέσεις που έχουν δημιουργηθεί με τον Σαλονικιώτικο Εβραϊσμό κατά τις τελευταίες δεκαετίες.

Η ανακοίνωση του Κολλεγίου Ανατόλια.

English

It is a fortunate coincidence that two of the four most important non-Greek educational institutes of Salonica proceded almost contemporaneously to host events that are linked with the Jewish Community of Thessaloniki. The first one concerns the French Institute and the important salonican intellectual Yozef (or Yosef) Nehama. The second one* concerns the American College of Anatolia and it’s jewish students who perished during the Shoah.

*I thank L.S. for forwarding that piece of news

«Yosef Nehama» Hall

The second renaissance of the Salonican Jewry and of the city itself is closely linked with the efforts of reforming the field of education. Already by 1856 the first modern jewish schools are founded and prepare the ground so when Alliance Israélite Universelle opens it’s first modern school in 1873 it is met with tremendous success and popularity. Ever since, the french culture is linked very closely with the jewish community of the city and it is indicative that at some point in the 20th century the higher classes were tri-lingual with Ladino, Greek and French.

One of the best examples is one of the most important figures of the literary scene of Thessaloniki, french-speaking Yosef NehamaI copy from the French Institute, (while his obituary from the Macedonia Studies Company can be found here):

YOSEF NEHAMA (1881-1971)

Yosef Nehama was born in Thessaloniki, studied in the local school of Alliance Israélite Universelle went on to study pedagogy in France. He worked for decades as a teacher and director of the School in Salonica and eventually became the General Inspector of all Alliance schools in the Near East. In 1926 he founded and became president of the Enosis Bank. He was deported in concentration camp Bergen Belsen but he managed to survive and return to his home town.

He authored many books of diverse subjects having, in most cases, the communal life as his epicenter (folk traditions, language, history etc). His first work was the 1902 study “Sabbataï Cevi et les Sabateens de Salonique”, which was followed by many more of historical and folkoristic interest.

His most important work was “Histoire des Israélites de Salonique” (which he wrote in French and was only later translated into Greek). Through this monumental work he presents in the most informative and  vivid way the history of the «Jerusalem of the Balkans» as the Jewish Community was known.

Honoring this presence as indicative of the excellent relations between France and Greece as states and in the cultural life of Salonica itself, the French Institute decided to dedicate, to this important personality, its main lecture Hall by naming it «Yosef Nehama Hall». The hall was renovated with the support of the Jewish Community of the city and shall be used for lectures, events and seminars of the Institute.

The press release by the French Institute

…in memory of all Anatolians who were victims of human cruelty and brutality in the 20th century.

D.Saltiel on the right of the monument/ source: Anatolia College

The American College «Anatolia» was founded in Merzifon of Asia Minor in 1886 as an american educational mission for Armenians mainly but also Greek Christians. After the Armenian Genocide by the Turks in 1914 and the defeat of the Asia Minor Campaign of 1921 Anatolia seized to operate and continued only in 1924 in Salonica.

Although the jewish community of the city was mainly linked with the french culture, the size of the community was such that a sizable part of its students were Jews. So among the roughly 54.000 Salonicans murdered in Auscwitz, more than 90 are students of Anatolia College.

For this reason Anatolia College decided to dedicate the amphitheater Among those who attended the ceremony were Anatolia President Η.Giesecke, Board of Trustees President J.Clymer, candidate for the US Presidency Michael Dukakis, the President of the Jewish Community David Saltiel, the President of the Armenian Community V.Kontaxian, the General Secretary of the Pontian Federation C.Gavridis and representatives of local organizations

In addition, later the same day, D.Saltiel revealed a plate with the names of 90 Jewish students of Anatolia College who perished during the Shoah/Holocaust.

This ceremony confirms Anatolia’s commitment to its founding humanitarian principles but also the excellent and close relationships that have developed between it and the Salonican Jewry over the past decades.

Anatolia College’s press release

Advertisements

Posted in thessaloniki | 15 Σχόλια »

Το πρώτο γκολ στην ιστορία της Εθνικής Ομάδας ποδοσφαίρου/The first goal in the history of the Greek National Football Team

Posted by Abravanel, the Blog στο 18/06/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Σήμερα η Ελλάδα πέτυχε το πρώτο της γκολ και την παρθενική της νίκη σε αγώνα του Παγκοσμίου Κυπέλλου. Αυτή η επιτυχία αυτή μας δίνει την ευκαιρία να θυμηθούμε τις πρώτες δύσκολες δεκαετίες του ελληνικού ποδοσφαίρου και της Εθνικής Ομάδας.

Σήμερα το απόγευμα εν τω Παναθηναικώ γήπεδω η Εθνική ομάς της Ιταλίας ενίκησε την ημετέραν δια τερμάτων 4 έναντι ενός. Το πρώτο ημιχρόνιον έληξε με 1 – 0 υπέρ των Ιταλών. Κατά το δεύτερο ημιχρόνιον οι Ιταλοί επέτυχον έτερα 3 τέρματα έναντι ενός των ημετέρων επιτεύχθεν δια του Ναμία. Διαιτητής του αγώνος ήτο ο Ούγγρος κ.Καν .

εφημερίδα Μακεδονία, 8/4/1929

Με αυτή τη σύντομη ανακοίνωση, (κλικ στις φωτογραφίες για μεγαλύτερες αναλύσεις), στην εφημερίδα Μακεδονία της επόμενης μέρας, μαθαίνουμε για τον πρώτο επίσημο αγώνα της Εθνικής Ομάδας ποδοσφαίρου, που λαμβάνει χώρα στην Αθήνα την Κυριακή 7 Απριλίου 1929 ενάντια στην δεύτερη ομάδα της Ιταλίας.

Είχε προηγηθεί ένας αγώνας με την Σουηδία το 1920 στα πλαίσια της Ολυμπιάδας του Ελσίνκι που είχε λήξει με βαριά ήττα 9 – 0, αλλά η ομάδα που είχε αγωνισθεί δεν αποτελούσε «Εθνική Ομάδα» μιας και η Εθνική Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία δεν είχε δημιουργηθεί. Το 1926 η Ε.Π.Ο. και η Εθνική Ομάδα Ποδοσφαίρου γεννιούνται και 3 χρόνια μετά διοργανώνεται ο πρώτος επίσημος αγώνας της, που είδαμε στο ρεπορτάζ της Μακεδονίας. Ο αγώνας γίνεται μπροστά από 15.000 θεατές, σύσσωμο το υπουργικό συμβούλιο, την κόρη του Μπενίτο Μουσολίνι (Ιντα) και σύμφωνα με την εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα» «θα αποτελέσει σημαντικό σταθμόν εις την ιστορίαν του ελληνικού ποδοσφαίρου, διότι για πρώτη φοράν εμφανίζεται επί του γηπέδου πραγματική εθνική ομάς σχηματισθείσα από ωργανωμένην ποδοσφαιρικήν ομοσπονδίαν».

Κατά την διάρκεια αυτού του ιστορικού αγώνα επετεύχθη και το πρώτο γκολ στην ιστορία της Εθνικής Ομάδαςσκόρερ ο Αλμπέρτο Ναχμία στο 60′. Αλλά ποιός ήταν ο Αλμπέρτο Ναχμία;

Φωτογραφίες του Α.Ναχμία σε στίβο και ποδόσφαιρο από το βιβλίο του Ν.Ζάικου, "Γ.Σ.Μακαμπή 1908-2010"

Ο Αλμπέρτο Ναχμία(ς) (που συχνά στον Τύπο εμφανίζονταν ως Ναμίας λόγω του h στο επώνυμο, ενώ το παρατσούκλι του ήταν Καλούμπας) γεννήθηκε το 1905 στην Θεσσαλονίκη. Αποτέλεσε από τους σημαντικότερους έλληνες ποδοσφαιριστές της δεκαετίας του 1920 και ιστορικό στέλεχος του Γ.Σ. Ηρακλή – του δεύτερου παλαιότερου αθλητικού συλλόγου της Θεσσαλονίκης, που ακόμα υπάρχει, μετά τον Γ.Σ.Μακαμπή. Κορυφαίος δρομέας των 100 μέτρων, 400 μέτρων με εμπόδια και σκυταλοδρομίας 4χ100 έφτασε σε επίπεδο που του επέτρεψε να προκριθεί για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Παρισιού το 1924 στους οποίους δεν συμμετείχε μόνο λόγω της άρνησης της Ομοσπονδίας Στίβου να συμπεριλάβει μακεδόνες αθλητές στην αποστολή για οικονομικούς λόγους. Ταυτόχρονα αποτέλεσε αναπόσπαστο μέλος της βασικής ενδεκάδας της ποδοσφαιρικής ομάδας του Ηρακλή και από τους καλύτερους έξω δεξιά κυνηγούς της Ελλάδας. Οπότε όταν τον Φεβρουάριο του 1929 διοργανώθηκε δοκιμαστικός αγώνα στην Αθήνα για την σύνθεση της Εθνικής Ομάδας που θα αγωνίζονταν στον πρώτο διεθνή της αγώνα ο Ναχμία αποτέλεσε φυσική επιλογή. Η κάθοδος του πρέπει να υπήρξε επιτυχημένη μιας και στον αθηναϊκό τύπο της εποχής διαβάζουμε: «είνε πολύ καλός, ο μόνος ενδεδειγμένος δια την θέσιν του έξω δεξιά της εθνικής μας ομάδος» (Ελληνικός Ταχυδρόμος). Άλλωστε η φήμη του ήταν ήδη πανελλήνια μιας και ήδη από το 1927 σε ψηφοφορία του αθηναϊκού περιοδικού «Αθλητισμός» είχε συμπεριληφθεί στην πρώτη εξάδα των παικτών που θα έπρεπε να συμπεριληφθούν σε μια μελλοντική Εθνική Ομάδα, (φωτογραφία άνω δεξιά).

Η μικτή Θεσσαλονίκης το 1930/πηγή:Ν.Ζάικος "Γ.Σ.Μακαμπή"

Ο Ναχμία έλαβε μέρος και σε άλλους αγώνες της Εθνικής, ενώ συνέχισε να στελεχώνει με επιτυχία τον Ηρακλή στο πρωτάθλημα. Πέρα από τις προσωπικές του επιτυχίες στον στίβο οφείλουμε να αναφέρουμε την συμβολή, σαν κορυφαίος παίκτης, στην κατάκτηση της πρώτης διάκρισης του Ηρακλή στην ιστορία του, το πρωτάθλημα Θεσσαλονίκης του 1927. Επίσης ξεχωρίζει το γκολ που πέτυχε στον καθιερωμένο αγώνα της Μικτής Θεσσαλονίκης και Μικτής Αθηνών το 1930 που έληξε με νίκη 2 – 1 υπέρ της Θεσσαλονίκης. Σημειώνονται συμμετοχές του με την Μακαμπή όταν αυτή αγωνίζονταν με ξένες ομάδες, ενώ το 1936 επιλέχθηκε ως ένας από τους 19 σημαντικότερους αθλητές της πόλης για να τρέξει στην πρώτη λαμπαδηδρομία των Ολυμπιακών Αγώνων από την Ολυμπία στο Μόναχο. Μάλιστα για να μπορέσει να το κάνει αναγκάστηκε να τρέξει ως αθλητής του ΠΑΟΚ  μιας και τα εβραϊκά σωματεία της πόλης είχαν μποϊκοτάρει την λαμπαδηδρομία σε ένδειξη διαμαρτυρίας των διωγμών κατά των εβραίων από την Γερμανία.

Ο Ναχμία στρατεύεται κατά την διάρκεια του ελληνοιταλικού πολέμου όπως άλλοι 12.898 Ελληνες Εβραίοι. Μάλιστα γίνεται μέρος των 3.743 τραυματιών τους όταν τραυματίζεται στο μέτωπο και επιστρέφει στην Θεσσαλονίκη. Μετά τον πόλεμο πληροφορίες τον θέλουν να μεταναστεύει στο εξωτερικό αλλά συγκεκριμένες πληροφορίες για τον πρώτο σκόρερ της ιστορίας της Εθνικής Ομάδας δεν υπάρχουν.

Το κείμενο αυτό βασίστηκε ολοκληρωτικά σε ένα από τα καλύτερα ερευνητικά βιβλία που έχουν εκδοθεί τα τελευταία χρόνια. Μιλώ για το λεύκωμα «Γυμναστικός Σύλλογος Μακαμπή Θεσσαλονίκης. 1908 – 2010. Ελληνες Εβραίοι αθλητές και αθλήτριες. Η συμβολή της Θεσσαλονίκης» του καθηγητή Νίκου Ζάικου και έκδοση του Δήμου Θεσσαλονίκης. Το βιβλίο είναι εξαιρετικό και αξίζει παρουσίασης σε ξεχωριστή ανάρτηση – μέχρι τότε σας συμβουλεύω όμως να το προμηθευτείτε.

English

Today Greece landed it’s first goal ever during a game of the World Cup and contemporaneously won its first victory. This success gives us the opportunity to speak of the first difficult decades of Greek Football and the Greek National Team.

Today in the afternoon in the Panathinaikon stadium the National team of Italy won our team by 4 goals to one. The first half ended 1 – 0 in favor of the Italians. During the second half the Italians scored other 3 goals against one of ours, scored by Namias. The referree of the game was the Hungarian mr.Kan.

newspaper Makedonia, April 8th 1929

With this brief announcement in the newspaper Makedonia of the following day, (you may click all the photographs for larger versions), we learn of the first official game of the Greek National Football Team which takes place in Athens, Sunday the 7th of April 1929 against the second team of Italy.

There had already been a game with Sweden during the 1920 Helsinki Olympic Games that had ended with a heavy defeat 9 – 0, but the team that had played was not a «National Team» since the National Football Federation of Greece (EPO) had not yet been created. In 1926 EPO and the National Team are born and 3 years later their first official match is organized, as we saw in the piece in Makedonia. The game takes place in front of 15.000 spectators, the entire cabinet, Benito Mussolini’s daughter Ida and according to the newspaper Eleftheron Vima «is going to be an important landmark in the history of greek football, because for the first time we see a real national team, composed by an organized football federation».

During this historic game the very first goal in the history of the National Team was scored by Alberto Nahmia in the 60th minute. But who was Alberto Nahmia ?

Photos of Nahmia in track and football events in N.Zaikos book "S.C.Maccabi"

Alberto Nahmia(s) (who often appeared in the greek Press as Namias due to the «h» in his surname, while his nickname was Kaloumba) was born in 1905 in Salonica. He is one of the most important greek football players during the 20’s and a prominent member of the S.C.Iraklis – the second oldest existing sports club of Salonica after S.C.Macabbi. A top track and field athlete excelling in the 100 sprint, 400 hurdles and 4×100 relay he reached a level that allowed him to qualify for the Paris 1924 Olympic Games; only the refusal of the Greek Federation to allow macedonian athletes to participate for economic reasons prevented him from traveling. Contemporaneously he is an irreplaceable member of the football club of Iraklis and one of the best right outside forwards of Greece. So when in February of 1929 trials were held in Athens for the composition of the first National Team to compete in its first game, Nahmia was the natural choice. His trip to Athens must have been highly successful since in the athenian Press of the era we read: «he is very good, the only choice for the position of right outside forward of our national team» (Ellinikos Tachydromos). Nahmia was already famous throughout Greece as one can guess from the fact that in 1927 when he was voted into in the top 6 players that should be included in a future National team, in a poll conducted by the sports magazine Athlitismos.

Nahmia in the Varsity Salonica in 1930/source: "S.C.Maccabi", Ν.Zaikos

Nahmia took part also in other games with the national team of Greece, while he continued his successful career with Iraklis. Besides his personal achievements in the track, one must note his contribution as a key player in the first success of F.C.Iraklis, the championship of Salonica in 1927. A special place holds the goal he scored in the games of Varsity Salonica against Varsity Athens in 1930, ending with a 2 – 1 win for Salonica. He also participated in games of F.C.Macabbi when she played with foreign teams, while in 1936 he was one of the 19 most important athletes of Salonica chosen to take part in the first ever Olympic Torch relay from Olympia to Munich housing the 1936 Olympic Games. To be able to do that he was forced to participate as an athlete of PAOK since the Jewish clubs of the city boycotted the event in protest of the jewish pogroms organized by the nazi Germany.

Nahmia is drafted after the italian invasion of 1940 like 12.898 Greek Jews. He becomes part of their 3.743 injured when he is injured in the front and returns to Salonica. He survives the war and he is said to have emigrated abroad but specific information over the scorer of the first goal in the history of the Greek National Team do not exist.

This post is based entirely on one of the best research books to have been published in the past years. I’m refering to «Sports Club Maccabi Salonica. 1908 – 2010. The contribution of Salonica» by Prof.Nikos Zaikos and published by the Municipality of Salonica. The book is excelent and deserves a thorough presentation is a separate post – until then I advise those of you interested to buy it.

Posted in greece, Portraits of Greek Jewry, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , | 25 Σχόλια »

Επίθεση με μολότοφ στο Εβραϊκό Νεκροταφείο Θεσσαλονίκης/Incendiary attack against the Jewish Cemetery of Salonica

Posted by Abravanel, the Blog στο 15/05/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Τα ξημερώματα της Παρασκευής 14ης Μαϊου 2010 άτομα που ανήκουν στον εθνικιστικό/νεοναζιστικό χώρο, επιτέθηκαν στο νέο Εβραϊκό Νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης στην περιοχή της Σταυρούπολης. Πέρα από την αναγραφή γκραφίτι με κλασικά αντισημιτικά συνθήματα όπως Juden Raus, Φωτιά στους Εβραίους, Sieg Heil, Hitler και των συμβόλων της ναζιστικής σβάστικας και του αριθμού 88 που συνδέονται με τα Ες Ες, επιτέθηκαν με βόμβες μολότωφ στους εβραϊκούς τάφους. Ευτυχώς οι ζημιές ήταν ελαφρές πέρα από την γκραφίτι που γέμισαν την εξωτερική περιτοίχιση και τους εσωτερικούς τοίχους των βοηθητικών κτισμάτων του νεκροταφείου.

η εξωτερική περιτοίχιση/πηγή: "Η Κρησάρα"

Εσωτερικά του νεκροταφείου/πηγή: "Η Κρησάρα"

Η ευχάριστη είδηση είναι οτι ένας περίοικος, που προφανώς είδε τους επιτιθέμενους νεοναζιστές, ειδοποίησε την Αστυνομία που επενέβη επιτυχώς με αποτέλεσμα την σύλληψη τριών νεαρών ατόμων που φέρονται ως οι δράστες, δύο αντρών και μιας γυναίκας από τους οποίους ο ένας τουλάχιστον είναι ανήλικος και στην κατοχή των οποίων βρέθηκε και ένα μαχαίρι. Αξίζουν συγχαρητήρια στην Αστυνομική Διεύθυνση Θεσσαλονίκης που έδειξε οτι όταν και εάν θέλει μπορεί. Δεν γνωρίζω αν συνδέονται. αλλά πρέπει να σημειώσω την αξιόπιστη πληροφορία που μου ήρθε από τον P.S. οτι την ίδια μέρα γίνεται και μια συγκέντρωση της γνωστής νεοναζιστικής οργάνωσης Χρυσή Αυγή.

Η επίθεση αυτή στην Θεσσαλονίκη, (όπου υπάρχουν τα μέσα και η θέληση της εκεί εβραϊκής κοινότητας να προστατεύσει αποτελεσματικά τα μέλη της – το νεκροταφείο είναι εξαιρετικά περιφραγμένο), έχει ιδιαίτερο βάρος σε σχέση με τις συνήθεις βεβηλώσεις εβραϊκών σπιτιών, μνημείων και νεκροταφείων σε πόλεις με μικρή εβραϊκή παρουσία. Είναι το φυσικό αποτέλεσμα της αποθράσυνσης των ακροδεξιών ομάδων που νομιμοποιούνται στην κοινωνική συνείδηση από την παρουσία στην Βουλή και στα κανάλια του αντισημιτικού ακροδεξιού κόμματος ΛάΟΣ του Γ.Καρατζαφέρη. Είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών απόλυτης και ενσυνείδητης ανοχής του βίαιου αντισημιτισμού εκ μέρους του συνόλου της ελληνικής κοινωνίας. Άλλωστε πρόσφατα ο Άρειος Πάγος αποφάσισε οτι είναι δεν είναι παράβαση του αντιρατσιστικού νόμου οι προτροπές του νεοναζιστή και υποψηφίου του ΛάΟΣ Κ.Πλεύρη να εξοντωθώ εγώ και η οικογένεια μου στο Άουσβιτς. Η αιτιολογία: ο Κώστας Πλεύρης απευθύνεται στους «εβραιοσιωνιστές» και όχι στους «εβραίους», οπότε είναι νόμιμο να ζητάει την εξόντωση τους. Αυτό το σκεπτικό πέρασε εν μέσω της πιο απόλυτης σιωπής στον λεγόμενο, «αντιρατσιστικό», χώρο.

ένας από τους τάφους μετά την απομάκρυνση της μολότοφ/πηγή: "Η Κρησάρα"

η εξωτερική περιτοίχιση/πηγή: "Η Κρησάρα"

Υπενθυμίζω οτι η αντισημιτική βία στην Ελλάδα δεν είναι ούτε σπάνια και ούτε αφορά μεμονωμένα περιστατικά. Τα τελευταία χρόνια έχει καεί δυο φορές η Συναγωγή των Χανίων, έχει γίνει απόπειρα εμπρησμού κατά της Συναγωγής της Βέροιας και επίθεσης κατά της Συναγωγής της Λάρισας και του Βόλου. Έχουν σημειωθεί βανδαλισμοί στα Εβραϊκά Νεκροταφεία Αθηνών και Θεσσαλονίκης, εβραϊκά σπίτια έχουν γεμίσει με αντισημιτικά συνθήματα όπως του διάσημου εβραίου σκηνοθέτη Ζυλ Ντασέν, έχουν σημειωθεί τρομακτικές καταστροφές δεκάδες φορές στο νεκροταφείο των Ιωαννίνων, έχουν βεβηλωθεί τα μνημεία Ολοκαυτώματος στην Κομοτηνή, Δράμα, Θεσσαλονίκη, Λάρισα, Ιωάννινα, Ρόδο και πολλά άλλα που δεν χωράνε σε μια συνοπτική αναφορά όπως τα γεγονότα σε άλλες πόλεις όπως στην Κέρκυρα και στην Κεφαλλονιά. Δράστες έχουν υπάρξει κυρίως νεοναζιστές αλλά ένα μέρος οφείλεται και σε αριστερούς αντισημίτες που λειτουργούν με πρόφαση την Παλαιστίνη. Δεν θα αναφερθώ καν σε αντισημιτικές δηλώσεις μελών του Κοινοβουλίου, υψηλόβαθμων μητροπολιτών Εκκλησίας της Ελλάδος, δημοσιογράφων των εφημερίδων και της τηλεόρασης, μέχρι και ατόμων της «προοδευτικής» διανόησης που οδηγούν σε μια κατάσταση ο αντισημιτισμός να εμφανίζεται μέχρι και σε διαφημίσεις καταστημάτων παιδικών παιχνιδιών !

Βέβαια η πόλη της Θεσσαλονίκης έχει μεγάλη παράδοση στον βανδαλισμό Εβραϊκών τάφων – φτάνει κάποιος να επισκεφθεί πολλές από τις εκκλησίες και πλατείες της για να δει το πώς πλακοστρώθηκαν με λεηλατημένες ταφόπλακες του παλιού Εβραϊκού Νεκροταφείου. Το συγκεκριμένο νεκροταφείο, το μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο του κόσμου με έκταση 350 στρεμμάτων και τάφους από τον 2ο αιώνα ΜΚΕ, καταστράφηκε από τον Δήμο Θεσσαλονίκης το 1942 την ώρα που οι Εβραίοι δημότες του ήταν μαζεμένοι στο γκέτο πίσω από τον Σιδηροδρομικό Σταθμό ώστε να σταλθούν και να δολοφονηθούν στο Άουσβιτς. Ή μπορεί να σκάψει στο έδαφος της πανεπιστημιούπολης του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης για να βρει τα κόκαλα των 300/500.000 εβραίων που είναι ακόμα θαμμένοι στους χώρους που το ΑΠΘ βανδάλισε για να χτίσει τα κτίρια του.

Η Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης και το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο, που συντονίζει τις ενωμένες Eβραϊκές Koινότητες  της Ελλάδος, έστειλαν επιστολές στον Υπουργό Προστασίας του Πολίτη Μ.Χρυσοχοίδη, Δικαιοσύνης Χ.Καστανίδη και Γενικό Αστυνομικό Διευθυντή Θεσσαλονίκης αντιστράτηγο Κασαπάκη ζητώντας την λήψη πρόσθετων μέτρων ασφαλείας για τις Συναγωγές Γιαντ Λεζικαρόν και Μοναστηριωτών, τα κεντρικά γραφεία της ΙΚΘ, του Πνευματικού Κέντρου, του Δημοτικού Σχολείου της, του Γηροκομείου Σαούλ Μοδιάνο και του Εβραϊκού Μουσείου Θεσσαλονίκης.   Παραθέτω το Δελτίου Τύπου του Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου (ΚΙΣ) – τόσο το Δελτίο, όσο και οι φωτογραφίες προέρχονται από το έκτακτο παράρτημα της αξιόλογης εβραϊκής ηλεκτρονικής εφημερίδας «Η Κρησάρα» που φρόντισε να μας ενημερώσει με ταχύτητα και εγκυρότητα – kol ha’kavod στον εκδότη της.

Βεβήλωση του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης

Η αθώωση από την Ελληνική Δικαιοσύνη του -κατά δήλωσή του- ναζιστή Κ.Πλεύρη για τα όσα συκοφαντικά, αλλά προπάντων σαφώς απειλητικά εξέφρασε κατά των Εβραίων της Ελλάδος, άρχισε να έχει τις συνέπειες που είχαν προβλεφτεί. Έτσι χθες ρατσιστές αντισημίτες μετέτρεψαν τις απειλές σε αναίσχυντη βεβήλωση του εβραϊκού νεκροταφείου Θεσσαλονίκης πετώντας μολότωφ και καταστρέφοντας τάφους.

Το Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος είχε προειδοποιήσει για το πού θα οδηγούσε η αθώωση του υβριστή Πλεύρη, αλλά δεν εισακούστηκε.
Όπως έχει αποδείξει η πρόσφατη ευρωπαϊκή ιστορία σε εποχές κρίσιμες μία από τις εύκολες διεξόδους στις οποίες οδηγούν τους λαούς είναι ο αντισημιτισμός. Και πριν από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο κανείς δεν έδινε την πρέπουσα σημασία στις κατηγορίες και στις ενέργειες των ναζιστών κατά των Εβραίων μέχρις ότου η καταστροφή έφτασε στην πόρτα του κάθε Ευρωπαίου.

Πριν να είναι και πάλι πολύ αργά όλοι –Κυβέρνηση και άτομα- οφείλουν να απομονώσουν και να καταδικάσουν έμπρακτα τους νοσταλγούς του Χίτλερ.

Αθήνα, 14 Μαΐου 2010 Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος

English

On the early morning of Friday, May 14th 2010 persons belonging to the nationalist/neonazi area, attacked the new Jewish Cemetery of Salonica (Thessaloniki). Besides the spraying of graffiti with stock antisemitic slogans like Juden Raus, Burn the Jews, Sieg Heil, Hitler and the depiction of the nazi swastika and the number 88 which is linked to the Es Es, they attempted to destroy  the jewish tombs using molotov cocktails as incendiary devices. Fortunately the damage inflicted was light, besides the graffiti filling the exterior walls and the walls of the auxiliary buildings inside the cemetery.

exterior wall: "Burn the Jews", "Hitler", "88"/source:I Krisara

interior walls: "Burn the Jews", "Sieg Heil", "88"/source:I Krisara

The good news is that a neighbor, presumably after seeing the attacking neonazis, phoned the Police which intervened successfully and arrested 3 individuals which are the alleged perpetrators; 2 men and one woman, one of them being a minor; also a knife was found in  their possession. Hearty congratulations are in order for the Thessaloniki Police Department which proved that it can pull it off when and if it chooses so. I do not know if they are connected, but I must point out the reliable information received by P.S. that a gathering of the neonazi group Hrissi Avgi (Golden Dawn) is scheduled for the same day.

This attack in Salonica, (where both the means and the will by the local Jewish community to protect its members, exist – the cemetery is extremely well fenced,) has a particular weight in respect to the usual vandalisms of jewish homes, monuments and cemeteries in greek towns with a tiny Jewish presence. It is the natural outcome of the emboldening Far Right groups which are legitimized in the public eye by the  presence in the Greek Parliament and in greek television of the antisemitic, Far Right party of LàOS by Y.Karatzaferis. It is the result of decades of absolute and conscious acceptance of violent antisemitism by the Greek society. Besides, the Supreme Court of Appeals (Areios Pagos) recently ruled that it is not a violation of the antiracist law the exhortations of the neonazi and LàOS candidate C.Plevris that me and my family be exterminated in Auschwitz. The rationale of the decision: C.Plevris refers to the «Zionist Jews» and not to the «Jews», thus he is justified to ask for their extermination. This rationale passed among the most profound of silences in the, alleged, «antiracist» ecosystem.

One of the graves after the molotov was removed/source:I Krisara

exterior wall: "Juden Raus"/source:I Krisara

I remind that antisemitic violence is neither rare, nor does it involve isolated incidents. The last years we have seen the burning of the Synagogue of Hania twice, the attempted arson of the Synagogue of Veria and the attack against the Synagogue of Larisa and Volos. Vandalisms have occurred in the Jewish Cemeteries of Athens and Salonica, jewish homes have been filled with graffiti like famous jewish director Jules Dassin, tremendous damage has been inflicted to the Jewish cemetery of Jannina, Shoah Monuments have been vandalized in Komotini, Drama, Larisa, Salonica, Jannina, Rhodes and many more which do not fit inside this nominal mention like incidents in the cities of Corfu and Cephalonia. The perpetrators usually belong to neonazi groups but a good percentage belongs to leftist antisemites which operate under the pretext of Palestine. Ι will not even mention the antisemitic statements of members of the Greek Parliament, high ranking bishops of the Orthodox Church of Greece, newspaper and television journalists and even members of the liberal establishment. All of which leads to a situation where antisemitism appears even in commercials of toy stores !

Of course the city of Salonica (Thessaloniki) has a long tradition in desecrating Jewish tombs – one needs only to visit many of its churches and public squares which are paved with looted tombstones by the old Jewish Cemetery. That particular cemetery, the largest Jewish cemetery in the world with an area over 350 acres and tombs from the 2nd century CE, was destroyed by the Municipality of Salonica in 1942 while his Jewish citizens were rounded in the Baron Hirsch Ghetto before being sent to Auschwitz to be murdered there. Or one can dig inside the campus of the Aristotle University of Thessaloniki to find the bones of 300/500.000 Jews who are still buried there in the grounds the University desecrated to build its buildings.

The Jewish Community of Thessaloniki and the Central Jewish Board, which coordinates the united Jewish Communities of Greece, sent letters to the Minister of Citizen Protection M.Chrisohoidis, Minister of Justice H.Kastanidis and General Police Director of Thessaloniki General Kasapaki asking for further measures to be taken for the protection of the Synagogues Yad Lezikaron and Monastirioton, the central offices of the JCT, the Cultural Center, the Elementary School, the Elders’ Home Saul Modiano and the Jewish Museum of Salonica. I will lay here the Press Release of the CJB – both the release and the photographs come from latest issue of the valued  Jewish electronic newsletter «I Krissara» which took care of our updating with a speedy but reliable edition – kol ha’kavod to its editor.

Desecration of the Jewish Cemetery of Thessaloniki

The acquittal by the Greek Justice system of the – by his own admission – Nazi K.Plevris for the slanderous but, most importantly, definitively threatening propositions he expressed against the Jews of Greece, started to bear its predicted fruits. Yesterday racist antisemites transformed the threats into a shameless desecration of the Jewish Cemetery of Thessaloniki throwing molotov cocktails and destroying graves.

This attack is one more consequence directly related to the court decision to acquit a neo-nazi writer who incites to acts of violence against the Greek Jews, as well as to the recent Supreme Court decision to dismiss the cessation in favor of the law filed by the Prosecutor against the acquittal verdict. Our Board was not heard when had warned of the deriving dangers.

As recent European history has shown, in times of crisis one of the easiest paths the peoples follow is antisemitism. Also before World War 2 nobody paid due attention to the charges and acts of the Nazis against Jews until destruction struck the door of every European.

Before it is again too late – the Greek Government and individuals – must isolate and condemn in deeds the Hitler nostalgics.

Athens, May 14th 2010 Central Jewish Board of Greece

Posted in antisemitism, greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , | 92 Σχόλια »

Ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις σε Θεσσαλονίκη και Ιωάννινα/Interesting events in Salonica and Ioannina

Posted by Abravanel, the Blog στο 25/04/2010

Ελληνικά (english translation follows)

Εν μέσω ορισμένων εξελίξεων, που αν επιβεβαιωθούν θα δημιουργήσουν μια νέα κατάσταση στον Ελληνικό Εβραϊσμό, οφείλω να παρατηρήσω οτι σιγά σιγά αρχίζει να δημιουργείται ένας πυρήνας ατόμων και εκδηλώσεων που θεωρούν οτι η χώρα μας έχει μόνο να κερδίσει μαθαίνοντας περισσότερα για την ιστορία της και αποφασίζοντας να μην εξοστρακίζει την απίστευτα πλούσια πολιτισμική παράδοση της παλαιότερης ευρωπαϊκής εβραϊκής κοινότητας.

Την Παρασκευή στην Θεσσαλονίκη είχαμε την πετυχημένη, όπως έμαθα και όπως είδα από τα βίντεο, εκδήλωση του περιοδικού Ένεκεν με την ομιλία του καθηγητή Νίκου Δεμερτζή και θέμα «Το Ολοκαύτωμα ως πολιτισμικό τραύμα». Τα συγχαρητήρια μου στους διοργανωτές όχι μόνο για το εξαιρετικό ενδιαφέρον του θέματος αλλά και για το θάρρος τους σε μια πόλη που δυσκολεύεται να συμφιλιωθεί με την εβραϊκότητα της.

Την Δευτέρα 26 Απριλίου 2010 στην αίθουσα Αρχιεπισκόπου Σπυρίδωνος στην Ζωσιμαία Ακαδημία στα Ιωάννινα θα έχουμε την ημερίδα «Κατοχικά Γιάννενα» και από ότι βλέπω από την πρόσκληση θα συμμετάσχουν ορισμένοι από τους κορυφαίους μελετητές της ελληνοεβραϊκής ιστορίας όπως οι κυρίες Μόλχο και Αμπατζοπούλου, ενώ ιδιαίτερη ενδιαφέρουσα φαίνεται η ομιλία του Χριστόφορου Σμινκ-Γκουστάβους για το καινούργιο του βιβλίο. Αντιγράφω από εδώ :

Η σημασία, καθώς και η πρωτοτυπία της ημερίδας αυτής, έγκειται στο ότι θα επιχειρηθεί μια παράλληλη προσέγγιση ζητημάτων που αναφέρονται στην Κατοχή και στις συνέπειές της για το σύνολο του πληθυσμού της πόλης και της ευρύτερης περιοχής: το αντάρτικο, οι διωγμοί των Γιαννιωτών Εβραίων, οι επιπτώσεις στην πόλη, οι ολοσχερείς καταστροφές χωριών που προκάλεσαν οι κατακτητές, η ατιμωρησία των δραστών, θα αποτελέσουν αντικείμενο των ομιλητών της ημερίδας και της συζήτησης που θα ακολουθήσει, σε μια προσπάθεια να αναδειχθεί πληρέστερα το πρόσωπο της πόλης, στην πιο σκοτεινή περίοδο της πρόσφατης ιστορίας.

Η ημερίδα τελεί υπό την αιγίδα του Τμήματος Φιλολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης του Παντείου Πανεπιστημίου και της Ισραηλιτικής Κοινότητας Iωαννίνων.

Η ημερίδα θα γίνει την Δευτέρα 26 Απριλίου 2010 στις 19:00, στην αίθουσα της Ζωσιμαίας Παιδαγωγικής Ακαδημίας (Δωδώνης 6).

Θα μιλήσουν οι Ρένα Μόλχο: «Πώς εξιχνιάζεται ένα έγκλημα που έμεινε ατιμώρητο», Χριστόφορος Σμίνκ-Γκουστάβους: «Μνήμες κατοχής. Μια έρευνα στα Γιάννενα στη δεκαετία του ’90 και πρόσφατες ανακαλύψεις στα γερμανικά κρατικά αρχεία», Ελένη Κουρμαντζή: «Μαρτυρίες Γιαννιωτών για την γερμανική κατοχή», Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου: «Κατοχικά Γιάννενα και Ολοκαύτωμα: Η λογοτεχνία ως μαρτυρία», Σάββας Μιχαήλ: «Ένας Εβραίος Γιαννιώτης στην αραβική Αλ-Ανταλούς».
Για τα γεγονότα της εποχής θα μιλήσουν δυο Γιαννιώτες που τα έζησαν. Θα ακολουθήσει ανοικτή συζήτηση. Συντονιστής: Πάρις Παπαμίχος Χρονάκης

Υπάρχει και μια εκδήλωση για την Κέρκυρα αλλά πιστεύω οτι αξίζει μια ξεχωριστή ανάρτηση δεδομένης της ιδιαίτερης σημασίας να γίνεται κάτι τέτοιο στην Κέρκυρα.

English

Among recent developments that should they be confirmed will create a new environment for Greek Jewry, I must admit that slowly a nucleus is formed by people and events who deem that Greece has only to gain by learning more about its history and deciding not to ostracize the immensely rich cultural tradition of the oldest European Jewish community.

Friday in Salonica we had the, successful as I heard and saw from the videos, event organized by Eneken magazine with the lecture by Prof.Nikos Demertzis on «The Holocaust as cultural trauma». My congratulation to the organizers not only for the extremely interesting subject but also for their courage in a city which has a problematic approach to its Jewishness.

On Monday 26th of April 2010 in the Archibishop Spiridonos Room in the Zosimaia Akadimia in Ioannina a single-day symposium will be held dealing with «Ioannina under the Axis Occupation». As I see from the invitation some of the leading scholars of the Greek Jewry field shall attend it like Mrs Molho and Ampatzopoulou, while the lecture by Christoforus Gustavus-Smink over his new book appears extremely interesting. Given the fact that the working language shall be Greek I imagine that if you need more information you can check out the greek version above but I thought it is worthwhile to keep our international readers up to date with what’s happening in Greece.

There is also an event scheduled for Corfu but I deem that a separate post is needed, given the significance of an even like that happening in Corfu.

Posted in Books and stuff, Ioannina, thessaloniki | 2 Σχόλια »

Εκδήλωση:»Οι αναμνήσεις του γιατρού Μ. Γιοέλ»

Posted by Abravanel, the Blog στο 14/04/2010

Αρχίζω να πιστεύω οτι η Ρένα Μόλχο έχει γίνει αναρχοκομουνίστρια – πάντως το θέμα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και οι θεσσαλονικείς είναι όλοι προσκεκλημένοι.

Την Παρασκευή 16 Απριλίου και ώρα 20:00
στη Σειρά Κοσμοπολίτ του Κοινωνικού Εργαστηρίου

Θα γίνει παρουσίαση με θέμα

«Οι αναμνήσεις του γιατρού Μ. Γιοέλ»

Μια αυτοβιογραφική πηγή για την κοινωνική αλλαγή στη Θεσσαλονίκη στο γύρισμα του 20ου αιώνα»
από την Ρένα Μόλχο

Σειρά Κοσμοπολίτ του Κοινωνικού Εργαστηρίου 2009-2010
Φιλικό, παρεΐστικο, χρήσιμο, επιμορφωτικό με νέες θεματολογίες που φωτίζουν την πολιτική έμμεσα.
Ακολουθεί κρασί με εδέσματα

Στο Κοινωνικό Κέντρο – Στέκι Μεταναστών στην Ερμού 23 και Βενιζέλου

Posted in thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , | Leave a Comment »

Η δολοφονία του Γιωσέφ Καραμφίλ – μέρος 1ο

Posted by Abravanel, the Blog στο 02/04/2010

Οι τέσσερις μήνες μεταξύ Νοεμβρίου 1926 και Φεβρουαρίου 1927 αποτελούν από τους σημαντικότερους μήνες στην ιστορία του  Εργατικού Κινήματος αλλά και της  Θεσσαλονίκης και της εβραϊκής κοινότητας της πόλης. Κομβικό σημείο υπήρξε η δολοφονία από αστυνομικούς του καπνεργάτη Γιοσέφ Καραμφίλ, ένα από τα πρώτα θύματα στην ιστορία του οργανωμένου εργατικού κινήματος και πιθανότατα το πρώτο στην Θεσσαλονίκη.

Η πολιτική κατάσταση στην Θεσσαλονίκη

Γηραιός ισραηλίτης ψηφίζει σε παλαιότερες εκλογές/πηγή: sarantakos.wordpress.com

Ξεκινάμε από τις εκλογές του 1926, οι πρώτες σύγχρονες εκλογές στις οποίες καθιερώθηκε το έντυπο ψηφοδέλτιο με σταυρό προτίμησης και ταυτόχρονα η απλή αναλογική. Για την Θεσσαλονίκη η ιδιαιτερότητα ήταν οτι ήταν οι πρώτες εκλογές που η εβραϊκή κοινότητα είχε αποδεχθεί να διεξαχθούν κάτω από το καθεστώς των ξεχωριστών εκλογικών τμημάτων – ένα μέτρο του Ελευθερίου Βενιζέλου που αργότερα κρίθηκε και αντισυνταγματικό με σκοπό να περιορίσει την εκλογική δύναμη των εβραίων ψηφοφόρων πρακτικά «επειδή δεν τον εψήφιζαν«. Το μέτρο αυτό ακολουθούσε μια σειρά αντιεβραϊκής νομοθεσίας, όπως η επιβολή της χριστιανικής Κυριακής ως ημέρα αργίας στον εβραϊκό πληθυσμό, η μορφή της ανοικοδόμησης μετά την πυρκαγιά του 1917 κ.α. που έρχονταν σε αντίθεση με τις φιλοεβραϊκές διακηρύξεις του πριν την παγιοποίηση της ελληνικής κυριαρχίας στην πόλη.

Τότε, για πρώτη και τελευταία φορά, συγκροτήθηκε ενιαίο κόμμα από την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης που ένωνε όλες τις τάσεις, (σοσιαλιστές, αφομοιωτικοί, σιωνιστές), που μέχρι τότε αντιμάχονταν μεταξύ τους. Το κόμμα ονομάστηκε «Εβραϊκή Πολιτική Ένωση» και περιλάμβανε κορυφαίους εκπροσώπους της θεσσαλονικιώτικης κοινωνίας: από τον σημαντικό εκδότη και βουλευτή Μέντες Μπεσαντζή, μέχρι τον Γιομτώβ Γιακοέλ των Απομνημονευμάτων και τον Αβράαμ Ρεκανάτι, αντιδήμαρχο Θεσσαλονίκης και μετέπειτα βουλευτή της Κνεσέτ. Προφανώς δεν ηταν οι μοναδικοί εβραίοι υποψήφιοι, 3 βρέθηκαν με το «Ενιαίο Εκλογικό Μέτωπο Εργατών, Αγροτών και Προσφύγων» (ουσιαστικά το ΚΚΕ) και 1 με τον «Λαϊκό Εργατοπροσφυγικό Συνδυασμό». Στην πόλη της Θεσσαλονίκης ψήφισαν περίπου 40.000 από τους οποίους 10.000 ήταν οι εβραϊκές ψήφοι στα ξεχωριστά εκλογικά τμήματα.

Σε κεντρικό επίπεδο η βενιζελική παράταξη εξέλεξε 143 βουλευτές, ενώ η αντιβενιζελική 127 – ενώ στην Θεσσαλονίκη φάνηκε να διατηρείται η πόλωση μεταξύ βενιζελικών προσφύγων και αντιβενιζελικών γηγενών αν και δεν μπορούμε να μιλούμε με σιγουριά. Οι εβραϊκές ψήφοι μοιράστηκαν μεταξύ της ΕΠΕ σε ποσοστό 57.7%, του Ενιαίου Μετώπου σε 37.7% και 4.6% σε άλλα κόμματα – δηλαδή μοιράστηκαν μεταξύ του εβραϊκού κόμματος και του ΚΚΕ για να το θέσω διαφορετικά. Το δε συνολικό ποσοστό του Λαϊκού Μετώπου σήμαινε οτι περίπου το 60% της δύναμης του βασίζονταν σε εβραϊκές ψήφους, γεγονός που αν συνδυαστεί με τα δημογραφικά δεδομένα δείχνει την ισχνή απήχηση του στις χριστιανικές μάζες. Το γεγονός αυτό δεν ήταν αναπάντεχο αν κανείς σκεφθεί την παρουσία της εβραϊκής κοινότητας ως μιας ολοκληρωμένης αστικοποιημένης κοινωνίας, ένα χαρακτηριστικό που δεν διέθετε ορθόδοξη κοινότητα της πόλης.  Για την ιστορία αναφέρουμε οτι εκλέχθηκαν για την ΕΠΕ ο Ισαάκ Σιακκή βασιλόφρων και εκδότης της El Verdad (H Αλήθεια), ο Μέντες Μπεσαντζή σιωνιστής και εκδότης της El Puevlo (O Λαός). Για το Λαϊκό Μέτωπο θα εκλεγούν οι Δαυίδ Σουλάμ και Ζακ Βεντούρα, με τον τελευταίο να είναι από τα κορυφαία μέλη σε πανελλαδικό επίπεδο. (1)

"Μακεδονία" της 9/11/1926

Τα αποτελέσματα προκάλεσαν έντονες διαμάχες στο εσωτερικό της εβραϊκής κοινότητας: οι σιωνιστές προσπάθησαν να αγνοήσουν το αποτέλεσμα μιας και αντιμάχονταν τους κομουνιστές για τον έλεγχο του σαλονικιώτικου προλεταριάτου – ενδεικτικό είναι το ρεπορτάζ για μικροσύρραξη μεταξύ των σε ένα από τα τμήματα στον Οικισμό Χιρς από μια «Μακεδονία» κρυφογελάει. Άλλοι κατηγόρησαν την Κοινότητα οτι είχε αφήσει τους φτωχούς εβραίους στην μοίρα τους, ενώ οι βασιλόφρονες κατηγόρησαν την Κυβέρνηση με τις ίδιες αιτιάσεις. Τα αποτελέσματα αυτά όμως υπήρξαν λιαν ευπρόσδεκτα από τον βενιζελικό Τύπο της εποχής που χαρακτηρίζονταν από τον επιθετικό αντισημιτισμό και αντικομουνισμό του. Τα «κόκκινα δαιμόνια υπάρχουν κατά μεγάλη πλειονότητα μεταξύ των Ισραηλιτών. Η διαπίστωσης του γεγονότος τούτου σαφώς διαγράφει τα μέτρα τα οποία δεον να λάβουν αι αρμόδιαι αρχαί  απέναντι των αλλοφύλων οι οποίοι τόσο θρασέως, αλλά και μεθοδικώς υπονομεύουν τα ιερά και όσια της ελληνικής φυλής» διαλαλούσαν τα, μετριοπαθή κατά τ’άλλα, «Μακεδονικά Νέα». Η «Μακεδονία», εμφανίζεται πιο διακριτική μιας και στην αρχή τα αποτελέσματα δεν είναι ξεκάθαρα ακόμη: «Το θαυμάσιο σύστημα της αναλογικής απέδειξε χιμαιρικόν το κίνδυνον του κομουνισμού, υπό τον οποίο που ελέγετο οτι σφαδάζει η Μακεδονία. Με την αναλογική απεδείχθη η μηδαμινότης των κομουνιστών. Και οι ελάχιστοι φωνασκοί είναι ξένης θρησκείας και ξένης εθνότητος από τους Ελληνας». (2)

Η, σχετικά μικρή, απήχηση του κομουνισμού στην χριστιανική κοινότητα εξηγείται από την γενικότερη σύσταση της. Η χριστιανική κοινωνία της πόλης είχε αλλοιωθεί από την έλευση του νοτιοελλαδίτικου κρατικού μηχανισμού και των γραφειοκρατών του, αλλά και από τους Εποικους, (την επίσημη ονομασία των χριστιανών προσφύγων που προέκυψαν από την διακρατική ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923). Η συντηρητική γηγενής κοινότητα ήταν σχετικά μικρή και αποτελούνταν από μικροεπαγγελματίες για τους οποίους ο κομουνισμός δεν έδινε λύση. Οι νοτιοελλαδίτες ήταν κατά πλειοψηφία συνδεδεμένοι με τον κρατικό μηχανισμό και άρα εξ ορισμού αντίθετοι με κοινωνικά ανατρεπτικές ιδεολογίες. Οι πρόσφυγες είχαν συνδέσει την τύχη τους με τον βενιζελισμό, φορέα του ελληνικού εθνικισμού μιας και έβλεπαν οτι η νέα τους πατρίδα ήταν ήδη γεμάτη και μάλιστα από «αλλοεθνείς». (Για τους προσφυγικούς παράγοντες  η μάχη εναντίων των εβραίων αργότερα έγινε μια μέθοδος για να αποδείξουν την – αμφισβητούμενη από τους γηγενείς έλληνες – ελληνικότητα τους και ταυτόχρονα να καρπωθούν οικονομικά και κρατικά οφέλη στηριζόμενοι πάνω σε υπάρχουσες αντισημιτικές δοξασίες). Άλλωστε η «πίτα» συνεχώς μίκραινε αφού η ενσωμάτωση της Θεσσαλονίκης στο ελληνικό κράτος είχε οδηγήσει σε μια ύφεση αφού είχε στερηθεί της βαλκανικής ενδοχώρας και την είχε μετατρέψει σε μια συνοριακή πόλη.

Τα μέτρα που εύχονταν τα Μακεδονικά Νέα δεν άργησαν να παρθούν και το 1927 είδε την ίδρυση των πρώτων παρακρατικών οργανώσεων που έχαιραν κρατικής ενίσχυσης και προστασίας. Άλλες είχαν περισσότερο αντικομουνιστικό χαρακτήρα, ενώ άλλες κυρίως αντισημιτικό όπως η Μακεδονική Εθνική Οργάνωση που οργάνωσε το πρώτο μποϋκοτάζ εναντίων εβραϊκών καταστημάτων απειλώντας να δώσει «αρμόζων μάθημα στην σφηκοφωλέα της Θεσσαλονίκης». Το Ιανουάριο του 1927 κατατέθηκε η άδεια για την ίδρυση της πιο διάσημης αντισημιτικής οργάνωσης, της Εθνικής Ένωσης «Η Ελλάς» ή αλλιώς ΕΕΕ και στις 5 Φεβρουαρίου 1927 αναγνωρίσθηκε από το Πρωτοδικείο Θεσσαλονίκης.

Ένα μήνα μετά είχαμε την δολοφονία του Γιοσέφ Καρεμφίλ.

Το δεύτερο κομμάτι εδώ

(1) «Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του Ελληνικού Κράτους 1915/1936» – Δημοσθένης Δώδος
(2) Εφημερίδα «Μακεδονία» 9-10-11-12 Νοεμβρίου 1926

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , | 10 Σχόλια »

«Η Μνήμη σας ας είναι η Αγάπη»/»May Your Memory Be Love»

Posted by Abravanel, the Blog στο 24/03/2010

Ελληνικά (english translation follows)

Το Μάρτιο του 1943, ο εικοσάχρονος Οβαδιά Μπαρούχ εκτοπίστηκε μαζί με την οικογένεια του από την Ελλάδα στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου. Επί την άφιξη του, όλη η οικογένεια και οι συγγενείς του στάλθηκαν στους θαλάμους αερίων. Ο Οβαδιά πάλεψε να επιβιώσει μέχρι την απελευθέρωση του από το στρατόπεδο εξοντώσεως Ματχάουζεν τον Μάιο του 1945. Ενώ βρίσκονταν στο Άουσβιτς ο Οβαδιά γνώρισε την Αλίζα Σαρφατή, μια νεαρή Εβραία από την πόλη του και οι δύο ανέπτυξαν μια ιστορία αγάπης παρά τις απάνθρωπες συνθήκες. Αυτή η ταινία απεικονίζει την αξιοπρόσεκτη και συγκινητική ιστορία αγάπης και επιβίωσης στο Άουσβιτς, μιας απίστευτης συνάντησης μετά το Ολοκαύτωμα και το σπίτι που δημιούργησαν μαζί στο Ισραήλ.

Από το όλο φιλμ με συγκίνησε περισσότερο η κραυγή O Madre του Οβαδιά όταν τον έδερναν, σκέφτηκα τους δικούς μου ανθρώπους. Άλλα κομμάτια που μου έμειναν; Όταν έβλεπα τα τρένα μου ήρθε φλασιά από τα τα εισιτήρια που χρέωσε ο ελληνικός ΟΣΕ της εποχής, οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, στους εκτοπισμένους και που φυλάσσονται στο Εβραικό Μουσείο –  φυσιολογικότητα μέσα στην παράνοια. Η κάρτα εισαγωγής στο Άουσβιτς που συμπληρώνονταν για κάθε κρατούμενο – για τον Οβαδιά μπορείτε να δείτε Saloniki, Griechenland και Sapfus 10, η οδός του σπιτιού του πίσω από το Δικαστικό Μέγαρο. Στο κλιπ με τον τίτλο «The Return to Life» μπορείτε να δείτε τον Οβαδιά σ’ ένα μικρό γήπεδο στην αρχή: ανήκει σε ένα από τα πλεον ιστορικά κτίρια της Θεσσαλονίκης, το Ματανότ Λαεβιονίμ που χτίστηκε από τον διάσημο σαλονικιό αρχιτέκτονα Ζακ Μωσσέ και σήμερα λειτουργεί ως το εβραϊκό δημοτικό σχολείο. Μια από τις πλέον διάσημες φωτογραφίες είναι αυτή των μαζικών γάμων των επιζώντων του Άουσβιτς στα σκαλιά του κτιρίου.

Όλα τα βιντεάκια είναι περίπου 10′ στο σύνολο και ανήκουν στο ντοκιμαντέρ «Η Μνήμη σας ας είναι η Αγάπη». Είναι καλογυρισμένα, ειδικά το τρίτο που έχει και όμορφη μουσική οπότε χαρείτε τα. Οι ιστορίες των επιζώντων είναι πάντα ένα θαύμα, μια απίστευτη εξαίρεση στον κανόνα.

ευχαριστώ τον Λ. για το tip

English

In March 1943, twenty-year-old Ovadia Baruch was deported together with his family from Greece to Auschwitz-Birkenau. Upon arrival, his extended family was sent to the gas chambers. Ovadia struggled to survive until his liberation from the Mathausen concentration camp in May 1945. While in Auschwitz, Ovadia met Aliza Tzarfati, a young Jewish woman from his hometown, and the two developed a loving relationship despite inhuman conditions. This film depicts their remarkable, touching story of love and survival in Auschwitz, a miraculous meeting after the Holocaust and the home they built together in Israel.

From the whole film I really was moved when I heard the O Madre cry of Ovadia when he was beaten, I thought of my family. Other parts that struck me ? When I was seeing the trains, the tickets of the deportees charged by the greek Railway System flashed in my head – normality among the paranoia. The report card of the admittance to Auschwitz filled out for every detainee; for Ovadia one sees Saloniki, Griechenland and his address, Sapfus 10. In the clip titled «The Return to Life» you can see Ovadia in a small court in the beginning: it belongs to one of Salonica’s most reknown buildings, the Matanot Laevionim built by salonican architect Zacque Mosse which today functions as a Jewish Elementary School. One of the most famous photographs are the one of the mass weddings of Auschwitz survivors in the stairs of the building.

All of the videos last about 10′ and they belong to the documentary «May Your Memory Be Love». Τhey’re a nice piece of filming,  especially the third one which also has some nice music so enjoy them. The stories of survivors are always a miracle, an incredible exception to the rule.

On the Way to Auschwitz

Ovadia and Aliza’s First Meeting

The Return to Life

Thoughts

Posted in Books and stuff, Shoah, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 9 Σχόλια »

Η Αρχαία Εβραϊκή νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης/The Ancient Jewish necropolis of Salonica

Posted by Abravanel, the Blog στο 14/03/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Μέρος του Εβραικού Νεκροταφείου - αριστερά η π.Φιλοσοφική, στο κέντρο η Ροτόντα

Η προηγούμενη ανάρτηση για το Μόσχο, τον πρώτο «Έλληνα Εβραίο», προκάλεσε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που με βοήθησε να ξεκαθαρίσω ορισμένες απορίες μου και για αυτό ευχαριστώ θερμά τους συμμετάσχοντες π2, Ρογήρου και Δύτη των Νυπτήρων. Θεωρώ οτι είναι μια καλή ευκαιρία να ασχοληθούμε με το Εβραϊκό Νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης που σήμερα συνεχίζει να βρίσκεται κάτω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και συγκεκριμένα με τα ευρήματα που σχετίζονται με τις απαρχές της εβραϊκής παρουσίας πριν σχεδόν 2000 χρόνια – μια περίοδο άγνωστη ακόμα και στην ίδια την τοπική εβραϊκή κοινότητα όπως αξιόπιστες πηγές με πληροφόρησαν.

Η περιοχή ανατολικά των τειχών, στο χώρο της σημερινής πανεπιστημιούπολης, υπήρξε ιστορικά ένας από τα πιο σημαντικούς χώρους ταφής όλων των θεσσαλονικέων από τους πρώτους αιώνες της ΚΕ, μέχρι το 1942/3. Ταυτόχρονα υπήρξε ο αποκλειστικός τόπος που η αρχαία εβραϊκή κοινότητα της πόλης επέλεγε να θάβει τους νεκρούς της και αποτέλεσε τον πυρήνα αυτού που αργότερα έγινε το μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο σε ολόκληρο τον κόσμο. Η επέκταση των κτιρίων του Πανεπιστημίου την δεκαετία του ΄60, πέρα από τα προβλήματα που δημιούργησε ξεθάβοντας οστά σύγχρονων ταφών, επέτρεψε την ανακάλυψη παλαιότερων εβραϊκών τάφων που χρονολογούνται στο 2ο,3ο και 4ο αιώνα της ΚΕ.

"Αυρ Σαββατίου ληνός του Μάρκου", μέσα 2ου αιώνα ΚΕ/πηγή:Επιγραφικά Θεσσαλονικεια

Ξεκινάμε από μια σαρκοφάγο που βρέθηκε κατά την διάρκεια εργασιών για την ανέγερση του κτιρίου Διοίκησης στο χώρο του νεκροταφείου. Σήμερα βρίσκεται σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο και ανήκει στον «Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου» και χρονολογείται terminus post quem μετά το 212 ΚΕ, στα μέσα του 2ου αιώνα ΚΕ.

Το όνομα αυτό, με εμφανή προέλευση από την εβραϊκή ημέρα αργίας του Σαμπάτ/Σαββάτου, αποτέλεσε την περίοδο των ελληνιστικών χρόνων ένα τυπικό εβραϊκό όνομα. Με την πάροδο των αιώνων όμως υιοθετήθηκε και από τις μεγάλες ιουδαίζουσες ομάδες εθνικών που προσελκύονταν από την Ιουδαϊκή θρησκεία, χωρίς αναγκαστικά να γίνονται πλήρως εβραίοι. Αυτές οι ομάδες γνωστές και ως «σαββατιστές» ή «σεβόμενων τον Θεόν» υιοθέτησαν το παραπάνω όνομα σε διάφορες παραλλαγές όπως Σαββαθαί, Σαμβαθίων, Σαμβαταίος ή Σαββαθίς, Σαμβώ κα

Στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι οτι ανήκει σε μέλος της εβραϊκής κοινότητας της πόλης ή σε αυτές τις ιουδαίζουσες ομάδες – το γεγονός όμως οτι βρέθηκε στη συγκεκριμένη περιοχή του νεκροταφείου που βρίσκονται και οι υπόλοιποι εβραϊκοί τάφοι και το εβραϊκής-έμπνευσης όνομα του μας οδηγούν στην βάσιμη υπόθεση οτι ο Σαββάτιος είναι ο πρώτος Εβραίος Σαλονικιός ο οποίος μας έχει αφήσει απτές μαρτυρίες της ύπαρξης του.

Μια άλλη σαρκοφάγος η οποία περιέχει πληροφορίες και για την ύπαρξη συναγωγής/συναγωγών στην Θεσσαλονίκη βρέθηκε και αυτή στο ίδιο οικόπεδο. Διαβάζουμε:

Μ(άρκος) Α(υρήλιος) Ιακώβ ο και Ευτύχιος
ζων την συμβίω αυτού Αννα
τη και Ασυνκριτίω και ευατώ μνή
ας χάριν. ει δε τις έτερον καταθή
δώση ταις συναγωγαίς λα[μπ]ράς
μ(υριάδας) ζ’ (επτά) ε’ (πεντάκιςχίλια)

Αυτός ο τύπος σαρκοφάγου υπήρξε κοινός στην Θεσσαλονίκη από το 120 ΚΕ μέχρι το 260 ΚΕ και η μορφή της επιγραφής μας επιτρέπει να την χρονολογήσουμε στα τέλη του 2ου ή αρχές του 3ου αιώνα ΚΕ, αν και το «λαμπράς» ίσως οδηγεί σε μια χρονολόγηση στο δεύτερο μισό του 3ου αιώνα. Αποτελεί χαρακτηριστικό οτι οι Εβραίοι της εποχής υιοθετούσαν και ένα δεύτερο όνομα, είτε ελληνικό, είτε ρωμαϊκό – ενώ το «Μάρκος Αυρήλιος» αναφέρεται στον αυτοκράτορα που κυβερνούσε όταν αποκτήθηκε η ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτη.

Οι μορφές της ταφής γενικώς διέφεραν: βρέθηκε κάλυμμα λακκοειδούς τάφου με παράσταση μενορά/επτάφωτης λυχνίας, κιβωτιόσχημος τάφος του 4ου με 6ου αιώνα επίσης με παράσταση από μενορά και καμαρωτός τάφος του 4ου αιώνα επίσης με μενορά που, όπως ήδη είδαμε στο παρελθόν, αποτελεί στοιχείο της κλασσικής εβραϊκής εικονογραφίας. (ένα παράδειγμα στην φωτογραφία αριστερά – προσέξτε τον χαρακτηρισμό του νεκροταφείου ως «παλαιοχριστιανικού»)

Μια ξεχωριστή κατηγορία εβραϊκών τάφων είναι μεγάλοι τάφοι οι οποίοι ανήκαν σε ιδιαίτερα εύπορους  Εβραίους πολίτες οι οποίοι αν και δεν διαφέρουν από τάφους εθνικών, έχουν πλούσια εβραϊκή εικονογραφία. Συγκεκριμένα μας ενδιαφέρουν δυο αλλά ας αφήσω τον Πραματευτή να τα διηγηθεί καλύτερα από εμένα με ορισμένες μικρές διορθώσεις :

<<Οι δύο από τους ανασκαμμένους εβραϊκούς τάφους βρίσκονται ανάμεσα στο κτήριο της Νομικής σχολής και το κτήριο Διοίκησης και ήρθαν στο φως κατά τη θεμελίωση του πρώτου τη δεκαετία του 1960. Πρόκειται για cubicula, δηλαδή, τάφους μνημειακής μορφής με αρκοσόλια, τόξα τα οποία στεγάζουν χώρους ταφής. Είναι ημιυπόγειες αίθουσες, χτισμένες με αργούς λίθους, ενώ η οροφή τους είναι πλινθόκτιστη. Στις τρεις πλευρές τους έχουν αρκοσόλια και στην τέταρτη δρόμο που οδηγεί στο νεκρικό θάλαμο. Στο εσωτερικό τους ήταν τοποθετημένες σαρκοφάγοι μαρμάρινες ή κτιστές χωρίς κάλυψη, όταν τα φέρετρα ήταν κατασκευασμένα από μόλυβδο.

Μενορά και "Κύριος μεθ'ημών"

Εν γένει, είναι ασύνηθες φαινόμενο η τοποθέτηση περισσότερων του ενός νεκρού στους τάφους, λόγω σχετικής απαγόρευσης της εβραϊκής θρησκείας. Γι΄αυτό, ανακομιδές λειψάνων και επαναχρησιμοποίηση τάφων συναντούμε μόνο σε ορισμένους τάφους, κυρίως όταν πρόκειται για οικογενειακούς. Στην περίπτωση αυτή εμπίπτουν και τα δύο αυτά cubicula. Τμήμα του δαπέδου από χοντρό ψηφιδωτό με γεωμετρικά σχήματα του ενός τάφου καταστράφηκε για να δημιουργηθεί χώρος για μία επιπλέον ταφή μέσα στο cubiculum. Η καταστρατήγηση της θρησκευτικής παράδοσης οφείλεται στην επίδραση των ελληνικών εθίμων. Ο τάφος, στους τοίχους του οποίου διασώζονται ίχνη γραπτής διακόσμησης – η επιγραφή «Κύριος μεθ’ ημών« – πάνω σε υπόλευκο επίχρισμα ασβεστοκονιάματος, χρονολογείται στις αρχές του 4ου ΚΕ αιώνα. Σε μια πλευρά του θαλάμου απεικονίζεται μια μενορά/επτάφωτη λυχνία και ένα στεφάνι με κορδέλες, (φωτογραφία στα δεξιά).

Ο δεύτερος τάφος έχει δάπεδο από χώμα και πλίνθους οι οποίες φέρουν δαχτυλιές σχήματος χιαστί, όπως και οι πλίνθοι που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή κτηρίων του Γαλεριανού συγκροτήματος και, αρχικά, είχε προσκέφαλο. Αργότερα, έγιναν ενταφιασμοί και στις παράπλευρες θήκες του τάφου χωρίς να σώζονται λείψανα -πιθανώς λόγω σύλησης. Ο τάφος χρονολογείται στο πρώτο τέταρτο του 4ου αιώνα. Στη θύρα του τάφου βρέθηκε εγχάρακτη επιγραφή με το όνομα του ιδιοκτήτη του τάφου «Βενιαμής ω κε Δομέτιος».>> (φωτογραφία κάτω)

Ο τάφος του Βενιαμίν

Αυτοί οι τάφοι είναι αυτοί για τους οποίους οι αρχαιολόγοι πιστεύουν οτι αποτελούν με σχετική σιγουριά εβραϊκοί τάφοι. Υπάρχει όμως και μια άλλη μεγάλη κατηγορία η οποία αφορά άτομα για τα οποία δεν είμαστε σίγουροι: χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ταφόπλακα που βρέθηκε στο ίδιο οικόπεδο και αφορά τον Κορνήλιο Σίμων και Μαρία. Και τα δύο ονόματα δεν είναι αποκλειστικά εβραϊκά, αλλά ταυτόχρονη παρουσία τους στην συγκεκριμένη τοποθεσία επιτρέπουν αυτή την υπόθεση. Η’ η περίπτωση της «Παρασκευής», μια επιγραφή του 157 ΚΕ που ανήκει στην ίδια κατηγορία.

Αυτά τα ευρήματα μας επιτρέπουν να ρίξουμε ορισμένες ματιές στην αρχαία εβραϊκή κοινότητα που θα εξελίσσονταν στους επόμενους αιώνες στην ξεχωριστή παράδοση των Ρωμανιώτων Εβραίων. Η επιβίωση αυτών των τάφων, παρά την γενικευμένη λεηλασία του χώρου μεταπολεμικά, μας επιτρέπει να παρατηρήσουμε τις αρχαίες ρίζες των εβραϊκών ταφών. Στην αρχή συγκεντρωμένες σε ένα σημείο της ευρύτερης νεκρόπολης αλλά μη συνιστώντας ένα ξεχωριστό νεκροταφείο, μέχρι που η άφιξη των χιλιάδων σεφαραδιτών εβραίων  το 1492 μετέτρεψαν αυτό το νεκροταφείο στο μεγαλύτερο και σημαντικότερο εβραϊκό νεκροταφείο του κόσμου με 300/500.000 τάφους σε έκταση περίπου 350 στρεμμάτων, (οι εβραίοι δεν ξεθάβουν ποτέ τους νεκρούς και το άνοιγμα ενός τάφου θεωρείται η μέγιστη δυνατή ιεροσυλία).

Σαμαρείτικη επιγραφή

Αποτελεί εξαιρετικά μεγάλη τύχη που ένας από αυτούς, το εντυπωσιακό cubiculum του Βενιαμίν είναι προσβάσιμο στο κοινό. Ο συγκεκριμένος τάφος, το αρχαιότερο αξιοθέατο εβραϊκού ενδιαφέροντος στην Θεσσαλονίκη, βρίσκεται εντός του κτιρίου Διοικήσεως «Κ.Καραθεοδωρή» στο χώρο της Πανεπιστημιούπολης του ΑΠΘ από όπου προέρχονται και οι φωτογραφίες. Είναι τα πάντα που έχουμε; Όπως μου υπεδείχθη από άτομα που γνωρίζουν την αρχαιολογική ιστορία της περιοχής, υπάρχει σημαντικό υλικό το οποίο δεν έχει αναγνωρισθεί ως εβραϊκό ή υπάρχουν απλές αναφορές χωρίς να έχουμε πρόσβαση στις επιγραφές που έχουν χαθεί. Ενδεικτικά αναφέρω οτι δεν υπάρχει καμία έρευνα για την Σαμαρείτικη εβραϊκή κοινότητα της πόλης που υπήρχε παράλληλα με την ραβινική εβραϊκή η οποία επιβιώνει μέχρι σήμερα, παρά την αποδεδειγμένη ύπαρξη της – χαρακτηριστικά παραθέτω επιγραφή η οποία δεν πρέπει δεν πρέπει να είναι δημοσιευμένη.

Η άφιξη μιας νέας γενιάς αρχαιολόγων έχει δώσει νέα ώθηση στη μελέτη της εβραϊκής παρουσίας στην Αρχαία Ελλάδα και προσωπικά πιστεύω οτι το άμεσο μέλλον μας επιφυλάσσει ευχάριστες εξελίξεις. Μέχρι τότε σας συμβουλεύω αν βρεθείτε στην Θεσσαλονίκη να ρίξετε μια ματιά στους τάφους της Πανεπιστημιούπολης και ιδιαίτερα σε αυτόν του Βενιαμίν που βλέπετε στην φωτογραφία – δεν έχει κάποιος συχνά την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με Αρχαίους Εβραίους ! :-)

Οφείλω να ευχαριστήσω τον panosz από το ιστολόγιο Η καλύβα ψηλά στο βουνό που βρήκε και δημοσίευσε το κείμενο του Πραματευτή. Οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Δρ.Ιακώβ Σιμπή για τις φωτογραφίες των ανασκαφών και στον μαγιόρ ρισόν για τις  υπόλοιπες φωτογραφίες και την μελέτη της βιβλιογραφίας.

Στην ίδια σειρά:
* Μια συναγωγή στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας
* Μόσχος, ο πρώτος Έλληνας Eβραίος

Πηγές:
Κύρια πηγή υπήρξε το βιβλίο «Επιγραφικά Θεσσαλονίκεια» του Π.Νιγδέλη, από το οποίο μπόρεσα να εντοπίσω την απαραίτητη βιβλιογραφία που ελέγχθηκε από τον μαγιόρ ρισόν.
* Π. M. Νίγδελης, Ἐπιγραφικὰ Θεσσαλονίκεια. Συμβολὴ στὴν πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἱστορία τῆς ἀρχαίας Θεσσαλονίκης. Ἴδρυμα Μελετῶν τῆς Χερσονήσου τοῦ Αἴμου. University Studio Press. Θεσσαλονίκη 2008. Σελ. 646, πίν. 102.
* Ρ. Μ. Nigdelis, «Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen aufgrund einer jüdischen Grabinschrift der Kaiserzeit», ZPE 102 (1994) (full pdf download in german)

English

part of the Jewish cemetery-the first building of the University on the left

The last post on Moschos, the first «Greek Jew», made possible an interesting discussion which helped me clear some questions I had and for that I thank dearly the participants π2, Rogerios and Dytis ton Niptiron. I believe it’s a good opportunity to deal with the Jewish Cemetery of Thessaloniki which now lies under the campus of the Aristotle University of Thessaloniki and in particular with the finding related with the beginnings of Jewish presence almost 2000 years ago – a period unknown to the local Jewish Community itself as reliable sources have informed me.

The area east of the walls has been historically one of the most important burial sites for all of the inhabitants of Thessaloniki, from the early times of the Common Era until 1942/3. At the same time it has been the exclusive burial site where the Jewish community chose to inter their dead and became the nucleus of what later became the biggest cemetery in the world. The expansion of the University of Thessaloniki in the ’60s, despite the problems it created by unearthing recent graves, it allowed the discovery of ancient Jewish graves dating to the 2nd, 3rd and 4th century C.E.

Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου - mid 2nd century CE/source:Επιγραφικά Θεσσαλονικεια

We begin with a sarcophagus which was found during works for the erection of the main Administration building in the site of the cemetery. Today it is kept in the Byzantine Museum and belongs to «Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου/Aur(elius) Savatiou linos of Marco» and it’s terminus post quem dating is 212 CE, most probably the mid 2nd century C.E.

This name, with the obvious origin from the Jewish day of rest of Sabbath, was during the Hellenistic times a typical jewish name. With the passing of centuries it was adopted by large groups of judaizing Gentiles which were attracted to the Jewish Religion but did not necessarily became Jews. These groups were known as «σαββατιστές/Sabbatists» or «σεβόμενων τον Θεόν/ obeisant to the God» adopted the aforementioned name in various forms like Savathai, Samvathion, Samvateos or Savvathis, Samvo etc.

In these case we cannot be sure that it belongs to a member of the the Jewish community or these judaizing groups; the fact that it was found in this area of the cemetery and its jewish-inspired name lead us to present a valid case that Savvatios is the first Jewish Salonican that has left us with a material testimony of his presence.

Another sarcophagus which contains information on the existence of synagogue/synagogues in Salonica was found in the same lot. The inscription reads:

Μ(άρκος) Α(υρήλιος) Ιακώβ
ζων την συμβίω αυτού Αννα

τη και Ασυνκριτίω και ευατώ μνή
ας χάριν. ει δε τις έτερον καταθή
δώση ταις συναγωγαίς λα[μπ]ράς
μ(υριάδας) ζ’ (επτά) ε’ (πεντάκιςχίλια)

This kind of sarcophagus was common in Salonica from 120 CE to 260 CE and the form of the inscription allows us to date it around the end of the 2nd the beginning of the 3rd century CE, although «»λαμπράς» may provide evidence to the second half of the 3rd century. It is common characteristic the Jews of the era acquire a second greek or roman name – while «Marcus Aurelius» refers to the reigning emperor when the roman citizenship was acquired.

The forms of the burials differed widely: the covering of a pit-like grave was found decorated with a menorah/jewish candelabrum, a box-like grave of the 4th-6th century CE also with a menorah and a arched grave also with a menorah which, we already have seen before, is part of the classic jewish iconography. (a photo with an example in the left – note the description of the cemetery in the book as «paleochristian»)

A different kind of Jewish graves are the important graves which belonged to wealthy Jewish citizens which even though they do not differ from the graves of Gentiles, have a rich jewish iconography. In particular we are interested in two but I will let Pramateftis explain it better than I would, albeit with few corrections:

<<The two excavated Jewish tombs can be found between the Law Faculty and the Administration Buildings and were unearthed during the early construction works for the former during the ‘60s. They are cubicula, that is tombs of monumental nature with arcosolia, arched recesses for tombs. They are semi-interred chambers built with irregular stones while their roof is made by mudbricks. Three sides are arcosolia while the forth gives access to the burial chamber. In their interior sarcophagi were found made of marble or other material, without any cover while the coffins were made of lead.

Menorah and "God with us"

It is rather unusual to find more than one dead in the tombs, due the restrictions of the Jewish religious laws.For this reason the removal of the relics and the reuse of the tombs is restricted only to few tombs, mainly those belonging to one family. In these case the two cubicula coincide. Part of the pavement is made by gross tessera mosaic, adorned with geometric patterns but it was destroyed to make room for an additional burial in the cubiculum. This circumvention of the established religious practice is probably due to the the influence of greek customs. On the walls of the grave we can notice written decorations on a whitish lime mortar coating – the inscription ««Κύριος μεθ’ ημών«; while the grave itself can be dated in the beginnings of the 4th century C.E. In one of the walls we can see a menorah and a laurel, (photo in the right).

The second grave has a pavement made of dirt and mud bricks, on which finger marks can be seen in diagonal fashion, like the mud bricks later used for the construction of the Galerius Complex and initially it had a headrest. Later burials were made in the side pockets of the tomb without any surviving relics – possibly due to tomb raiders. The tomb is dated in the first quarter of the 4th century. In the door of the tomb an engraved inscription with the name of the owner was found: Βενιαμής ω κε Δομέτιος.>> (the photo below)

The grave of Veniamin/Benjamin

These are the tombs that archaeologists believe with a certain degree of certainty that are Jewish tombs. There is also a large category of people for which we are not sure: a classic example is the tombstone which was found in the same lot and refers to «Cornelius Simon and Maria». Both names are not exclusively Jewish, but their joint presence  in this particular spot allows for this hypotheses. Or the case of «Paraskevi«, an inscription of 157 CE which falls under the same category.

These finds allows us to glimpse into the ancient Jewish community which would evolve in the centuries to come in the separate tradition/minhag of the Romaniote Jews. The survival of these tombs, despite the extensive post-war looting, allows us to witness the ancient roots of Jewish burials. Initially concentrated in a part of the wider necropolis but not constituting a separate cemetery; until the arrival of thousand of sephardic refugees in 1492 turned this into the biggest and most important Jewish cemetery in the entire world with over 300/500.000 tombs in 350.000 sq.mt., (Jews do not ever exhume their dead and the opening of a tomb is considered a sever sacrilege).

samaritan inscription

It is an extraordinary luck that one of them, the impressive cubiculum of Veniamin/Benjamin is accessible to the public. This specific tomb, the oldest site of Jewish interest in Thessaloniki, is located inside the Administration building «K.Karatheodori» of the campus of the Aristotle University where the photos originate from. Is this everything we have? As persons familiar with the archaeological background of the site told me, there is material which has not been yet identified as Jewish or we have testimonies for inscriptions which have been lost. I shall limit myself into mentioning that there is absolutely no research on the Samaritan Jewish community of the city, which existed alongside the Rabbinical Jewish one which survives today; and this despite it’s existence has already been proven – indicatively I lay here a samaritan inscription that I was told that it has not been published.

The arrival of a new wave of archaeologists has given a new push in the research of Jewish presence in Ancient Greece and personally I believe the immediate future will present us with pleasant surprises. Until the I advise you to venture into the campus of the Aristotle University to see the Jewish graves and in particular the one of Veniamin in the photograph above – one does not often get the chance to contact Ancient Jews ! :-)

I must give thanks to the blog Η καλύβα ψηλά στο βουνό which found and published the text of Pramateftis. I also need a big thanks to Dr.Iakov Schiby for the pictures of the excavations and to mayor rishon for the rest of the photos and the study of the bibliography.

In the same series:
A synagogue in the Ancient Agora of Athens
Moschos, the first Greek Jew

Sources:
The main source has been the book by P.Nigdelis «Ἐπιγραφικὰ Θεσσαλονίκεια» which has allowed me to locate the necessary bibliography that mayor rishon checked out.
* Π. M. Νίγδελης, Ἐπιγραφικὰ Θεσσαλονίκεια. Συμβολὴ στὴν πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἱστορία τῆς ἀρχαίας Θεσσαλονίκης. Ἴδρυμα Μελετῶν τῆς Χερσονήσου τοῦ Αἴμου. University Studio Press. Θεσσαλονίκη 2008. Σελ. 646, πίν. 102.
* Ρ. Μ. Nigdelis, «Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen aufgrund einer jüdischen Grabinschrift der Kaiserzeit», ZPE 102 (1994) (full pdf download in german)

Posted in thessaloniki | 60 Σχόλια »

Νέο βιβλίο για τον Γιωσέφ Ελιγιά από τον Λ.Ναρ/New book on Yosef Eliya by L.Nar

Posted by Abravanel, the Blog στο 04/03/2010

Ελληνικά

Οταν σκέφτομαι ελληνοεβραίους συγγραφείς πριν τον Β’ΠΠ τρία ονόματα αναδύονται: ο Σλομό αΛεβί Αλκαμπές στα λαδίνο στη Θεσσαλονίκη, ο Αλμπέρ Κοέν στα γαλλικά στην Κέρκυρα και ο Γιωσέφ Ελιγιά στα ελληνικά στα Ιωάννινα – με τον τελευταίο να έχει ασκήσει την μεγαλύτερη επιρροή στον ελλαδικό χώρο.

Ο Γιωσέφ Ελιγιά είναι, ίσως, ο πλέον γνωστός εκπρόσωπος της Ρωμανιώτικης κοινότητας του Ελληνικού Εβραϊσμού και σίγουρα ο πλέον σημαντικός της λογοτέχνης. Δέκτης της εκτίμησης πολλών σύγχρονων του συναδέλφων, επιτέλους έχει την τύχη να «δει» μια έκδοση από τα απάντα των έργων του σε μια έκδοση αντάξια της αξίας του. Νέος αλλά ήδη κομμάτι του ενεργητικού του Ελληνικού Εβραϊσμού, ο επιμελητής Λέων Ναρ έχει προετοιμαστεί σωστά και παρουσιάζει το σύνολο των έργων σε μια προσεγμένη, ομολογουμένως εκτεταμένη, δίτομη έκδοση που εκτίμησα. Πέραν της παρουσίασης των ποιημάτων του, παρουσιάζει επιπλέον και τις μεταφράσεις αλλά και τα λήμματα του Γ.Ε. σε διάφορες εγκυκλοπαίδειες.

Πρέπει να ομολογήσω οτι προσωπικά προτιμώ την πεζογραφία οπότε περισσότερο εκτίμησα τον δεύτερο τόμο και γενικότερα τα ενδιαφέροντα σχόλια του Λ.Ναρ που φωτίζουν τις μεγάλες αναζητήσεις της μεσοπολεμικής Ελλάδας: η αναζήτηση του Γιωσέφ Ελιγιά για ευρύτερη κοινωνική δικαιοσύνη, για την έννοια της «ελληνικότητας» και την ανάγκη δημιουργίας μιας νέας ελληνοεβραϊκής ταυτότητας. Ετσι το ενδιαφέρον του έργου αυτού δεν περιορίζεται μόνο σε αυτούς που επιθυμούν να επικεντρωθούν στο λογοτεχνικό μέρος, αλλά και σε αυτούς που ενδιαφέρονται σε εκείνη την περίοδο αν και ομολογουμένως μερικές φορές τα άπαντα ενός συγγραφέα εμφανίζονται λίγο «βαριά». Δεν διαθέτω τις γνώσεις για να μπορέσω να εκφράσω μια «τεχνική» γνώμη αλλά στα σίγουρα είναι ένα έργο που χαίρομαι να το πιάνω στα χέρια μου και να το διαβάζω και προσωπικά πιστεύω οτι ίσως αυτό να αυτό να είναι το πλέον σημαντικό μέτρο επιτυχίας για τον περιστασιακό αναγνώστη, αν θεωρήσουμε την επιστημονική αρτιότητα ως δεδομένη. Αν είστε στην Θεσσαλονίκη μπορείτε να ρωτήσετε τον επιμελητή αν συμφωνεί μαζί μου. :-)

ΓΙΩΣΕΦ ΕΛΙΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΛΕΩΝ Α. ΝΑΡ

Τόμος πρώτος: Η ζωή του. το έργο του, Ποιήματα, Μεταφράσεις

Τόμος δεύτερος: Πεζά κείμενα, Μεταφράσεις πεζών, Εβραϊκά εγκυκλοπαιδικά λήμματα

Ο Λέων Α. Ναρ συνθέτει την πρώτη συστηματική εργοβιογραφική μελέτη για τον ελληνοεβραίο Γιαννιώτη ποιητή και μεταφραστή Γιωσέφ Ελιγιά, ο οποίος συνέβαλε με το έργο του στην ανανέωση της ποιητικής παράδοσης που επιχειρήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’20. Ο συγγραφέας αποκαθιστά τον ετερόκλητο χαρακτήρα του έργου του Ελιγιά εξετάζοντας παράλληλα το ζήτημα της ταυτότητας ενός εβραίου ποιητή στο Μεσοπόλεμο. Συνδέει την ποίηση του Γιωσέφ Ελιγιά, ο οποίος πρόταξε μπροστά στην ιστορική πραγματικότητα του Μεσοπολέμου μια στάση διαμαρτυρίας, αμφισβήτησης και κριτικής, με την εξωλογοτεχνική πραγματικότητα και τα κοινωνικό-πολιτικά συμφραζόμενα της εποχής. Στη μελέτη αυτή εξετάζεται επίσης ο ρόλος που έπαιξε στη διαμόρφωση της ποιητικής κοσμοθεωρίας του Ελιγιά η Ρωμανιώτικη Ισραηλιτική Κοινότητα των Ιωαννίνων, η γλώσσα, η οργάνωση και τα στοιχεία που συγκροτούσαν την ταυτότητα και την ιδιότυπη κουλτούρα της. Ακόμη οι συνθήκες ένταξής του στον σοσιαλιστικό πυρήνα των Ιωαννίνων και τα γεγονότα που τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει την Ήπειρο, εξαιτίας της ασφυκτικής πίεσης των ομοθρήσκων του και να εγκατασταθεί τελικά στην Αθήνα. Πώς ο Ελιγιά κατάφερε να ενταχθεί στους πνευματικούς κύκλους της πρωτεύουσας και να αποσπάσει την καθολική εκτίμηση του Παλαμά, του Βάρναλη, του Κόντογλου και της υπόλοιπης πνευματικής ελίτ του Μεσοπολέμου; Με ποια λογοτεχνικά περιοδικά συνεργάστηκε; Γιατί πολλά από τα ποιήματά του, κυρίως πολιτικά και ερωτικά, απουσίαζαν από την προηγούμενη έκδοση των ποιημάτων του; Αυτά είναι μόνο κάποια από τα ζητήματα που ο Λέων Α. Ναρ πραγματεύεται στο δίτομο αυτό έργο, το οποίο περιλαμβάνει ακόμη όλες τις δημοσιευμένες εκδοτικές εκδοχές των ποιημάτων του Ελιγιά, σχολιασμένες με κατατοπιστικές σημειώσεις που διευκολύνουν την πρόσληψή τους. Το βιβλίο αποκαλύπτει ακόμη την πιο αποσιωπημένη, ίσως, πτυχή της πολυδιάστατης προσφοράς του Ελιγιά στα ελληνικά γράμματα, τη μεταφραστική συνεισφορά του. Πέρα από τη συγγραφή εκατοντάδων εβραιολογικών λημμάτων που ο Ελιγιά έγραψε για την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού, ασχολήθηκε με τη μετάφραση και το σχολιασμό εβραιολογικών κειμένων, του Άσματος Ασμάτων και των Ψαλμών τον Δαυίδ, αποδίδοντας με μεγάλη τέχνη τη βιβλική τους μεγαλοπρέπεια. Εκτός από τη μεταγραφή των βιβλικών κειμένων μετέφρασε ακόμη έργα αρκετών σύγχρονων εβραίων δημιουργών, που ήταν ολότελα άγνωστοι στην Ελλάδα. Στην παρούσα έκδοση συγκεντρώνονται για πρώτη φορά και οι μεταφράσεις των πεζών κειμένων που ο Ελιγιά φιλοτέχνησε.

Ο Λέων Α. Ναρ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1974. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο ΑΠΘ και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές νεοελληνικής φιλολογίας, βιβλιολογίας και διδακτικής της λογοτεχνίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο (2000). Το 2007 αναγορεύτηκε διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΑΠΘ.

Την ίδια χρονιά εξέδωσε (σε συνεργασία με τον καθηγητή Νομικής του ΑΠΘ Γιώργο Αναστασιάδη και τον δημοσιογράφο Χρήστο Ράπτη) το βιβλίο Εγώ ο εγγονός ενός Έλληνα – Η Θεσσαλονίκη τον Νικολά Σαρκοζί. Επιμελήθηκε το επετειακό λεύκωμα 25 Χρόνια Ιανός, 1984-2009 που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2009. Είναι μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του Κέντρου Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης. Μελέτες, κριτικές βιβλίων και ανακοινώσεις του σε συνέδρια έχουν δημοσιευτεί σε αρκετές ελληνικές και ξένες εφημερίδες, καθώς και σε συλλογικούς τόμους. Χρονογραφήματα του δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Μακεδονία της Κυριακής (2006-2008). Εργάζεται ως καθηγητής ελληνικής φιλολογίας στο Αμερικανικό Κολλέγιο «Ανατόλια» της Θεσσαλονίκης.


ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ και οι Εκδόσεις Γαβριηλίδης σας προσκαλούν

το Σάββατο 13 Μαρτίου και ώρα 12:00 το μεσημέρι

στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της Κεντρικής Δημοτικής Βιβλιοθήκης (Εθνικής Αμύνης 27)

στην παρουσίαση του βιβλίου

ΓΙΩΣΕΦ ΕΛΙΓΙΑ Άπαντα

(εισαγωγή – επιμέλεια ΛΕΩΝ Α. ΝΑΡ)

για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ Υπουργός Εθνικής Άμυνας
ΜΑΙΡΗ ΜΙΚΕ Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ
και ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ Δημοσιογράφος-Συγγραφέας

English (ελληνική μετάφραση ακολουθεί πιο κάτω)

When I think of Greek Jewish writers before WW2 three names pop into my mind: ladino-speaking Shlomo haLevy Alkabes from Salonica, french-speaking Albert Cohen from Corfu and greek-speaking Yosef Eliya from Ioannina with the latter having the most influence in mainland Greece’s  literary scene.

Yosef Eliya is, perhaps, one of the most famous members of the Romaniote string of contemporary Greek Jewry and certainly it’s most important literature figure. Praised by many of his contemporary colleagues, has finally had the luck to receive an edition of his complete works worthy of his value. Young, but already a credit to the Greek Jewish community, the «curator» Leon Nar has done his homework and presented the complete works of Yosef Eliya in a well executed edition which I appreciated in the, admittedly hefty, two-volume work. Besides presenting his poems, his works in prose, he also presents his translations and his contributions to encyclopedias which are of considerate size.

I must admit that I’m a prose man myself so I am currently enjoying more the second volume and the interesting comments made by L.Nar which illustrate the main identity issues faced by Greece during the Interwar years: Yosef Eliya’s quest for social justice, his quest for the essence of «Greekness» and the corresponding need to re-create a new Greek Jewish identity; all of these quests shared by the entire greek society. This makes this work interesting not only to the literature aficionados but to all those interested in that period, although admittedly complete works sometimes do tend to be quite hefty. I do not have the knowledge to present a more «technical» judgment but it definitely is a work which I enjoy picking up and reading; and perhaps, in my opinion, this is the major factor which the occasional reader judges the success of such a work, if one take the scientific competence as given. Perhaps if you find yourselves in Salonica, you can ask Leon Nar yourselves. :-)

Posted in Books and stuff, greece, romaniote, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , | 9 Σχόλια »

Ο θάνατος στον Ιουδαϊσμό: ταφικά έθιμα/Death in Judaism: burial customs

Posted by Abravanel, the Blog στο 13/02/2010

Ελληνικά (english translation follows bellow)

Αυτή η ανάρτηση οφείλει να αρχίσει με μια παραδοχή: δεν υπάρχουν «εβραϊκά ταφικά έθιμα». Πώς θα μπορούσε άλλωστε να υπάρχει μόνο μια κωδικοποιημένη μορφή έκφρασης του πιο έντονου ανθρώπινου συναισθήματος, αυτό της απώλειας και ειδικά σε μια θρησκεία που χαρακτηρίζεται από την απουσία δογμάτων. Ετσι λοιπόν θα επικεντρωθώ αποκλειστικά στα ελληνικά ταφικά έθιμα – επιπλέον δεν θα αναφερθώ αναλυτικά αλλά θα επικεντρωθώ στην σύγχρονη μορφή τους μεταπολεμικά, μαζί με ορισμένες μεσοπολεμικές αναφορές όπου είναι απαραίτητο. Σκοπός όπως αναφέραμε στην προηγούμενη ανάρτηση που αναφέρεται στις εβραϊκές πεποιθήσεις για τον θάνατο είναι μια προσέγγιση ενός εξαιρετικά σημαντικού κομματιού του εβραϊκού κύκλου της ζωής και οδηγός για τους χριστιανούς που θα θελήσουν να παραβρεθούν στην κηδεία ενός φίλου ή συγγενή τους.

Η στιγμή του θανάτου

Την στιγμή του θανάτου κάποιος φίλος της οικογενείας φροντίζει να κλείσει τα μάτια και το στόμα του νεκρού και να τον τοποθετήσει κοιτώντας τον ουρανό – από αυτή τη στιγμή και μετά ο νεκρός δεν μένει μόνος του αλλά υπάρχει πάντα κάποιος στο δωμάτιο μαζί του, ο λεγόμενος σομέρ/φύλακας, (κατάλοιπο αρχαίων εποχών όπου η σωρός είχε ανάγκη προστασίας αλλά σήμερα αποτελεί έκφραση τιμής στον νεκρό). Επίσης ένα κερί θα πρέπει να καίει κοντά του, μια υπενθύμιση οτι η αιώνια νέφες/ψυχή του συνεχίζει να υπάρχει. Παλαιότερα αυτό και τα υπόλοιπα κομμάτια αποτελούσαν φροντίδα της Χεβρά Κεντοσά/Αγίας Αδελφότητας που ήταν μια κοινοτική οργάνωση που αναλάμβανε τις κηδείες και με εθελοντική συμμετοχή – σήμερα το κομμάτι το αναλαμβάνουν γραφεία κηδειών που έχουν συνάψει συμβάσεις με τις Κοινότητες και συνεργάζονται με τον ραβίνο και τις τοπικές Χεβρά Κεντοσά αν υπάρχουν.

Πιάτο προσφορών στην Χεβρά Κεντοσά/Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος

Οι Χεβρά Κεντοσά αποτελούνται από άντρες και γυναίκες και θεωρείται μιτζβά/θετικό καθήκον η συμμετοχή σε αυτήν – οι συμμετέχοντες δεν αμείβονται και καλύπτονται μόνο τα  υλικά έξοδα από προσφορές. Ο νεκρός θα πλυθεί εξονυχιστικά και κάθε ανοικτή πληγή πρέπει να κλείσει, ενώ στην συνέχεια θα τυλιχτεί σε ένα ταχρίχ/λευκό σάβανο – με τον αριθμό των πλύσεων, των προσευχών και τυλίγματος του σάβανου να είναι συγκεκριμένος και μέρος ενός αυστηρού τυπικού που ονομάζεται τα’αρά. Η σωρός τοποθετείται σε ένα απλό φέρετρο, αρόν, χωρίς κανένα επιπλέον στολίδι, κόσμημα ή ένδυμα πλέον του νεκρικού σάβανου – μόνη εξαίρεση είναι η δυνατότητα να  τυλιχτεί επιπλέον από το προσωπικό του ταλέτ με κομμένη μια γωνία από τα τσιτσίτ δείχνοντας οτι πλέον δε θα χρησιμοποιηθεί για προσευχή. Ο λόγος πίσω από αυτή την εξαιρετικά απλή ταφή είναι για να υποδείξει την γύμνια μας και την ισότητα μας μπροστά στον θάνατο. Αυτή είναι η τελευταία φορά που το σύνολο της οικογενείας μπορεί να αποχαιρετήσει τον νεκρό από κοντά αφού το φέρετρο δεν ανοίγει παρά στο νεκροταφείο ξανά. Το φέρετρο συνηθίζεται να καλύπτεται από ένα μαύρο ύφασμα με το Μαγκέν Νταβίντ/Άστρο του Δαυίδ αν ο νεκρός ήταν ηλικιωμένος και λευκό αν ήταν νέος.

Παλαιότερα ήταν καθιερωμένο την στιγμή του θανάτου να αδειάζουν κάθε δοχείο με νερό στο σπίτι γιατί πίστευαν οτι ο Αγγελος του Θανάτου μπορεί να το είχε χρησιμοποιήσει για να καθαρίσει το ξίφος του μετά την τέλεση της αποστολής του. Μάλιστα το συγκεκριμένο έθιμο ανήκε στον επίσημο κατάλογο της Ιεράς Εξέτασης στην Ισπανία για να διαπιστωθεί αν ο εξεταζόμενος είναι κρυπτο-εβραίος. Σε μερικά σπίτια έχω δει οτι αυτή η παράδοση επιζεί με το να αφήνουν το νερό να τρέχει λίγο από μια βρύση. Σε άλλες πόλεις της Ελλάδας, όπως τον Βόλο, συνηθίζουν να σπάνε ένα κανάτι με λίγο νερό μέσα την ώρα που ξεκινά η μεταφορά του νεκρού στο νεκροταφείο.

Η κηδεία

Η μεταφορά στον τάφο/Encyclopedia Judaica

Η κηδεία οφείλει να ξεκινήσει το συντομότερο δυνατόν – αν όχι την ίδια, τουλάχιστον την επόμενη μέρα εκτός και αν είναι Σαμπάτ, (κατάλοιπο των εποχών που το ζεστό μεσανατολικό κλίμα δεν επέτρεπε την διατήρηση του νεκρού). Συνήθως η τελετή λαμβάνει χώρο είτε στη συναγωγή, είτε συνηθέστερα σε ένα μικρό ευκτήριο οίκο στο χώρο του νεκροταφείου, σπανιότατα δε στο ίδιο το σπίτι. Η τελετή είναι σύντομη και χαρακτηρίζεται από τις 7 περιφορές, ακαφότ, που θα κάνει ο ραβίνος γύρω από το φέρετρο και τα λίγα λόγια που μπορεί να πει κάποιος προς τιμή του εκλιπόντα. Αυτή η νεκρολογία που ονομάζεται εσπέντ γίνεται από τον μασπίντ και παλαιότερα είχε σκοπό τόσο να εξυμνήσει τον εκλιπόντα, όσο και να προκαλέσει την θλίψη στους παρευρισκομένους προωθώντας την μετάνοια. Μετά τις προσευχές, που λαμβάνουν παρόντων του συνόλου των συμμετάσχοντων, το φέρετρο αναχωρεί για το χώρο ταφής συνοδευόμενο αποκλειστικά από τους άνδρες.

Ο τάφος οφείλει να είναι τουλάχιστον 1 μέτρο βαθύς και σκαμμένος αποκλειστικά στο χώμα ώστε η σωρός, χωρίς το φέρετρο που πλέον δεν έχει άλλη χρησιμότητα και δεν ενταφιάζεται, να μπορεί να είναι σε άμεση επαφή με το χώμα, (αποτελεί μια δυσάρεστη εξέλιξη η σύγχρονη απαίτηση των οικογενειών για ενισχυμένη κατασκευή και βαθύτερη ταφή ώστε να ελαχιστοποιούνται οι πιθανότητες βεβήλωσης από τις σχετικά συχνές αντισημιτικές επιθέσεις στα εβραϊκά νεκροταφεία). Η σωρός χαμηλώνεται με τα πόδια πρώτα και τοποθετείται ξαπλωτή στην πλάτη, με μια μικρή πέτρα κάτω από το κεφάλι ώστε να μπορεί να κοιτά προς την Ιερουσαλήμ όταν θα έρθει ο Μεσσίας και γίνει η τεhιάτ hα’μετίμ/ανάσταση των νεκρών. Λίγο πριν χαμηλωθεί μπορούν να πλησιάσουν οι γιοί και οι εγγονοί ώστε να φιλήσουν το χέρι για τελευταία φορά – αν ο νεκρός ήταν ένας ιδιαίτερα γνωστός ραβίνος τότε και άλλοι μπορεί να πλησιάσουν την σωρό. Μια πλάκα τοποθετείται πάνω από τη σωρό και οι παρευρισκόμενοι ρίχνουν χώμα ή μια πέτρα δίνοντας συμβολικά στον νεκρό την άδεια να αναχωρήσει και παρέχοντας ένα αίσθημα ολοκλήρωσης. Τα λουλούδια και τα στεφάνια είναι ξένα προς την εβραϊκή παράδοση και δεν είναι ευπρόσδεκτα – αντίθετα σήμερα συνηθίζεται να δηλώνεται ρητά ένα φιλανθρωπικό ίδρυμα όπου οι παρευρισκόμενοι μπορούν να κάνουν μια δωρεά.

Κατά την αποχώρηση από την τελετή συνηθίζεται να πλένονται τα χέρια σε μια βρύση που πάντα είναι διαθέσιμη στους επισκέπτες στο χώρο του νεκροταφείου.

To νέο εβραϊκό νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης/(c) jbschecter

Ο τάφος αποτελεί την τελευταία κατοικία του νεκρού αφού οι εβραίοι δεν ξεθάβουν ποτέ τους νεκρούς τους, εκτός από περιπτώσεις φυσικών καταστροφών, κρατικής κατάσχεσης, λανθασμένης ταφής αλλά και τότε απλώς ενταφιάζονται σε άλλο τάφο. Η εκταφή του νεκρού, όπως συνηθίζεται στην Xριστιανική Ορθόδοξη παράδοση, θεωρείται από τις χειρότερες δυνατές βεβηλώσεις και πηγή τρόμου στην εβραϊκή παράδοση σε θρήσκους και μη.

Είναι προφανές οτι και χριστιανοί μπορούν να συνοδεύσουν το νεκρό  καθόλη την διάρκεια της τελετής σεβόμενοι τις παραδόσεις των ζωντανών συγγενών του και προφανώς μην όντας υποχρεωμένοι να συμμετάσχουν στο θρησκευτικό κομμάτι.

Κάτι ακόμα: η καύση των νεκρών ιστορικά υπήρξε ξένη στην εβραϊκή παράδοση. Αναμενόμενα σήμερα υπάρχει ένα ισχυρό αίσθημα αντιπάθειας δεδομένης της εμπειρίας της Σοά/ Ολοκαυτώματος. Η κυρίαρχη άποψη μεταξύ των ραβίνων, (όπως είπαμε ο Ιουδαϊσμός δεν έχει δόγμα και ούτε ιεραρχία), είναι οτι η καύση δεν γίνεται δεκτή αλλά ούτε απαγορεύεται σε ραβίνους να συμμετάσχουν στην τελετή αλλά και ούτε απαγορεύεται η ταφή σε εβραϊκό νεκροταφείο με το εβραϊκό τυπικό – αποτελεί προσωπική επιλογή του κάθε ραβίνου. Η ταρίχευση όμως απαγορεύεται αυστηρά. Η αυτοκτονία αν και αποτρέπει την απόδοση τιμών μέσω της κε’ρι’ά και του εσπέντ, δεν απαγορεύει το κομμάτι που αφορά τους πενθούντες – στην σύγχρονη εποχή δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ για να αρνηθεί το σύνολο της τελετής. Πρακτικά μόνο η περίπτωση των αποστατών είναι ο μόνος λόγος για να αρνηθεί η ταφή σε εβραϊκό νεκροταφείο σύμφωνα με το εβραϊκό τυπικό.

Κηδεία του ραβίνου Αβραάμ Σασσών στην Λάρισα το 1957/Αρχείο Εσδρά Μωυσή και Δήμος Λαρίσης

Μετά την κηδεία

Στην στιγμή του θανάτου σημαντικό κομμάτι των ραβινικών παραινέσεων απευθύνονται στην απελπισία ή απάθεια που προσβάλει τους συγγενείς και σκοπό έχουν να βοηθήσουν να δημιουργηθεί μια αυτόματη διαδικασία. Πχ στην βιβλιογραφία διαβάζουμε οτι τον 19ο αιώνα είχαν αυστηρά απαγορευθεί οι έντονες εκδηλώσεις όπως οι αυτοτραυματισμοί που ήταν συχνές μεταξύ των γυναικών. Η’ οι καθημερινές επισκέψεις στην οικογένεια απαγορεύτηκαν όταν ένας διάσημος ραβίνος προσπάθησε να πέσει από το παράθυρο μετά από μια πλημμυρίδα επισκεπτών που ήθελαν να εκφράσουν την λύπη τους.

Από την στιγμή του θανάτου η συνήθης ευχή που ακούγεται όταν κάποιος τον πληροφορείται είναι Μπαρούχ νταγιάν αΕμέτ / Ευλογητός Αυτός, ο αληθινός Κριτής, αν και επίσης από τους παλαιότερους μπορεί να ακουστεί το μαλογράδο ε ενκορτάδο, δηλαδή οτι το νήμα της ζωής του λιγόστεψε άτυχα αν ο νεκρός ήταν νέος.

Μετά την τελετή στο νεκροταφείο οι παρευρισκόμενοι μαζεύονται σε ένα σπίτι και ακολουθεί μια μικρή συγκέντρωση. Η οικογένεια του νεκρού συνηθίζει να φοράει μαύρα ρούχα τα οποία τα σκίζει συμβολικά για να δείξει το πένθος της, (το έθιμο είναι γνωστό ως κε’ρι’ά) και χωρίς παπούτσια. Κάθονται στο πάτωμα, με πλάτη στον τοίχο σε μαξιλάρια που έχουν καλυφθεί από μαύρο ύφασμα, το οποίο καλύπτει και κάθε καθρέπτη στο σπίτι. Από το έθιμο αυτό εξαιρούνται όλα τα παιδιά που δεν έχουν ενηλικιωθεί θρησκευτικά ακόμη, δηλαδή είναι μικρότερα των 13 ετών αν και στην σύγχρονη εποχή τα παιδιά προστατεύονται ακόμα περισσότερο – επιπλέον δεν εφαρμόζονται αν αφορούν ένα μωρό μικρότερο των 30 ημερών. Όπως είπαμε μερικές φορές αφήνεται ανοικτή κάποια βρύση να τρέχει.

Τότε είναι η κατάλληλη στιγμή να επιδώσει κάποιος τα συλλυπητήρια του στην οικογένεια μιας και αποφεύγονται πριν την ολοκλήρωση της κηδείας. Είτε είστε εβραίοι ή όχι, τότε είναι η κατάλληλη στιγμή να θυμηθείτε τον εκλιπόντα και να θυμηθείτε τις ευχάριστες στιγμές μιας και στην εβραϊκή παράδοση ενθαρρύνεται η διατήρηση ζωντανής της μνήμης του νεκρού.

Κατά την διάρκεια της συγκέντρωσης συνηθίζεται να μοιράζονται αυγά χαμινάδος, μαύρες σταφίδες και καφές αλλά αυτό δεν αποκλείει και ένα πλουσιότερο γεύμα για τους παρευρισκόμενους – αντίθετα στην σεφαραδίτικη παράδοση συνηθίζεται η ευρύτερη οικογένεια αλλά και φίλοι να προσφέρουν πλήρες γεύμα, αρκεί να μην περιέχει κρέας, στην οικογένεια που ίσως να το έχει παραμελήσει μέσα στην θλίψη της. Άλλωστε αποτελεί ιδιαίτερο χαρακτηριστικό οτι σε διαφορετικές περιοχές της Ελλάδος έχει επικρατήσει η προσφορά διαφορετικών φαγητών: στην Κέρκυρα σφουγγάτο, στην Θεσσαλονίκη και στις σεφαραδίτικες κοινότητες σούπα με φιδέ. Για ευνόητους λόγους συνηθίζεται η προσφορά από ρακί παλαιότερα και κονιάκ τα τελευταία χρόνια.

Στην επόμενη ανάρτηση θα ασχοληθούμε με την περίοδο μετά την κηδεία, το θέμα του πένθους και τα έθιμα της…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Corfu, Cycle of Life, greece, thessaloniki, traditions, Volos | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , | 15 Σχόλια »

Μια συνάντηση για τον Γιωσέφ Ελιγιά: Από την «αρχαία λυχνιά» στου «πλήθους τον παλμό»/ A meeting on Yosef Eliya

Posted by Abravanel, the Blog στο 14/01/2010

The Group for the Research of the History of Jews in Greece is hosting in the University of Macedonia, (Salonica, Greece), a meeting on the important romaniote poet Yosef Eliya. The lecture will be delivered by Dr.Leon Nar who is currently publishing his most recent book on this important literary figure which promises to be the definitive resource on his work. Below is the announcement for the meeting which will take place on January, 15th 2010 at 18:30 in the DEOPS room in the University of Macedonia.

Ελληνικά

Η δεύτερη συνάντηση της Ομάδας Μελέτης της Ιστορίας των Εβραίων της Ελλάδας θα λάβει χώρα την Παρασκευή 15 Ιανουαρίου 2010, στις 6:30μμ, στην Αίθουσα ΔΕΟΠΣ του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, Θεσσαλονίκη (3ος όροφος).
Ο δρ. Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Λέων A. Ναρ θα μιλήσει με θέμα:

Γιωσέφ Ελιγιά, Από την «αρχαία λυχνιά» στου «πλήθους τον παλμό»

Ο Γιωσέφ Ελιγιά, αν και λησμονημένος, μπορεί ανεπιφύλακτα να επανέλθει στη λογοτεχνική επικαιρότητα, γιατί ορισμένα από τα διακριτικά του γνωρίσματα, που παλιότερα τον κατέτασσαν στους ήσσονες ποιητές,στοιχειοθετούν, σε μια σύγχρονη προσέγγιση, μια πολύ ενδιαφέρουσα περίπτωση. Σήμερα, λοιπόν, με δεδομένο ότι οι εμβαθύνσεις και οι ολικές αποτιμήσεις συνήθως παρουσιάζονται, αφού προηγουμένως εξασφαλιστεί μια απαραίτητη χρονική απόσταση, νομίζω ότι έφτασε η ώρα να επιχειρηθεί μια επανεξέταση του έργου του. Η επανανάγνωση αυτή θα αναδείξει και το έργο του Ελιγιά στο σύνολό του, ενώ θα δώσει τη δυνατότητα να σταθμιστεί και η σταθερή αντοχή του στον χρόνο. Η αναγκαιότητα της έκδοσης των ποιημάτων του Ελιγιά είναι, νομίζω, ανάγκη επιβεβλημένη και για έναν ακόμη λόγο. Στην έλλειψη μιας εργοβιογραφικής μελέτης και μιας φιλολογικής έκδοσης των ποιημάτων του οφείλεται, σε κάποιο βαθμό, και η απουσία μιας συνθετικής θεώρησης του έργου του, που θα εξετάζει παράλληλα και το ζήτημα της ταυτότητας ενός Εβραίου ποιητή στο Μεσοπόλεμο. Η επαναξιοποίηση κάποιων ήδη γνωστών κειμένων, σε συνδυασμό με την παρουσίαση άλλων νεότερων εγγράφεται μέσα σε μια διπλή προοπτική: αφενός να προσεγγιστούν κριτικά οι παγιωμένες αντιλήψεις που κληροδοτήθηκαν και αφετέρου να αξιοποιηθούν οι νέες πληροφορίες που ήρθαν στην επιφάνεια.

Είστε όλες και όλοι προσκεκλημένοι.

Posted in Books and stuff, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , | 2 Σχόλια »

H τριλογία Σαλέμ: Ραφαέλ Σαλέμ, μαθηματικός/ The Salem trilogy: Raphael Salem, mathematician

Posted by Abravanel, the Blog στο 10/12/2009

Eλληνικά (english translation follows)

Ο Ραφαέλ Σαλέμ αποτέλεσε τον λόγο που ξεκίνησε αυτή η τριλογία όταν επισκέφθηκα ένα ιστότοπο του Πανεπιστημίου St.Andrews όπου αναφέρονταν οι μεγαλύτεροι μαθηματικοί ανα χώρα γέννησης. Στην Ελλάδα, μετά τους κλασσικούς της αρχαιότητας, υπήρχαν μόνο τα ονόματα των Τσαχίτ Αρφ και  του Ραφαήλ Σαλέμ, ενώ η συνειδητοποίηση οτι πατέρας του ήταν ο γνωστός Εμμανουέλ Σαλέμ ξύπνησε το ενδιαφέρον μου.

Το πρώτο κομμάτι για την Οικία Σαλέμ στην Θεσσαλονίκη εδώ.
Ο πατέρας του Εμμανουέλ Σαλέμ, επιφανής δικηγόρος και homme d’influence της Θεσσαλονίκης εδώ.

Το σπίτι όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Θεσσαλονίκη/ Πηγή: Ραδάμανθυς

Ο Ραφαέλ Σαλέμ γεννιέται στην Θεσσαλονίκη, στην «Οικία Σαλέμ» της οδού Βασ.Ολγας στις 7/11/1898 που είδαμε εδώ σε μια από τις πιο επιφανείς σεφαραδίτικες οικογένειες της πόλης, γιος του Εμμανουέλ και της Φορτουνέ. Παρά την γαλλική παιδεία της οικογενείας γράφεται στο ιταλικό γυμνάσιο και ζει στην πόλη μέχρι το 1914 όταν ο Εμμανουέλ Σαλέμ στέλνει την οικογένεια του στο Παρίσι. Εκεί ολοκληρώνει το Γυμνάσιο που είχε ξεκινήσει στην Θεσσαλονίκη και αποκτά το Πτυχίο της Νομικής παρά την κλίση του στα μαθηματικά. Αν και αρχικά εργάζεται ως διευθυντής μιας μεγάλης γαλλικής τράπεζας, σύντομα αποκτά πτυχίο Μηχανικού και αργότερα ένα διδακτορικό στα Μαθηματικά, χάρη στην πίεση φίλων που είχαν δει το ταλέντο του.

Με την έναρξη του Β’ΠΠ επιστρατεύεται και βρίσκεται στην Αγγλία ως μέλος της αγγλογαλλικής επιμελητείας και έτσι καταφέρνει να φυγαδεύσει την οικογένεια του, (το  1923 παντρεύεται την Αντριανα Τζεντίλι ντι Τζιουζέπε και μεταξύ των 3 παιδιών του βρίσκουμε τον Λιονέλ Σαλέμ, επιφανή πανεπιστημιακό καθηγητή που δραστηριοποιήθηκε στην Χημεία και στην εκλαΐκευση της επιστήμης), πριν την είσοδο των γερμανών. Δυστυχώς η μητέρα του, η αδερφή του, ο άντρας της και ένας από τους δυο γιούς τους δεν γλυτώνουν και χάνονται ανάμεσα στα 6.000.000 δολοφονηθέντων εβραίων.

ο Ραφαέλ Σαλέμ /Πηγή: προσωπ.αρχείο

πηγή: Πανεπ.Ρουέν

Το 1941 ο Ρ.Σαλέμ μεταναστεύει στις ΗΠΑ όπου διδάσκει ως λέκτορας και μετέπειτα ως καθηγητής στο γνωστό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης MIT – επίσης γίνεται επισκεπτών καθηγητής στο Χάρβαρντ και στο Στάνφορντ. Αποκτά έδρες τόσο στο Πανεπιστήμιο της Καέν, όσο και στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης όπου και εγκαθίσταται μετά το 1955. Παράγει σημαντικό έργο στην μελέτη της ανάλυσης Φουριέ (ο j95 εξηγεί γιατί είναι σημαντική εδώ) που αποτελεί το επίκεντρο της καριέρας του, ενώ εισάγει την ιδέα των τυχαίων μετρήσεων στην αρμονική ανάλυση. Προς τιμή του άλλωστε ονομάζονται οι αριθμοί Σαλέμ, (πληροφορίες εδώ και αναλυτική μαθηματική παρουσίαση εδώ), ενώ η μνήμη του διαιωνίζεται από το Εργαστήριο Μαθηματικών «Ραφαέλ Σαλέμ» του Πανεπιστημίου της Ρουέν, (ιστότοπος). Ιδιαίτερα γνωστό είναι το Βραβείο «Ραφαήλ Σαλέμ» (Prix Salem) που απονέμεται σε μαθηματικούς που ασχολούνται με την Μιγαδική και Αρμονική Ανάλυση και μάλιστα ο πρώτος βραβευθείσας ήταν ο Νικόλαος Βαρόπουλος, ενώ το 1980 απονεμήθηκε στον γνωστό μαθηματικό Στυλιανό Πηχωρίδη. Στο τέλος ας σημειώσουμε οτι μεταξύ των συνεργασιών του συμπεριλαμβάνεται και ο Νόρμπερτ Βίνερ, διεθνώς γνωστός ως πατέρας της επιστήμης συστημάτων/cybernetics, με τον οποίο έγραψαν ορισμένες κοινές εργασίες και ο οποίος έτυχε και αυτός να είναι εβραίος αλλά ασκενάζι.

πηγή:Πανεπ.St.Adrews

Προφανώς δεν τον γνώρισα αλλά αν κάτι μου έκανε εντύπωση τόσο στην έρευνα, όσο και αλληλογραφώντας με άτομα που τον γνώρισαν οι ίδιοι ήταν οτι το γεγονός οτι όλοι θέλησαν να τονίσουν την ζεστασιά του χαρακτήρα του και το χιούμορ του, γεγονός που τον έκανε ιδιαίτερα αγαπητό. Αν οι φωτογραφίες του αντανακλούν τον χαρακτήρα του, τότε αυτά τα άτομα αλλά και οι φίλοι του δεν πρέπει να είχαν και άδικο και ο οικογενειάρχης και φίλος Σαλέμ ήταν ισάξιος του διεθνούς φήμης επιστήμονα Σαλέμ.

Ο Ραφαήλ Σαλέμ, εκτός και αν η μελλοντική έρευνα μας επιφυλάσσει επιπλέον εκπλήξεις, πρέπει να είναι ο κορυφαίος θετικός επιστήμονας που ανέδειξε η εβραϊκή κοινότητα της χώρας μας, ενώ πρέπει να είναι ο κορυφαίος μαθηματικός που γεννήθηκε στον ελλαδικό χώρο μετά τους αρχαίους. Στα σίγουρα πάντως είναι ο κορυφαίος Θεσσαλονικιός μαθηματικός όλων των εποχών και από τους σημαντικότερους επιστήμονες της νεώτερης ιστορίας της.

Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να διαβάσετε την βιογραφία του στα γαλλικά εδώ και μια πιο σύντομη εδώ.

Ο τάφος του Ρ.Σαλέμ και της γυναίκας του/πηγή: wikimedia

//–//

English

Raphael Salem has been the reason that this trilogy started when I visited a site of St.Andrews University where the most important mathematicians of all times were listed by country of origin. In Greece, after the classics of Ancient Greece, there were only the name of Cahit Arf and Raphael Salem, while when I realized that his father was the famous Emmanuel Salem my interest peaked.

More on the Salem Mansion in Salonica he was born and raised here.
More on Emmanuel Salem, prominent lawyer and homme d’influence of Salonica here.

The house in Salonika in which he was born and raised/Source: Radamanth

Raphaël Salem is born in Salonica, in the «Salem Mansion» of Vas.Olgas str. on November, 7th 1898 which we already saw in this post in one of the most prominent and cosmopolitan sefardic families of the city, son of Emmanuel and Fortunée. Despite the predominant french culture he enlists in the italian gymnasium and lives in the city until 1914 when Emmanuel Salem sends his family to Paris. He completes high school there and he obtains a degree in Law despite his propensity towards math. Initially he becomes a manager in a bank but soon he obtains a degree in Engineering and later a PhD in Math thanks to the pressure of friends who had recognized his talent.

After the beginning of WW2 he joins the Army and finds himself in England as part of the anglofrench cooperation project and he manages to help his family, (he gets married in 1923 with Adriana Gentili di Giuseppe and fathers 3 kids, one of them is the prominent Chemistry Professor Lionel Salem), escape before the germans enter Paris. Unfortunately his mother, his sister, her husband and one of their two sons do not make it and are lost among the 6.000.000 slain Jews.

Raphael Salem/source:personal archive

source:Univ.Ruen

In 1941 R.Salem emigrates to the US where he teaches initially as a lecturer and later as a professor in the famous Massachusetts Institute of Technology MIT; he also becomes visiting professor in Harvard and Stanford. He also obtains a chair in Caen and in the University of Sorbonne where he eventually settles in 1955. His work and contributions evolve mainly around the Fourier analysis (greek blogger j95 has a nice piece here), while he introduces the idea of random measurements in  harmonic analysis. The Salem Numbers are named after him, (more information here and analytical mathematical presentation here), while his memory is perpetuated by the Laboratory of Mathematics «Raphael Salem» of the University of Rοuen, (website). The Salem Prize (Prix Salem) is an especially prestigious prize awarded to mathematicians whose work is the same as Salem’s, ie Complex and Harmonic Analysis and the first winner was Nicolaos Varopoulos, while in 1980 was awarded to the noted greek mathematician Stylianos Pichoridis. Among his most important collaborations were the joint papers he wrote with Robert Wiener, father of cybernetics who incidentally was also a Jew but an askenazi one.

source:Univ.St.Andrews

I obviously never met him but if something struck me during research but also corresponding with persons who had met him personally was the fact that everybody wished to stress the warmth of his character and sense of humor, fact that made him especially popular. If his pictures reflect also of his character, then these persons and his friends were not wrong and the family man and friend Salem was equal to the internationally known scientist Salem.

Raphael Salem, unless future research proves us wrong, must be the greatest positive scientist ever to have come out of the Jewish community of this country, while he most probably must be the greatest mathematician born in the greek world after the ancient times. But for sure he is the most important mathematician ever to have been born in Salonica and one of the most important scientists of her modern history.

The tomb of Raphael Salem and his wife/source:wikimedia

Posted in greece, Portraits of Greek Jewry, the world, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 16 Σχόλια »

Η τριλογία Σαλέμ: ο Εμμανουέλ Σαλέμ/The Salem trilogy: Emmanuel Salem

Posted by Abravanel, the Blog στο 05/12/2009

Ελληνικά (english translation follows)

Στην προηγούμενη ανάρτηση αναφερθήκαμε στην Οικία Σαλέμ και στην καταγωγή της οικογενείας – σταματήσαμε στον Εμμανουέλ Σαλέμ με τον οποίο θα ασχοληθούμε σήμερα.

Η ιστορία της Οικίας Σαλέμ στην Θεσσαλονίκη εδώ.
Η ιστορία του γιού του Ραφαέλ Σαλέμ, διεθνούς φήμης μαθηματικού εδώ.

Το σπίτι στο οποίο έζησε από το 1887 μέχρι το 1914 στην Β.Ολγας

Ο Εμμανουέλ Σαλέμ γεννιέται το 1859 στην Θεσσαλονίκη με πατέρα τον ραβίνο Ραφαέλ Σαλέμ, ενώ τα πρώτα του βήματα ως δικηγόρος τα κάνει δίπλα στο γραφείο του Γιοντατζιόν Γενί, ενώ συνέχισε με τον μεγάλο ιταλό δικηγόρο και πρόξενο της Ολλανδίας avv.Grac(c?)i. Το 1879 πηγαίνει στην Κωνσταντινούπολη για να πάρει και τυπικά το δίπλωμα από την Νομική Σχολή και σύντομα αναδεικνύεται όχι μόνο ως ηγετικό στέλεχος της εβραϊκής κοινότητας αλλά και ως ο πιο σημαντικός νομομαθής της Θεσσαλονίκης και ανάμεσα στους μεγαλύτερους της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στα θέματα του Διεθνούς Δικαίου. Η επιρροή του στην πόλη είναι εμφανής από το γεγονός οτι το όνομα του εμφανίζεται σε όλες τις ιδρυτικές πράξεις των μεγάλων έργων υποδομής της πόλης που εξευρωπαΐζονταν γρηγορότερα από κάθε άλλη πόλη στα Βαλκάνια – στις καινούργιες εταιρίες υδάτων, φωταερίου, ηλεκτροδότησης, τραμ αλλά και σε μεγάλες επιχειρήσεις όπως στην ίδρυση της Τράπεζας Θεσσαλονίκης (Banque de Salonique) το 1888 της οποίας μετείχε στο διοικητικό συμβούλιο από το 1891 μέχρι το 1937 και διοικητικός διευθυντής από το 1918. Ταυτόχρονα πρωτοστατεί στην δημιουργία του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης και γίνεται ο πρώτος γενικός γραμματέας του, (το τριουμβιράτο αποτελούνταν από τον τούρκο πρόεδρο, τον έλληνα χριστιανό ταμία και τον Ε.Σαλέμ, ενώ η επίσημη γλώσσα είναι η γαλλική – ενδειξη του κοσμοπολιτισμού της πόλης).

4γλωσση ανακοίνωση του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης στα γαλλικά, ελληνικά αριστερά και τουρκικά και λαντίνο δεξιά (ισπανοεβραϊκά με εβραϊκούς χαρακτήρες) /Ιστορικό Αρχείο Μακεδονίας

Η Παλαιά Ηλεκτρική Εταιρία της Θεσσαλονίκης/ H.Πετρόπουλος

Aξίζει να σημειωθεί η συμμετοχή του στο εντυπωσιακό δίκτυο ιδρυμάτων πρόνοιας της πόλης, (νοσοκομείο, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη απόρων, φρενοκομείο, μαιευτήριο, ορφανοτροφεία, ταμεία προικοδότησης απόρων κοριτσιών κ.α.), ενώ έπαιξε σημαντικό ρόλο στην ίδρυση του Ορφανοτροφείου Αλλατίνι το οποίου κτίριο υπάρχει ακόμα και σήμερα στην Θεσσαλονίκη στην οδό Βελισσαρίου.

Αποκορύφωμα της καριέρας του μπορεί να θεωρηθεί η συμμετοχή του σε διεθνείς συζητήσεις όπως η Συνθήκη της Λωζάνης, ενώ αξίζει τον κόπο να αναφερθώ και στην κλήση του να συμμετάσχει στην επιτροπή που να αναμόρφωνε την Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1908 αν και οπαδός του Σουλτάνου και όχι των Νεότουρκων. Για τις

Η Banque de Salonique σήμερα στην Θεσσαλονίκη/πηγή:Ραδάμανθυς

υπηρεσίες του στις διαμάχες Βατικανού-Οθωμανικής Αυτοκρατορίας ο Πάπας Λέων ΙΙΙ τον έχρισε μέλος του Τάγματος της Αγίας Έδρας του Πίου ΙΧ το 1889, ενώ ελαβε τιμητικές διακρίσεις από την Αυστροουγγαρία, την Ιταλία, την Γαλλία, το Βέλγιο, την Οθωμανική Αυτοκρατορία και την Τουρκία – η Ελλάδα τον τίμησε απονέμοντας τον Ταξιάρχη (;) του Τάγματος του Σωτήρα, (από αυτό υποθέτουμε οτι ο Ε.Σαλέμ επέλεξε και την ελληνική ιθαγένεια μετά το 1913). Αποτελεί ενδεικτικό της πανευρωπαϊκής φήμης του οτι εργασίες του δημοσιεύονταν τακτικά στο Journal de Droit International Prive για πολλά χρόνια μεταξύ 1888 και 1901, ενώ η δικονομική του γνώμη αναφέρεται ως έγκυρη πηγή από τον ίδιο τον γάλλο πρωθυπουργό Ribot σε συνέλευση του γαλλικού κοινοβουλίου σε μια προσπάθεια να ηρεμήσει την κοινή γνώμη σε μια δημόσια υπόθεση της εποχής.

Ενα γεγονός που προσωπικά βρήκα ενδιαφέρον είναι οτι το όνομα του εμφανίζεται και σε μαρτυρίες χριστιανών σαλονικιών οι οποίοι έφτασαν στην πόλη μετά την αναχώρηση του, ενδεικτικό της φήμης και κληρονομιάς του ως homme d’influence. Ο Κώστας Τομανάς, ο οποίος ανήκει σε αυτό το μεταναστευτικό κύμα, μιλάει για τον Εμμανουέλ Σαλέμ ως άνθρωπο αξεπέραστου κύρους και βαθύτατης ευγένειας και αναφέρεται στην κόντρα του με τον Εμμανουέλ Καράσσο ηγετικό στέλεχος των Νεότουρκων.

Η συναγωγή "Don Isaac Abravanel" των σεφαραδιτών του Παρισιού/Al Syete

Ο Ε.Σαλέμ τα τελευταία χρόνια της ζωής του μεταναστεύει στο Παρίσι και συνεχίζει να ασχολείται με την δικηγορία αλλά και με μεγάλες επιχειρήσεις – πέρα από την Τράπεζα Θεσσαλονίκης βρήκα το όνομα του μέχρι και στην επιχείρηση του Χρηματιστηρίου του Καΐρου Salonica Tobacco Company. Γίνεται, επίσης, πρόεδρος της Αδελφότητας Σαλονικιών Εβραίων, (η οποία  αργότερα ενώθηκε με την Λατρευτικό Σύλλογο Ανατολίτων του Παρισιού των εβραίων τουρκικής καταγωγής για να δημιουργήσουν την Λατρευτική Ενωση Σεφαραδιτών), αλλά και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Alliance Universelle Israelite και του Μεγάλου Συμβουλίου της Συνόδου των Ισραηλιτών της ΓαλλίαςΠεθαίνει τον Φεβρουάριο του 1940 στο Παρίσι, ενώ η γυναίκα του Φορτουνέ του έχει χαρίσει ένα κορίτσι και ένα αγόρι, τον Ραφαήλ Σαλέμ. Αλλά με αυτόν θα ασχοληθούμε στο τρίτο μέρος της τριλογίας μας.

Σημαντικό κομμάτι αυτού του άρθρου βασίστηκε στην εργασία της αναπληρώτριας καθηγήτριας της Νομικής του Αριστοτελείου Στέλλας Σαλέμ για το Παγκόσμιο Συνέδριο Εβραίων Νομικών που έγινε το 1998 στην Θεσσαλονίκη, ενώ τα υπόλοιπα είναι προέρχονται από το Ιστορία των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης του Ι.Νεχαμά, τα βιβλία του Κ.Τομανά και το προσωπικό μου αρχείο – οι φωτογραφίες είναι του ραδάμανθυ.

English

In our previous post we mentioned the Salem Mansion and the origin of the family – we stopped with Emmanuel Salem who will be the subject of  today’s post.

Τhe history of the Salem Mansion in Salonica here.
The history of his son Raphael Salem, famous mathematician here.

The house where he lived from 1887 to 1914 in Vas.Olgas avenue

Emmanuel Salem is born in 1859 by rabbi Raphael Salem and he orients himself in Law. His first steps are in Yodajon Yeni’s office and he continues with the great italian lawyer and consul of The Netherlands avv.Grac(c?)i. In 1879 he obtains the Law degree in Constantinople and soon distinguishes himself not only a leading member of the Jewish Community but also as the most prominent jurist of Salonika and among the most prominent in the entire Ottoman Empire in matters of International Law. His influence in the city can be seen in his name involved in the founding acts of all major infrastructure enterprises which bring Salonica close to Western Europe faster than any other city in the Balkans – the new water company, gas company, tram, electric company but also in major corporations like the founding of the Banque du Salonique in which he became part of the board in 1891 and acted as the executive director from 1918 until 1937. He also plays a major part in the founding of the first Lawyer Association of Thessaloniki and became its first general secretary, (the triumvirate consisted by the turkish president, the greek christian teller and E.Salem as general secretary, with the official language being French; indicative of the cosmopolitan city).

4language announcement by the Lawyer Association of Salonika in french and greek on the left and turkish and ladino (judeospanish with jewish characters) on the right/ Istoriko Arhio Makedonias

The Old Electric Company of Thessaloniki/Ε.Petropoulos

He was also involved in the impressive network of welfare organizations of the Jewish Community, (hospital, medical aid to the indigent, mental institution, dowry aid and others), with a decisive impact on the founding of the Allatini Orphanage whose building still stands today in Thessaloniki in Velissariou street.

Banque de Salonique today in Salonica/source:Radamanth

The pinnacle of his career is considered his involvement in the post-WW1 negotiations like the Lausanne Treaty, while it should also be noted his invitation to participate in the committee to reform the Ottoman Empire in 1908 although he favored the Sultan than the Young Turks. For his services in a Vatican – Ottoman Empire dispute it was conferred to him the Order of the Holy See of Pius IX by Pope Leo III in 1889. He was awarded honors by many countries which included the AustroHungarian Empire, Italy, France, Belgium, the Ottoman Empire, Turkey, while Greece conferred on him the Order of Savior, (from this we deduct that he also had the greek citizenship). It is indicative of his paneuropean fame the fact that not only did he publish regularly in the Journal de Droit International Prive between 1888 and 1901 but his juridical opinion was cited by the Prime Minister of France Ribot during a meeting of the french Parliament in an effort to calm public opinion in a high-profiled case of the era.

A fact that I found interesting is that his name appears in testimonies of christian thessalonians who arrived in the city after his departure, indicative of his reputation and legacy of this «homme d’influence». Kostas Tomanas, who belongs in this migratory wave, speaks of Emmanuel Salem as a man of incomparable status and of a noble soul and refers to his antagonism with Emmanuel Carasso, a leading member of the Young Turks.

The synagogue in Paris of the Salonican Jews/El Syete

E.Salem passed the latter part of his life in France where he emigrated in Paris and continued to practice Law and be involved in major enterprises as we saw before; besides Banque de Salonique, I managed to find his participation even in the Cairo Stock Exchange listed Salonica Cigarette Company. He became the president of the Salonican Jews Brotherhood, (which was to merge with the Religious Association of Easterners of Paris of Jews with ottoman origin to create the Religious Sephardic Association of Paris) and board member of the Alliance Universelle Israelite and the Great Counsil of the  French Jews. He dies in February of 1940 in Paris, while his wife Fortunè gave him a girl and a boy named Raphael Salem. But he will be the object of our next installment.

much of this article is based on the work by Assistant Professor of the Law Faculty Mrs.Stella Salem for the International Conference of Jewish Lawyers and Jurists which took place in Salonica in 1998. The rest is based in Nehama’s History of the Jews of Salonica, Kostas Tomanas books and my personal collection – the photos belong to radamanth.

Posted in Portraits of Greek Jewry, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 19 Σχόλια »

Η τριλογία Σαλέμ: η Έπαυλη/The Salem trilogy: the Μansion

Posted by Abravanel, the Blog στο 02/12/2009

Ελληνικά (english translation follows)

Δύσκολα συνειδητοποιεί κανείς τo μέγεθος της διεθνούς ακτινοβολίας της πολυεθνικής Θεσσαλονίκης των αρχών του αιώνα αλλά και την ανεξήγητη άρνηση της σύγχρονης πόλης να αγκαλιάσει και να εμπνευστεί από ένα τέτοιο παρελθόν.

Από τα πιο εύγλωττα παραδείγματα είναι η οικογένεια Σαλέμ της Θεσσαλονίκης της οποίας την ιστορία θα διηγηθούμε στις τρεις αναρτήσεις που θα ακολουθήσουν – σήμερα θα ασχοληθούμε αποκλειστικά με την Οικία Σαλέμ στο κέντρο της πόλης και την καταγωγή της οικογένειας.

salem_front

Η Επαυλη Σαλέμ σήμερα/Πηγή:Ραδάμανθυς

Salem_mansion_cons

Η Επαυλη Σαλέμ ως προξενείο της Αυστροουγγρικής Αυτοκρατορίας/Πηγή:Δήμος Θεσσαλονίκης

Οι θεσσαλονικείς που περνάνε μπροστά από την παλιά άσπρη βίλα στην οδό Βασιλίσσης Όλγας 20 λίγα γνωρίζουν για την βίλα αυτή, μέρος της εκλεκτικής «Οδού των Εξοχών» που αποτελούσε το πολυεθνικό προάστιο των προυχόντων της πόλης έξω από τα τείχη, σήμερα στο κέντρο του Δήμου της Θεσσαλονίκης.

Η έπαυλη χτίστηκε για τον ευκατάστατο εβραίο έμπορο Jeborga (Τζεμπόργκα ;) από τον σημαντικότερο αρχιτέκτονα της ορθόδοξης κοινότητας της πόλης, τον Ξενοφών Παιονίδη, το 1878. Το 1887 όμως αγοράζεται από τον πιο γνωστό δικηγόρο της πόλης και εξέχον μέλος της Εβραϊκής Κοινότητας, Εμμανουέλ Σαλέμ και για περίπου 30 χρόνια μένει στην κυριότητα της οικογένειας δίνοντας ένα από τα δύο ονόματα με τα οποία είναι γνωστό το οίκημα: «Οικία Σαλέμ». Η έπαυλη χαρακτηρίζεται από την περίτεχνη πρόσοψη και τα πλούσια υλικά, ενώ θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα του νεομπαρόκ εκλεκτικισμού που κυριαρχεί τότε στην πόλη, (ιδιαίτερα τα μπαρόκ αετώματα της). Το σπίτι κατά την διάρκεια του Α’ΠΠ αλλάζει διαδοχικά χρήστες: μετά την αναχώρηση των Σαλέμ από την πόλη το 1915 χρησιμεύει ως Προξενείο της ΑυστροΟυγγρικής Αυτοκρατορίας και μετά αποτελεί για πολλά χρόνια το Ιταλικό Προξενείο της πόλης. Μετά τον σεισμό του 1978 μένει άδεια αφού το προξενείο μεταφέρεται στο χώρο που έχει δημιουργηθεί από την κατεδάφιση της Βίλλας Ιντας επί της οδού Φλέμινγκ, (πρώην Οδός Μιζραχή) και χρησιμοποιήθηκε για την κατασκευή του συγκροτήματος των ιταλικών Monopoli di Stato και του Ιταλικού Ινστιτούτου. Να προσθέσω οτι τότε η βίλα ήταν παραθαλάσσια, (όπως όλες οι βίλες της περιοχής) και η απόσταση της από την θάλασσα είναι προϊόν των επιχωματώσεων του ΄50 για την δημιουργία της Νέας Παραλίας. Σήμερα παραμένει ιδιοκτησία του Ιταλικού Κράτους, ενώ το κτίριο είναι ερειπωμένο με την Ιταλική Κυβέρνηση περιοδικά να αφαιρεί τα αγριόχορτα που φτάνουν σε τέτοιo ύψος που κρύβουν το κτίριο, (έχουν υπάρξει ορισμένες μελέτες για την ανακαίνιση του). Αλλά ποιοι ήταν οι Σαλέμ;

salem_detail
Λεπτομέρεια/Ραδάμανθυς

Η οικογένεια Σαλέμ ανήκει στο μεγάλο κύμα των εβραίων εξόριστων από την Ισπανία και τις καθολικές χώρες που κατά δεκάδες χιλιάδες συρρέουν στην Θεσσαλονίκη. Το όνομα προέρχεται από το «σαλέμ» ( Salem) που σημαίνει «ακέραιος«. Για πρώτη φορά εμφανίζεται ως επιφανής οικογένεια με  τον Αβραάμ Σαλέμ ο οποίος μαθαίνουμε οτι υπήρξε εξαίρετος γιατρός περίπου το 1550 – ο Ι.Νεχαμά αφήνει να εννοηθεί οτι ανήκει στο κύμα των γιατρών που είχαν μορφωθεί στο Πανεπιστήμιο της Κοϊμπρα αλλά δεν ξέρουμε που βασίζεται. Άλλα μέλη της οικογενείας επικεντρώνονται στο εμπόριο και διακρίνονται για την φιλανθρωπία τους όπως ο μέγας ευεργέτης Αβραάμ Σαλέμ, ενώ άλλα διαπρέπουν ως ραβίνοι όπως ο Αρχιραβίνος του Άμστερνταμ Σαλομόν Σαλέμ, ιδρυτές σχολείων Χαίμ Σαλέμ και δικηγόροι. Μεταξύ αυτών ο Εμμανουέλ Σαλέμ, πρώτος γραμματέας του Δικηγορικού Συλλόγου Θεσσαλονίκης και κορυφαίος νομικός της ιστορίας της πόλης. Αλλά αυτή είναι μια ιστορία που θα διηγηθούμε εδώ.

H ιστορία του Εμμανουέλ Σαλέμ, επιφανή δικηγόρου και homme d’influence εδώ.
Η ιστορία του Ραφαέλ Σαλέμ, διεθνούς φήμη μαθηματικού εδώ.

Για περισσότερες φωτογραφίες μπορείτε να επισκεφτείτε τον εξαιρετικό, (και λέω λίγα), ιστότοπο του Ραδάμανθυ., ενώ μπορείτε να την δείτε εδώ σε δορυφορική φωτογραφία του Google.

Φωτο υψηλής ανάλυσης (κλικ για μεγένθυση) /πηγή: stageo

//–//

English

It is quite difficult to grasp the size of the international glamor of multiethnic Salonica at the turn of the century but also equally difficult to explain the reticence of the city to embrace and be inspired by such a past.

One of the most eloquent examples is the Salem family of Salonica whose history we are going to tell in three posts – today we shall deal exclusively with the the Salem Mansion in the center of Thessaloniki and the origins of the family.

salem_front

The Salem Mansion today/Source:radamanth

Salem_mansion_cons

Salem Mansion as the consulate of the Austro-Hungarian Empire/ source:Municipality of Salonica

The modern inhabitants of Salonica passing in front of the white villa in 20, Vasilis Olgas str. know little of this mansion, part of the «Exohon Street» which was the exclusive  multiethnic suburb of the rich of the city outside the city’s walls and today in the center of the Municipality of Thessaloniki.

The mansion was built initially for the wealthy Jewish merchant Jeborga in 1878 by the most important architect of the orthodox community of the city Xenofon Peonidis. In 1887 it is bought by the most important lawyer of the city and eminent member of the Jewish Community Emmanuel Salem and for 30 years will remain his family’s house earning it one of the two names the house is known by: «The Salem Mansion». The mansion is characterized by its elaborate front and use of  luxurious materials, while it is considered characteristic of the neo-baroque eclecticism which dominates the city, (especially it’s baroque pediments). During WW1 it changes occupants: after the departure of the Salems in 1915 it is used as the Consulate of the Austro-Hungarian Empire and then is used, for many years, as the Italian Consulate. After the 1978 earthquake the Consulate moves to the complex of the italian Monopoli di Stato and the Italian Institute built on the demolished Villa Ida on Fleming Str, (former Mizrachi str). I should add that the Salem Mansion was by the sea, as all villas of the Exoches suburb, until the 1950’s fillings which created the New Promenade of the city.  Today the house remains property of the Italian State and is deserted, although from times to times the grass reaching as high as to obscure the whole building is cut, (there have been some studies to renovate it). But who were the Salem family?

salem_detail
Λεπτομέρεια/Ραδάμανθυς

The Salem family is part of the huge wave of Jewish refugees from Spain and the catholic countries who come by the tenths of thousands from 1492 onwards. The name derives from the jewish word «salem» ( Salem) which means «integral». For the first time we hear of them as a prominent salonican family with Avraam Salem who we learn was an excellent medical doctor around 1550 – J.Nehama hints he was part of the Coimbra University graduates though we don’t know where does he base this. Other members of the family focus on commerce and become major philanthropists like the Great Benefactor of the Jewish Community Avraam Salem, while others become important rabbis like the Chief Rabbi of Amsterdam Salomon Salem or school founders like Chaim Salem. Among them is Emmanuel Salem, the first general secretary of the Bar Association of the city and among the three if not the most important lawyers in the history of the city. But with him we shall deal in this post.

Τhe history of Emmanuel Salem, prominent lawyer and homme d’influence of Salonica here.
The history of Raphael Salem, famous mathematician here.

For more photos you can visit the excelent, (and I am being modest here), site of Radamanth., while here you can see the satellite image by Google.

High analysis photo (click to enlarge) /source: stageo

Posted in thessaloniki, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , , | 5 Σχόλια »

Περί της δολοφονίας του Βασιλιά Γεωργίου του Α’/On the assassination of King George I’

Posted by Abravanel, the Blog στο 09/11/2009

Ελληνικά (english translation follows)

Οπως είπαμε φέτος είναι η χρονιά της Θεσσαλονίκης σε τούτο εδώ το ταπεινό ιστολόγιο οπότε ευκαιρία να ασχοληθούμε με λιγότερο γνωστές πτυχές της πόλης με μια εβραϊκή ματιά. Ευκαιρία για αυτήν την ανάρτηση υπήρξε το άρθρο του Γιάννη Ράγκου για την δολοφονία στην πόλη του Γεωργίου του Α’ που μπορείτε να βρείτε εδώ. Εν συντομία μπορούμε να περιγράψουμε το περιστατικό ως:

Στη συμβολή με την οδό Βασιλίσσης Όλγας, τον περίμενε από ώρα ο Σερραίος Αλέξανδρος Σχινάς. Γύρω στις 3, είδε τον Γεώργιο και τον υπασπιστή του να περνούν, τους πλησίασε και από μικρή απόσταση πυροβόλησε τον βασιλιά μία φορά, προκαλώντας, ωστόσο, καίριο τραύμα. Αμέσως μετά, επιχείρησε να πυροβολήσει και τον Φραγκούδη, αλλά αυτός πρόλαβε να τον αφοπλίσει και να τον παραδώσει σε δύο Κρητικούς χωροφύλακες, που είχαν προστρέξει στο σημείο της δολοφονίας.

Ο δολοφόνος αργότερα «αυτοκτονήθηκε» με μια θεαματική βουτιά από τον όροφο του κρατητηρίου και ενώ δεν υπάρχει αμφιβολία για την ταυτότητα του δολοφόνου, ακόμα και σήμερα δεν έχει υπάρξει συμφωνία για τα κίνητρα του. Για περισσότερα σας παραπέμπω στην όντως ενδελεχή δημοσίευση εδώ, εδώ και εδώ.

Μεταξύ των άλλων δημοσιεύει και την ακόλουθη γραφική αναπαράσταση των γεγονότων η οποία είναι αξιοπρόσεκτη:

georgios03Η αναπαράσταση έχει ορισμένα ενδιαφέροντα στοιχεία. Ο Λευκός Πύργος είναι λανθασμένος γιατί το περιτείχισμα ήδη κατεδαφιστεί το 1911 όπως μάθαμε εδώ, θεωρείται αναμενόμενο να μπει στην εικόνα ένας μιναρές αφού ακόμα δεν είχαν κατεδαφιστεί από το ελληνικό κράτος, οι κρητικοί χωροφύλακες είναι παρόντες και ο βασιλιάς πέφτει στα χέρια ενός καφετζή ή παντοπώλη. Συνήθως οι κομπάρσοι σε αυτές τις σκηνές είναι άγνωστοι αλλά στην συγκεκριμένη περίπτωση γνωρίζουμε το όνομα του κυρίου με την άσπρη ποδιά που ήταν Ααρών Αμίρ. Αλλά γιατί να μην αφήσω τον γιο του διάσημου αρχιτέκτονα της Θεσσαλονίκης Πιέρρο Αριγκόνι, Μάσσιμο να τα διηγηθεί όπως διαβάζουμε στο «Χρονικό της Θεσσαλονίκης» του Κώστα Τομανά:

» Το απόγευμα της δολοφονίας βρισκόμουν μέσα στο τραμ, που ήταν σταματημένο στην στάση της Αγίας Τριάδας. Είδα τον βασιλιά να περπατάει στο πεζοδρόμιο μαζί με τον υπασπιστή του και και σε κάποια στιγμή να το πλησιάζει ένας από πίσω και να τον πυροβολεί. Είδα ακόμα τους δυο βρακοφόρους χωροφύλακες, που τον ακολουθούσαν εξ’ αποστάσεως, να πιάνουν τον φονιά που προσπάθησε να ξεφύγει προς την θάλασσα. Είδα και τον μπακάλη της γειτονιάς μας Ααρών Αμίρ να παίρνει αγκαλιά τον πληγωμένο βασιλιά και να τον βάζει σε μια άμαξα, που ξεκίνησε αμέσως και, διασχίζοντας την ανηφορική οδό Αγίας Τριάδας διευθύνθηκε προς το Παπάφη που ήταν τότε νοσοκομείο. Οπως μάθαμε, σε λίγο ξεψύχησε χωρίς να πει ούτε λέξη. «

Ο Κώστας Τομανάς συμπληρώνει: Η είδηση της δολοφονίας έπεσε σαν βόμβα στην πόλη. Οι στρατιώτες ακούγοντας φήμες οτι ο δολοφόνος είναι εβραίος όρμηξαν στις εβραϊκές γειτονιές «προβαίνοντας εις πλείστας οσας απαράδεκτους ενέργειες» όπως έγραψαν τότε αόριστα οι εφημερίδες. Η τάξη αποκαταστάθηκε όταν οι Αρχές ανακοίνωσαν οτι ο δολοφόνος ήταν έλληνας.

Βασικά θα προτιμούσα να μην προσέθετα το κομμάτι με τις αντι-εβραϊκές ταραχές γιατί απλά δεν είναι το θέμα της ανάρτησης. Απλώς θέλω την επόμενη φορά που οι θεσσαλονικείς αναγνώστες περάσουν από το μνημείο προς τιμή του Γεωργίου Α΄ να σκεφτούν το πως η ιστορία αυτής της πόλης δεν είναι το άθροισμα των κοινοτήτων αλλά μια στην οποία ο εβραίος zarzavachi (οπωροπώλης) Ααρών Αμίρ λερώθηκε με το αίμα του ελληνορθόδοξου μονάρχη δανικής καταγωγής καθώς τον είχε στην αγκαλιά του. Και η επιμονή να δημιουργούν μια φανταστική ταυτότητα αγνοώντας την εβραϊκή παρουσία της πόλης η οποία δεν είναι μια απλή μικρή συνιστώσα αλλά η ίδια η ιστορία της πόλης, οδηγεί απλά στην ίδια άγνοια της Ιστορίας για την οποία κατηγορούν τους βόρειους γείτονες τους.

King_George (Large)

Η στήλη δείχνει το ακριβές σημείο στο οποίο ο Γεώργιος πυροβολήθηκε και έπεσε στα χέρια του Ααρών Αμίρ. Πιο πίσω το σύγχρονο πάρκο στην Βασ.Ολγας στην Θεσσαλονίκη με την προτομή του.

English

As we have already said, this is going to be the Salonica Year in this humble blog so here is the chance to occupy ourselves with less known aspects of the city. This post was inspired by the post of Yiannis Ragkos on the murder of King George I’ in the city of Salonica in 1913.

Copying from Wikipedia we learn:

Just as he did in Athens, the King went about Salonika without any meaningful protection force. While out on an afternoon walk near the White Tower of Thessaloniki on 18 March 1913, he was shot at close range in the back by Alexandros Schinas, who was «said to belong to a Socialist organisation» and «declared when arrested that he had killed the King because he refused to give him money». The Greek government denied any political motive for the assassination, saying that Schinas was an alcoholic vagrant. Schinas was tortured in prison and six weeks later fell to his death from a police station window.

For those fluent in greek I would suggest reading the proficient posts of Y.Rangos here, here and here. He also includes a popular representation of the fact which is quite interesting by itself:

georgios03

The White Tower is wrongly depicted still being surrounded by the fortified wall which was torn down in 1911 as we saw here. It is considered normal to insert a minaret since they weren’t yet demolished yet by the Greek State, the cretan policemen are present and the King fells into the arms of a coffeehouse owner or a grocer. Usually the rest of the «extras» remain anonymous but on this case we know the name of the grocer with the white apron which was Aaron Amir. But why not let the son of the famous architect of Salonica Pierro Arigoni, Massimo to give his eyewitness account as we read it in the «Χρονικό της Θεσσαλονίκης» by Kostas Tomanas.

The evening that the murder took place I was inside the tram which had made its stop at Agias Triadas station. I saw the King walking together with his adjutant  and at some point a man approaches him from behind and shoots him. I saw the two vrakoforous policemen, who followed him from a distance, to catch the killer who tried to make a dash towards the sea. I also saw the grocer of my neighbourhood Aaron Amir to take into his arms the wounded king and put him into a carriage which set off immediately and taking the uphill road of Agia Triada headed for Papafio which served as a hospital at that time. As we learned he soon died without saying a word.

Kostas Tomanas adds: The news of the assassination fell as a bomb to the city. The soldiers hearing rumors that the assassin was a Jew rushed to the Jewish neighbourhoods «performing many as well as unacceptable acts» as the papers reported rather vaguely. The order was restored when the Authorities announced that the killer was Greek.

I must admit I would have rather not added the piece on the anti-Jewish riots because frankly this is not the point in this post. I just want the next time the salonican readers pass before the monument in honour of King George to think that the history of this city is not the sum of the stories of the individual communities but one where the jewish zarzavachi (grocer) Aaron Amir was stained by the blood of a greek-orthodox monarch of danish descent while holding him in his arms. And their insistence on creating an imaginary identity ignoring the Jewish presence which is not simply a small component but the history of Salonica, leads simply to the same ignorance that they accuse their northern neighbors of.

King_George (Large)

The pillar shows the exact spot where George was shot and fell to the arms of Aaron Amir. Behind is a contemporary park with his bust in Vas.Olgas str in Salonica.

Posted in thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , | 26 Σχόλια »

 
Αρέσει σε %d bloggers: