Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

Posts Tagged ‘WW2’

Guest post: Ahnassath Orehim during WW2 and the archives at Moscow

Posted by Abravanel, the Blog στο 13/02/2017

A guest post by Μαγιόρ Ρισόν:

The term Ahnassath Orehim, (alternative transliterations of the original Hebrew term “הכנס אורחים” include Ahknasat Orechim/achnasat orchim/achnasas orchim/hachnusas orchoim), refers to a central tenet of Jewish faith which commands every Jew to provide shelter for travelers and strangers. In accordance, Jewish communities offered to needy travelers an organized service to provide food and/or accommodation. Sometimes this is a separate organization, other times it is an ad hoc service. Indicative organizations in the 30’s can be found from the ashkenazi Biellorussia (1) to sephardic Rhodes. (2)

Until now we had no knowledge of a similar organization in Thessaloniki in the late ’30s. Still, a piece of paper from the part of the Archives of the Jewish Community of Thessaloniki currently held at Moscow can provide an insight, while at the same time furnishing an example of how they can be useful.

In this paper one can read in french: “Ahnassath Orehim. Communaute Israelite Thessaloniki”. It includes a list of families from diverse countries which passed through Salonica and registered with the aforementioned organization on the 31st of August 1940. The vast majority were from war-torn Poland but the catalogue includes families from Germany, Slovakia, Hungary, Romania, Denmark, Italy, Turkey, Palestine, Argentina, Lithuania plus 3 Greek families arriving from Trieste en route to Constanza. Everyone arrived from the italian port of Trieste, with the exception of 5 people from Hungary which arrived from Belgrade. Almost all head towards Istambul or directly to Palestine.


From these 310 arrivals, 49 still await visas on August, 31st 1940. The salonican committee of Ahnassath Orehim was financially in charge for 205 of them for a total 1061 days and at a cost of 280.715 drachmas. This seems to contradict the fact that the majority of them appear to be part of the middle/upper class; 43 are industrialists, 50 intellectuals, 154 merchants and 63 from other professions.

We do know that Salonica was used as a transit post for refugees, both Jews and not Jews, eg from Poland.(3) Still, we do not have an idea of the numbers – even with this document we do not know whether this is the work of a single month or perhaps the first 8 months of 1940. Still, it documents how foreign Jewish nationals were passing through and how some of them remained for lack of visa. It would not be illogical to assume that some of these – or future arrivals – would be trapped in Salonica as Greece would enter the war 3 months later.

We also do not know why this document was redacted in French and in such not typical bureaucratic fashion. The working languages of the Jewish Community were JudeoSpanish, (Ladino) primarily and Greek. Could this be some kind of pamphlet addressed to Jewish organizations abroad requesting assistance to cope with this influx of transiting refugees?

Although this document raises more questions than answers, it serves as an indication of what the archives can offer. With a single paper we learn of a new organization in Thessaloniki, we document the influx of refugees which necessarily are among the middle/upper classes who can afford the costs of escaping, we learn of previously undocumented Jews in the local population whose exact number still remains elusive, while at the same time providing an answer on the appearance of foreign Jews appear in various lists.

Let’s hope one day to get a glimpse on the rest of the folder 140.


1. Cholawsky Salom, “The Jews of Bielorussia during WW2”, p.XX
2. Pacificci Ricardo, “Notizie sulla vita degli Ebrei di Rodi”, La Rassegna Mensile di Israel seconda serie, Vol. 8, No. 1/2 (Maggio-Giugno 1933), pp. 60-77 3. Williamson David, “Poland Betrayed”, p.141

Posted in greece, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , | 1 Comment »

Ο Ελληνας στρατιώτης Μεβοράχ και ο Γάλλος στρατιώτης Κοέν/Greek soldier Mevorach and french soldier Cohen

Posted by Abravanel, the Blog στο 27/10/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Έκκληση της ΙΚΑ/πηγή: Εβραϊκό Μουσείο Ελλάδος

Στις 28 Οκτωβρίου του 1940 η Ιταλία εισβάλει στην Ελλάδα και αυτή η εισβολή σηματοδοτεί την είσοδο της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Και αν για τους Εβραίους των Παλαιών Χωρών η πλήρης συμμετοχή στην πολεμική προσπάθεια ήταν κάτι δεδομένο, η ασφάλεια που είχε προσφέρει το καθεστώς του δικτάτορα Ι.Μεταξά στους Εβραίους των Νέων Χωρών σε αντίθεση με την αντισημιτική πολιτική του Ε.Βενιζέλου, όπως και το ευρύτερο πατριωτικό κλίμα έκαναν χιλιάδες Εβραίους να καταταγούν με ενθουσιασμό μαζί με τους Χριστιανούς συμπολίτες τους στον Ελληνικό Στρατό – ενδεικτική είναι η ανακοίνωση της Κοινότητας των Αθηνών στην φωτογραφία αριστερά. Άλλωστε η εβραϊκή συμμετοχή στο Ελληνικό Στρατό είχε ήδη ξεκινήσει το 1897 και ανώτεροι αξιωματικοί όπως ο Μαρδοχαίος Φριζής ήταν ήδη βετεράνοι το 1940 έχοντας συμμετάσχει στις μάχες του Α’ΠΠ και της Μικράς Ασίας το 1921. Χαρακτηριστικά  αναφέρουμε οτι προπολεμικά η μαζική συγκέντρωση Εβραίων στο 50ο Σύνταγμα Πεζικού που έδρευε στην Θεσσαλονίκη, είχε οδηγήσει στην ανεπίσημη μετονομασία του σε Συντάγμα Κοέν. Από αυτούς τους 12.898 Εβραίους στρατιώτες, έπεσαν υπέρ της πατρίδας οι 513 και ανάμεσα τους βρίσκεται και ο Λιάος Μεβοράχ από την Θεσσαλονίκη με τον οποίο θα ασχοληθούμε σήμερα.

Το μνημείο για τους πεσόντες στο Νέο Εβραικό Νεκροταφείο


η μάχη/πηγή: ΓΕΣ

Ο Λιάος (Ελιάου) Μεβοράχ, γιος του Μοσέ «έπεσε υπέρ της πατρίδας» στις 11 Μαρτίου του 1941, περίπου 1 μήνα πριν οι Γερμανοί προσέλθουν εσπευσμένα προς βοήθεια των Ιταλών που είχαν ηττηθεί και υποχωρούσαν μέσα στην Αλβανία. Σκοτώθηκε στο πεδίο της μάχης – συγκεκριμένα στην κοιλάδα της Μετζγκοράνης στο Τεπελένι, μαζί με άλλους στρατιώτες του 67ου Συντάγματος Πεζικού της ΧVΙΙ Μεραρχίας. Η απώλεια του έγινε κατά τη διάρκεια  της τρίτης ημέρας της Εαρινής Επίθεσης των Ιταλών – αντίπαλοι του ήταν τμήματα Αλπινιστών της 24ης Μεραρχίας Πεζικού «Pignerolo» που επιχειρούσαν, μετά από βομβαρδισμό, να καταλάβουν τα υψώματα Μετζγκοράνη και 1437 αποτυγχάνοντας και καταλήγοντας αιχμάλωτοι την επόμενη μέρα χάρη σε καταδρομική ενέργεια των ελληνικών δυνάμεων. Υπήρξε τυχερός και η σωρός του μπόρεσε να μεταφερθεί στην Θεσσαλονίκη για να ταφεί σύμφωνα με το εβραϊκό τυπικό στο μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο του κόσμου, αυτό της Θεσσαλονίκης.

τμήμα λίστας Εβραίων πεσόντων/πηγή: Σύλλογος Απογόνων Θυμάτων Ολοκαυτώματος

Το νεκροταφείο μετά τον πόλεμο, πίσω το γιαπί της Φυσικομαθηματικής Σχολής/ πηγή: Lohamei HaGetaot

Η αιώνια ανάπαυση του, μιας και σύμφωνα με την εβραϊκή θρησκεία απαγορεύεται αυστηρά την εκταφή των νεκρών, δεν διάρκεσε πολύ: μόλις ένα χρόνο αργότερα, τον Δεκέμβριο του 1942, ο Δήμος Θεσσαλονίκης και η Γενική Διοίκηση (η τότε ονομασία του Υπουργείου Β.Ελλάδος) καταφέρνουν να πάρουν την άδεια από την Γερμανική Στρατιωτική Διοίκηση ώστε να καταστρέψουν το νεκροταφείο – μια παλιά τους επιθυμία. Ακόμα και τότε ο Λίαος Μεβοράχ είχε την ευκαιρία να γλιτώσει μιας και οι Γερμανοί επέτρεψαν να σωθούν οι τάφοι νεώτεροι των 30 ετών – δυστυχώς η μανία των τοπικών αρχών δεν σεβάσθηκε ούτε την γερμανική διαταγή.

Για τον Λίαο (Ελιάου) Μεβοράχ δε μπορώ να βρω πολλές πληροφορίες γιατί τα αρχεία της Κοινότητας εκλάπησαν από τους Γερμανούς, κατέληξαν στην Σοβιετική Ένωση και μόλις πριν λίγα χρόνια η Κοινότητα Θεσσαλονίκης μπόρεσε να πάρει αντίγραφα τους. Από μια λίστα με 13.000 νεκρούς που δολοφονήθηκαν στο Άουσβιτς μπόρεσα να εντοπίσω μια οικογένεια Μεβοράχ που έμενε στην οδό Αετοράχης 30. Δεν μπορώ να είμαι σίγουρος οτι είναι η δική του αλλά το Μεβοράχ δεν είναι κοινό επίθετο και φαίνεται ένας Λεόν Μεβοράχ να είναι και αυτός γιος του Μοσέ – ίσως ο αδερφός του Λιάου.


Ο τάφος του Λιάου Μεβοράχ καταστράφηκε και τα οστά του είτε βρίσκονται  σήμερα ακόμα μέσα στο χώρο της Πανεπιστημιούπολης, είτε έγιναν γεύμα για τα αδέσποτα ζώα όπως τα οστά στην φωτογραφία αριστερά. Το μόνο που απέμεινε από τον Λιάο Μεβοράχ υπήρξε η ταφόπλακα του της οποίας η τύχη έφερε να επιβιώσει και να μην γίνει πεζοδρόμιο ή πισίνα για τους γερμανούς αξιωματικούς και ούτε να λεηλατηθεί από την Ιερά Μητρόπολη Θεσσαλονίκης για να επισκευάσει τις εκκλησίες της.

Αυτή η ταφόπλακα, μαζί με μια άλλη μιας γυναίκας, πρόσφατα στάλθηκαν στο Μουσείο Μνήμης Ολοκαυτώματος των ΗΠΑ (η ανακοίνωση του ΚΙΣ) και σε αντάλλαγμα η Ι.Κ.Θ. θα λάβει υψηλής ποιότητας αντίγραφα των αρχείων της Κοινότητας που εκλάπησαν από τους Γερμανούς, όπως και θα βελτιωθεί η προβολή της Κοινότητας της Θεσσαλονίκης σε ένα μουσείο που κατάφερε να έχει περισσότερους από 30.000.000 επισκέπτες και 90 αρχηγούς κρατών μέσα σε 18 χρόνια. Αυτό το ταξίδι, όπως και η συνεργασία με το αμερικανικό μουσείο εγκρίθηκαν από την Αρχαιολογική Υπηρεσία και υπήρξαν η αφορμή για μια μικρή τελετή στο Νέο Εβραϊκό Νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης που καλύφθηκε με θετικά σχόλια από τα τοπικά Μ.Μ.Ε.

Η ταφόπλακα δεξιά είναι του Λίαου Μεβοράχ - αριστερά η πρόξενος των ΗΠΑ C.Kay και δεξιά ο πρόεδρος της ΙΚΘ, Ν.Σαλτιέλ/ πηγή: ΚΙΣ

Η συγκεκριμένη είδηση θα την είχα προσπεράσει αν ένας πολύτιμος φίλος δεν είχε θελήσει να μου στείλει φωτογραφίες από έναν άλλο εβραϊκό τάφο που ακόμα υπάρχει σήμερα στην Θεσσαλονίκη. Αφορά τον γάλλο στρατιώτη Ζοζέφ Κοέν που έπεσε «για την δόξα της Γαλλίας» στο μέτωπο της Σαλονίκης κατά την διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου και θάφτηκε στο Συμμαχικό Νεκροταφείο του Λεμπέτ στο Ζεϊτενλίκ Θεσσαλονίκης. Στην φωτογραφία αριστερά μπορείτε να δείτε το τάφο του, με το Μαγκέν Νταβίντ/Αστρο του Δαυίδ, χαραγμένο πάνω στο σταυρό με το όνομα του.

Η συγκεκριμένη φωτογραφία με εξέπληξε γιατί καταρχήν οι τάφοι των εβραίων στρατιωτών στο Ζεϊτενλίκ που στεγάζει τους πεσόντες της Αντάντ από Γαλλία, Μ.Βρετανία, Σερβία, Ρωσία και Ιταλία, είναι οι παλαιότεροι μη-συλημένοι εβραϊκοί τάφοι που υπάρχουν σήμερα  στην Θεσσαλονίκη, μιας και παλαιότεροι εβραϊκοί τάφοι έχουν καταστραφεί είτε με δόλο, είτε από την φθορά του χρόνου. Αλλά ταυτόχρονα με έκανε να σκεφτώ για την τύχη των σωρών των Εβραίων στρατιωτών που έπεσαν για τις πατρίδες τους και τον σεβασμό που έδειξαν αυτές οι πατρίδες στην θυσία τους.

Όταν τα μέλη της δική μου οικογένειας φορούσαν το χακί και ανέβαιναν να υπερασπιστούν την πατρίδα τους το 1940, αμφιβάλλω αν θα πίστευαν οτι η τύχη της σωρού του Λίαου Μεβοράχ και των υπόλοιπων εβραίων στρατιωτών θα ήταν η ανταμοιβή τους για την θυσία τους. Χαρούμενη 28η Οκτωβρίου.

Στην σειρά Εβραίοι στον Ελληνικό Στρατό:

  1. Τα “Συντάγματα Κοέν” – η ελληνοεβραϊκή συμμετοχή στον Β’ΠΠ
  2. Οι Εβραίοι του 15ου Συντάγματος Πεζικού/The Jews of the 15th Infantry Regiment



Appeal by the JCA/source:Jewish Museum of Greece

On the 28th of October 1940 Italy invades Greece and this action marks the entrance of Greece into the Second World War. The safety provided by the dictator Metaxa regime, in antithesis to the antisemitic policies adopted by the Venizelos goverments, coupled with the enthusiastic patriotic explosion of sentiments that swiped through Greece made thousands of Greek Jews join enthusiastically the ranks of the Greek Army – indicatively one can see the announcement by the Athens Community in the left side. Besides one must remember that jewish participation in the Greek Army had began already in 1897 and higher officers like Mardoheos Frizis were already veterans by 1940, having participated in WW1 and in the battles of the Asia Minor Campaign in 1921. A measure of the jewish presence in the army, before the war, is the massive participation of Jews in the 50th Regiment that was based in Salonica and had warranted its new unofficial name as Cohen Regiment. Among these 12.898 soldiers, 513 died defending their country and among them is Liao Mevorach from Salonica, with whom we will deal today

The monument for the fallen Jewish soldiers of WW2 in the New Jewish Cemetery of Salonica

the battle/source: ΓΕΣ

Liaos (Eliyahu) Mevorach, son of Moshe «fell in the line of duty» on March 11th, 1941 about a month before the hurried german invasion in aid of the beaten and retreating deep inside Albania Italians. He was killed in action, in the valley of Metzgorani near Tepelenë, Albania together with other soldiers of the 67th Infantry Regiment of the ΧVΙΙ Division of the Greek Army. His loss occurred during the 3rd day of the Spring Attack of the Italians in an effort to regain lost ground – his opponents were Alpini from the 24th Infantry Division «Pignerolo» which were attempting, subsequent to bombardment, to capture the Metzgorani and 1437 hills and failing, only to end up as prisoners thanks to a incursion by the greek forces the next day. He was lucky and his body was able to travel to Salonica and be buried in the biggest Jewish cemetery in the world, the one of Salonica.


part of a list of Jewish soldiers killed in action/source: Association of Shoah victims Descendants

Τhe cemetery after the war, behind the new building of the Physics Faculty/ source: Lohamei HaGetaot

His eternal rest, since the exhumation of the dead is strictly forbidden in the Jewish religion, did not last long: just a year later, in December of 1942 the Municipality of Salonica and the General Governorship, (the, then, name of the Ministry of Northern Greek Affairs), managed to receive the permission by the German Military Command to destroy the cemetery – a longtime desire. But even then Liao Mevorach had the chance to escape that destiny, since the Germans had allowed the tombs younger by 30 years to be saved; unfortunately the fury of the local authorities did not take  into account the german order, thus destroying Mevorach’s last resting place.

About Liaos (Eliyahu) Mevorach I could not find many information because the archives of the Jewish Community of Salonica were stolen by the Germans, ended up in the Soviet Union and only a few years ago the Community managed to get copies. From a list of 13.000 Salonican Jews murdered in Auschwitz I managed to locate a Mevorach family living in 30, Aetorachis str. I am not certain that it is his but Mevorach is not a common surname and I can see a Leon Mevorach also being the son of Moshe, perhaps the brother of Eliyahu.


The grave of Liaos Mevorach was destroyed and his bones are either in the ground of the campus of the Aristotle University built on top of the cemetery or became lunch to the stray dogs like the bones in the photo on your left. The only thing that survived was his tombstone which was lucky enough not to become a pavement or a swimming pool for german officers or snatched by the Holy Metropolis of Salonica to repair its churches.

This tombstone, together with the one of a woman, were recently sent to the United States Holocaust Memorial Museum (the announcement by the Central Jewish Board) and in exchange the Jewish Community of Thessaloniki would receive high quality copies of the archives of the Community and also improve the promotion of the Community in a museum which managed to have more than 30.000.000 visitors and 90 heads of State within 18 years. This travel and the cooperation with the american museum were of course subject to the consent of the Archeological Service and were the occasion for a small ceremony which was drew favorable comments by the local media.

The tombstone of Liaos Mevorach in the left - on the left the US Consul C.Kay and on the right the president of the JCT D.Saltiel/ source: CJB

This particular piece of news would not have grabbed particularly my attention, wasn’t for another photo sent by a dear friend. This photo depicted the grave of another Jew, the french soldier Joseph Cohen who died «for the glory of France» in the Salonica Front during WW1 and buried in the Allied Military Cemetery of Lembet in Zeitenlik, Salonica.  In the photo in the left one can see his grave with the Magen David/Star of David carved on the cross with his name.

This photo surprised me because, to the best of my knowledge, these tombs of Jewish soldiers in Zeitenlik, which houses the graves of the Antante allies France, Great Brittain, Serbia, Russia and Italy, are the oldest non-desecrated Jewish tombs in Salonica since older jewish tombs have not survived either due to  malice or the decay of time. But on the same moment it made me think about the fate of the bodies of the Jewish soldiers who died for their countries and the respect that their motherlands showed for their sacrifice.

When members of my family wore the khaki military uniform and went to defend their motherland in 1940, I doubt that they would ever believe that the fate of the body of Eliyahu Mevorach and the rest of the fallen Jewish soldiers would be the reward for their sacrifice. Happy 28th of October National Holiday.

Jews in the Greek Army series:

  1. Cohen Regiments – Greek Jewish participation in WW2
  2. The Jews of the 15th Infantry Regiment


Posted in greece | Με ετικέτα: , , , , , , , | 168 Σχόλια »

Φωτογραφίες από το Ολοκαύτωμα στα Ιωάννινα/Photos from the Holocaust-Shoah in Ioannina

Posted by Abravanel, the Blog στο 17/12/2009

Το πρωί του Σαββάτου της 25ης Μαρτίου του 1944 ενώ οι χριστιανοί γιαννιώτες είχαν μαζευτεί για να γιορτάσουν την γιορτή του Ευαγγελισμού στην Μητρόπολη, αντίθετα υπήρξαν μάρτυρες της σύλληψης περίπου 2.000 εβραίων που είχε ξεκινήσει στις 05.30 και που ανήκαν στην δισχιλιετή εβραϊκή κοινότητα των Ιωαννίνων. Μετά την αρχική μεταφορά στην Λάρισα κατέληξαν στο Άουσβιτς και σε μικρότερα στρατόπεδα εξόντωσης όπου 1850 από αυτούς εξοντώθηκαν, στο μεγαλύτερο τους μέρος λίγες ώρες μόνο μετά την άφιξη τους . Οι φωτογραφίες ελήφθησαν από τον Γερμανικό Στρατό και ανήκουν στο Bundesarchiv το οποίο τις έχει κάνει release υπό μια ειδική wikimedia άδεια – μπορείτε να τις κλικάρετε για να τις δείτε σε πλήρες μέγεθος.

Για περισσότερες πληροφορίες για το Ολοκαύτωμα στα Ιωάννινα,τα ονόματα όλων αυτών που βλέπετε στις φωτογραφίες και δολοφονήθηκαν, την συμμετοχή του μετέπειτα Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ και Προέδρου της Αυστρίας Κουρτ Βάλντχαϊμ στις εκτοπίσεις και άλλες λεπτομέρειες όπως την ιστορία της  γιαννιώτισσας Ρόζας Μπέσο Ιζάακς, τατουάζ νούμερο 77133 μπορείτε να επισκεφθείτε τον εξαιρετικό ιστότοπο της γιαννιώτικης κοινότητας της Νέας Υόρκης Kehila Kedosha Janina.


– Στις 2.30 το μεσημέρι, η Πρωτοβουλία καλεί τους κατοίκους των Ιωαννίνων σε ανοιχτή συγκέντρωση πολιτών μπροστά στο εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου.

– Στις 19.30, στην αίθουσα της Εταιρείας Ηπειρωτικών Μελετών (Παρασκευοπούλου 4), οργανώνει εκδήλωση λόγου. Οι ομιλητές είναι ερευνητές και συγγραφείς βιβλίων για τα Γιάννενα και την εβραϊκή κοινότητα.

On the Saturday morning of the 25th of March 1944, the day of the Annunciation of the Virgin and Greek Independence Day, the christians inhabitants of Ioannina, Greece which were gathered in the Metropolis in the difficult times of the Occupation witnessed instead the arrest of 2.000 Jews which belonged to the bimillenial community of Ioannina (Yannena); after their initial transport to the greek city of Larisa they ended in Auschwitz and in smaller death camps where 1.850 were murdered , most of them just a few hours after their arrival. The photos were taken by the German Army and are property of the Bundesarchiv which has released them under a special wikimedia licence – you can click them to see them in full size.

For more information on the Holocaust in Ioannina, the names of all those you see in the photos and were murdered,  the participation of later UN General Secretary Curt Waldheim to the deportations and more details like the story of the native yannina inhabitant Roza Besso Isaacs, tatoo number 77133 you can visit the excellent site of the yanniote community of New York Kehila Kedosha Janina.

Posted in Ioannina | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 12 Σχόλια »

Οι Εβραίοι του 15ου Συντάγματος Πεζικού/The Jews of the 15th Infantry Regiment

Posted by Abravanel, the Blog στο 28/10/2009

Ελληνικά (english translation follows)

H όλη ανάρτηση ξεκίνησε ως περιέργεια – ο Δήμος Καλπακίου προσπαθούσε να βρει περισσότερες λεπτομέρειες για τους νεκρούς στο πεδίο της μάχης του νομού του και 6 από τα 30 ονόματα ανήκαν σε εβραίους – ένα από τα σχόλια στην περυσινή ανάρτηση για την μαζική ελληνοεβραϊκή συμμετοχή σε αυτό που στο σχολείο μαθαίναμε ως Επος του ’40 εκτιμούσε οτι είχα παραθέσει ονόματα στρατιωτών από την βιβλιογραφία, οπότε θεώρησα καλή ευκαιρία να δώσω μια ιστορία πίσω από αυτά τα ονόματα.

war memorial_greek jews

Το μνημείο για τους πεσόντες στο Εβραικό Νεκροταφείο

Ο Αλέκος Ράπτης με ένα εξαιρετικό άρθρο του στον Ηπειρωτικό Αγώνα στις 28 Οκτωβρίου 2005 φρόντισε να επαληθεύσει και να  διηγηθεί τις ιστορίες αυτών των 6 πεσόντων οι οποίοι ήταν οι εβραϊκές απώλειες του 15ου Σύνταγμα Πεζικού με έδρα τα Ιωάννινα και το οποίο πολέμησε στα Σουδενά, στη Γράμπαλα, στο Καλπάκι, στους Νεγράφες, στο Χάνι Δελβινακίου, στους Ποντικάτες και την Κακαβιά – μάλιστα η 7η μεραρχία του έδωσε μερικές από τις σκληρότερες μάχες του πολέμου στις πρώτες 40 ημέρες των μαχών.  Το παρόν αποτελεί ουσιαστικά την αναδημοσίευση της δουλειάς του εξαιρετικού, επαναλαμβάνω, Α.Ράπτη ο οποίος έχει κάνει πολλά για την ιστορία των Ιωαννίνων και στον οποίον απευθύνω τις ευχαριστίες μου, μαζί με την βαθύτατη εκτίμηση μου για την δουλειά της νεοϋορκέζικης κοινότητας με την Μ.Οικονομόπουλος.

Όλοι είχαν γεννηθεί στα Ιωάννινα και τα ονόματα τους και ο τόπος που σκοτώθηκαν ήταν, (σε παρένθεση η ηλικία):

  1. Σέμος Αττάς (31) – λόφο 1216 (Προγκονάτη), 23 χλμ βορειοδυτικά του Αργυρόκαστρου στις 11 Ιανουαρίου 1941
  2. Νταβιντζόν Νεγρίν (28) – κοιλάδα Νέβιτσας, 12 χλμ νοτιοδυτικά από το Τεπελένι στις 14 Φεβρουαρίου 1941
  3. Γεουδά Πιτσιρίλος (25) –  κοιλάδα Νέβιτσας, 12 χλμ νοτιοδυτικά από το Τεπελένι στις 14 Φεβρουαρίου 1941
  4. Μωυσής Σαμπός (24) – πέρασμα Ποντικάτες Κακαβιάς, 10 χλμ από το Δελβινάκι στις 26 Νοεμβρίου 1940
  5. Ουριέλ Νεγρίν (21) – δεκανέας αγνοούμενος κατά την μάχη στη Βισάνη, 6 χλμ βορειοανατολικά από το Δελβινάκι στις 19 Νοεμβρίου 1940
  6. Ραφαήλ Χαχάμ (26) – λόφος Γράμπαλας, 15 χλμ νοτιοδυτικά της Κόνιτσας στις 5 Νοεμβρίου 1940
Yitzak Filosof2

Ο Γιτζάκ Φιλοσώφ στο κέντρο με το μουστάκι κατά την διάρκεια εκπαίδευσης ως αξιωματικός. Μετά τον πόλεμο φυλακίσθηκε λόγω της συμμετοχής του στον ΕΛΑΣ μετά την κατάρρευση του μετώπου

Αντιγράφω εδώ το εκπληκτικό έργο της γιαννιώτικης εβραϊκής κοινότητας στην Νέα Υόρκη, (η Kehila Kedosha Yannena), με εκπρόσωπο την Μάρσια Οικονομόπουλος που μας επιτρέπει να μάθουμε λίγα περισσότερα για αυτούς. Θα αναφερθώ σε δυο περιπτώσεις: η πρώτη αφορά τον πρώτο αλφαβητικά στην λίστα, τον Σέμο Αττάς γιό του Ηλία και που είχε γεννηθεί στα Γιάννενα το 1910. Ο Σέμος Αττάς πέθανε στον λόφο 1216 (Προγκονάτη) που βρίσκεται 23 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Αργυρόκαστρου στις 11 Ιανουαρίου του 1941. Ο πατέρας, η μητέρα του, οι αδερφοί του, οι δύο παντρεμένες αδερφές του θα δολοφονούνταν στο Άουσβιτς. Ολων οι οικογένειες θα δολοφονηθούν στο Αουσβιτς χωρίς επιζώντες – μόνη εξαίρεση  ο αδερφός του Ραφαήλ Χαχάμ, Αντζελος. Αυτός θα επιβίωνε και θα γυρνούσε από τα στρατόπεδα, ενώ ο 61χρονος πατέρας του  Αντζελος, η μητέρα του Ραχήλ, η γυναίκα του και η 11χρονη κόρη του θα χάνονταν μετά την απώλεια του μικρού αδερφού  στο μέτωπο. Χάρη στην κοινότητα της Νέας Υόρκης υπάρχουν λεπτομερείς πληροφορίες και για τους υπόλοιπους – στην αγγλική μετάφραση πιο κάτω υπάρχουν όλες όλες οι πληροφορίες.

Η δεύτερη περίπτωση δεν αφορά έναν από τους πεσόντες αλλά τον συνονόματο τού Ιακώβ Πολίτη Αττάς ο οποίος είχε ακρωτηριασθεί κατά την διάρκεια των μαχών. Και αυτός, μαζί με την χήρα μητέρα του και την υπόλοιπη οικογένεια, συλλαμβάνονται στις 25 Μαρτίου του 1944 και στέλνονται στο Άουσβιτς χωρίς κανένα να καταφέρουν να επιζήσουν. Κανείς τους.

jewish brigade2

Η Εβραϊκή Ταξιαρχία του Βρετανικού Στρατού στην Ελλάδα (προσέξτε την δίγλωσση επιγραφή)

Τους τάφους αυτών των οικογενειών , που μόνο εσείς και εγώ έχουμε μείνει να θυμόμαστε το όνομα τους αφού εξαφανίστηκαν ολοκληρωτικά, βανδάλισαν 5 φορές μέσα στο 2009 «άγνωστοι». Αυτοί οι 6 Εβραίοι του 15ου Συντάγματος, που σκοτώθηκαν υπερασπιζόμενοι την πατρίδα τους, ανήκαν στους 12.898 εβραίους, μεταξύ των οποίων και οι άρρενες και των δυο κλάδων της δικής μου οικογένειας, που συμμετείχαν στις Ένοπλες Δυνάμεις με 513 νεκρούς και 3.743 τραυματίες – ελάχιστοι από αυτούς κατάφεραν να επιζήσουν του Ολοκαυτώματος που ήδη είχε ξεκινήσει στην υπόλοιπη κατεχόμενη Ευρώπη. Μαζί με αυτούς εβραίοι πολλών άλλων εθνικοτήτων όπως ο αρχηγός των βρετανών καταδρομέων και σεφαραδίτης Edmund Myers που οργάνωσαν την ανατίναξη της Γέφυρας του Γοργοποτάμου μαζί με την Αντίσταση ή τα μέλη της Εβραϊκής Ταξιαρχίας στην φωτογραφία δεξιά που συχνά χρησιμοποίησαν ελληνοεβραίους που είχαν πρόσφατα μεταναστεύσει από την Ελλάδα στην Παλαιστίνη. Ιστορίες που έρχονται να προστεθούν στην περυσινή ανάρτηση για τα Συντάγματα Κοέν, την ελληνοεβραϊκή συμμετοχή στον πόλεμο του 1940, την οποία συμβουλεύω θερμά να ξαναδιαβάσετε.


This article began out of curiosity – the Municipality of Kalpaki sought more information on fallen soldiers of the area during the italian invasion of Greece of 1940 and 6 out of the 30 names were Jewish. In last years blog post on the massive Jewish participation in the Greek Armed Forces during WW2 one commenter remarked that the few names I had listed, from the bibliography, were something he appreciated so I decided to try and give a name behind them.

war memorial_greek jews

The War Memorial for the fallen soldiers in the Jewish Cemetery

Since Alekos Raptis already did this work, in his excellent article on the newspaper Ipirotikos Agonas on October, 28th 2005, I’m going to republish his article augmented with information by Marcia Ikonomopoulos of the Yiannote Jewish Community of New York, (named Kehila Kedosha Yannena). My thanks go both to A.Raptis for doing so much for the history of Yannena but also to M.Ikonomopoulos for keeping the flame alive – their work is deeply appreciated.

The Participation of Yanniote Jews in the War

Alekos Raptis, The Epirote Struggle: October 28, 2005
Translated by Marcia Haddad Ikonomopoulos

Research on the events relating to the Greek-Italian War of 1940-1941 [Greece’s  into World War II: translator’s note] has been extensive and has revealed many meaningful and shocking things of which we could speak. There are still many aspects of this conflict that need investigation. One of these that would deserve our attention is the participation of Greek Jews who served their country in the Greek Army. The sacrifice and the blood shed by the Jewish community for their country were heavy. We are all aware of the hero of the conflict on the Albanian Front, Colonel Mordechai Frizis, who was killed in an air attack at Premeti on December 4, 1940.

Yitzak Filosof2

Yitzak Philosof with the moustache in the middle training for an officer. During the Occupation he joined the Resistance.

At the time of World War II, the population of the Jewish Community of Ioannina was about 2,000. They also suffered losses during the Greek-Italian conflict: 6 Yanniote Jews died in battle and one, who had suffered severe injuries leading to amputation, was among those deported on March 25, 1944. To locate their names and other facts regarding their identity, we have engaged in an intense and exhausting research through the few books on this topic. A major source of information was the picture-filled book put out by the Greek Ministry of War, “Battles and Dead of the Greek Military in the Second World war 1940-1945.” There was also the list of names of those who fought on the Albanian front, the injured and those who died, both officers and soldiers, including the reason of their injury and death. These names were cross-referenced in lists provided by the Greek Military and the Director of the Historical Section of the Military. Parallel sources regarding Yanniote Jews were found in Siobotis book “The Romaniote Jews of Ioannina,” which mentioned the interesting testimony of Salvator Bakolas on this subject, along with the book published by the Yanniote Jewish Community in New York, “In Memory of the Jewish Community of Ioannina.”

From the information available up to now, we are about to ascertain that the six dead [Jews] were enlisted in the 15th Infantry Regiment led by Major General Charalambou Katsimitrou, headquartered in Ioannina and responsible for all of Epirus.
The Commandant of the 15th Infantry Regiment was Colonel Vassilis Rigas, assisted by Lieutenant Colonel Kiriazis Yiorgos. There were three infantry battalions in the regiment. All of those who were members of the regiment were enlistees from the same area, a factor that led to friendly relationships between them. In 1935, the term of enlistment was 21 months. From 1938, the first draft was begun and a reservist force was established. By 1939, the reserves included 5 classes of armed reservists. For 19 months preceding the threatened Italian invasion, and up to the 27th of October when the final invasion would be attempted, the Albanian border was guarded in anticipation of an invasion. Regarding the 15th Infantry Regiment, the extent of their involvement is verified by the list of those who fought as part of the 7th Division of the 15th Infantry Regiment. Included in this list are the 6 Yanniote Jews who were among those who put up a harsh resistance to the Italian invasion on the second day of the engagement, and who took part in the continued stubborn resistance throughout the Epirote war theater [Soudena, Grabala, Kalpaki, Negrades, Xani Delvinakiou, Pondikates Kakavia] from October 29th through the end of November. Some of the harshest engagements of this battle were fought by the 7th Division of the 15th Infantry Regiment, which took place during the first 40 days of the war.

Honoring the heroic dead of the Greek-Italian War [1940-1941], let us at least mention the names of those 6 Yanniote Jews who died in battle, breathing their last breaths in defense of their country.

ATTAS, Semos [Shemos] son of Ilias [also called Shemos Bochor Attas; Shemos ben Ilias Attas]
Place of birth: Ioannina
Year of birth: 1910
Unit: 15th Infantry Regiment
Rank: Private
Place where he was killed: hill #1216 [Progkonati] found 23 kilometers northwest of Argyrokastro
Date of death: January 11, 1941
Age at time of death: 31

NEGRIN, Davijon son of Samuel [also called Davijon Samuel Negrin; Davijon ben Samuel Negrin]
Place of birth: Ioannina
Year of birth: 1913
Unit: 15th Infantry Regiment
Rank: Private
Place where he was killed: at the neck of Nivitsas, plateau of Kourvelesiou, 12 kilometers southwest of Tepeleniou
Date of death: February 14, 1941
Age at time of death: 28

PITSIRILOS, Iousas son of David [also called Jeuda ben David Pitsirilos]
Place of birth: Ioannina
Year of birth: 1916
Unit: 15th Infantry Regiment
Rank: Private
Place where he was killed: at the neck of Nivitsas, plateau of Kourvelesiou, 12 kilometers southwest of Tepeleniou
Date of death: February 4, 1941
Age at time of death: 25

SABOS, Moises son of Avraam [also called Moises ben Avraam Shemos]
Place of birth: Ioannina
Year of birth: 1916
Unit: 15th Infantry Regiment
Rank: Private
Place where he was killed: Pondikates at the crossing of Kakavias, 10 kilometers from Delvinakiou
Date of death: November 26, 1940
Age at time of death: 24

NEGRIN, Oriel son of Solomon [also called Oriel Solomon Negrin or Oriel ben
Solomon Negrin]
Place of birth: Ioannina
Year of birth: 1919
Unit: 15th Infantry Regiment
Rank: Corporal
Reported missing in action at Vissani Pogoniou 6 kilometers northeast of Delvinakiou on November 19, 1940
Age: 21

HAHAM, Raphael son of Angelos [Andzelos] or Joseph ben Andelos Raphael
Place of birth: Ioannina
Year of birth: 1917
Unit: 15th Infantry Regiment
Rank: Private
Place where he was killed: on the hill of Grambalas 15 kilometers southwest of Konitsas
Date of death: November 5, 1940
Age at time of death: 26

We should also mention Nissim ben Iakov Attas [Politis], 28 years old, a private who was severely wounded in the Greek-Italian War. In spite of the fact that he was an amputee due to injuries incurred in battle, he was also arrested by the Germans, along with other Jews from Ioannina on that fateful day, March 25, 1944, and sent to Auschwitz-Birkenau from where he never returned.
We are grateful to Alekos Raptis and the “Epirote Struggle” of Ioannina for this article and their continued sensitive coverage of the fate of the Yanniote Jews during the Occupation of Ioannina and the Holocaust. We would like to add the following information, cross-referenced from our research on the demise of the Jewish Community of Ioannina and printed in our memorial book, “In Memory of the Jewish Community of Ioannina.”

Shemos Attas [age 31] was the middle son in a family of merchants taking care of aging parents. His parents, brothers and two married sisters and their families would all perish in the concentration camps.
Davijon ben Samuel Negrin [age 28] was one of nine children of Samuel and Mazalto Negrin. Mazalto was widowed at the time of the Occupation. She and her family [seven surviving children and seven young grandchildren] would all perish in the camps. The family were merchants involved in textiles.
Jeuda ben David Pitsirilos [25] was one of five siblings. His brothers and father were butchers. All would perish in the concentration camps.
Moisis ben Avraam Shemos [24], although born in Ioannina, was from a family with strong ties to Arta.
Oriel Solomon Negrin [21] was the oldest son of Solomon and Rozina Negrin. His father and uncles were established merchants in the city. All would perish in the Holocaust.
Joseph ben Andelos Raphael’s father sold vegetables. Andzelos Raphael was 61 when he and his wife Rachil were led to the gas chambers with their daughterin- law and 11 year old grandchild. They had survived the death of their second son Joseph [age 26] on the Albanian Front. Their oldest son Andzelos [Angelos], a professor, would return from the camps.
As mentioned by Alekos Raptis in his sensitive article, Nissim ben Iakov Attas [Politis] [age 28] represented one of the most senseless losses, and in many ways exemplifies the barbarity of the Germans. An amputee due to injuries incurred in battle, cared for by his widowed mother, a member of a poor family who subsisted on selling of yarn and thread, he was dragged off in the early morning hours of March 25, 1944 and sent to the gas chambers of Auschwitz- Birkenau.

Marcia Haddad Ikonomopoulos
Museum Director, Kehila Kedosha Janina

jewish brigade2

Jewish Brigade of the British Army in Greece, check the bilingual inscription

The graves of these families were vandalized 5 times by «unknown perpetrators». These 6 fallen Jewish Greek Soldiers, who died defending their country, belong to the 12.898 Jewish soldiers, among them the male members of both branches of my family, who fought in the Greek Armed Forces during the invasion of Greece by Italy and then by Germany. Their casualties amounted to 513 dead and 3.743 injured; only a handful managed to survive the Shoah that had already began taking place in the rest of Occupied Europe. Alongside many Jews of different nationalities like sephardic Jew Edmund Myers who lead the British special forces to organize together with the Resistance the destruction of Gorgopotamos Bridge or the Jewish Brigade of the British Army which often employed Jews who had recently immigrated from Greece to Palestine, (photo to your left).

Stories which come to add to the post of last year on the Cohen Regiments, the Jewish participation in WW2 which I warmly advise you to re-read.

Posted in Ioannina | Με ετικέτα: , , , , , , | 55 Σχόλια »

Χάγκεν Φλάισερ – «Οι Πόλεμοι της Μνήμης», μια βιβλιοκριτική

Posted by Abravanel, the Blog στο 04/07/2009

Εκδόσεις: ΝΕΦΕΛΗ
Χρονολογία Εκδοσης: 2008
Σελίδες: 676
ISBN: 978-960-211-893-1


Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος είναι το αποφασιστικότερο γεγονός του 20ού αιώνα, καθώς n βαριά σκιά του «αγκάλιασε» όλο τον πλανήτη και είχε συνέπειες από την προσωπική και οικογενειακή τύχη τού καθενός, έως την εξόντωση ή μετατόπιση ολόκληρων πληθυσμών και το σχηματισμό ή τη διάλυση χωρών. Η μνήμη του πολέμου συνεχίζει να είναι επώδυνη και να προκαλεί παθιασμένες συζητήσεις. Όταν σίγησαν τα όπλα, ακολούθησαν οι πόλεμοι τnς ιστορίας που δεν λένε ακόμα να λήξουν, στο βαθμό που το τέλος του πολέμου ήταν η καταστατική πολιτική και ιδεολογική στιγμή τnς εποχής που ακολούθησε.

Κάθε μείζων ιδεολογική αλλαγή, ιδιαίτερα μετά τηv καθοριστική τομή του 1989, προϋποθέτει και αλλαγές στον τρόπο που θυμόμαστε, εξιστορούμε και ερμηνεύουμε τον πόλεμο συνολικά, ή τα επί μέρους στοιχεία του. Ο Χάγκεν Φλάισερ, μετά το μνημειώδες έργο του για τηv Ελλάδα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αφηγείται εδώ, μέσα από μια εξαντλητική έρευνα, τους πολέμους τnς μνήμης που εκτυλίχθηκαν στη δημόσια ιστορία, καλύπτοντας ουσιαστικά όλες τις εμπλεκόμενες χώρες από την Ευρώπη έως την Άπω Ανατολή και την Αμερική.

Αντώνης Λιάκος

Δεν έχει να πω πολλά περισσότερα από ορισμένες βιβλιοκριτικές που θα παραθέσω. Το βιβλίο το διάβασα και οφείλω να ομολογήσω οτι είναι από τις σπάνιες φορές όπου τέτοια θέματα αντιμετωπίζονται με σοβαρότητα, χωρίς ηθικολογίες ή στοιχειώδη έλλειψη γνώσεων που συχνά χαρακτηρίζει άλλα βιβλία που έχω διαβάσει. Αν θα έπρεπε να μου ζητηθεί ένας λόγος για τον οποίο προτείνω αυτό το βιβλίο θα απαντούσα οτι πολύ απλά αποτελεί, ίσως, το μοναδικό βιβλίο στα ελληνικά στο οποίο το θέμα της μνήμης του Β’ΠΠ δεν αντιμετωπίζεται πολιτικά και ούτε αποκλειστικά ελληνοκεντρικά, χωρίς όμως να παραμελεί τις «δύσκολες» ελληνικές παραμέτρους.

Δεν πιστεύω οτι αποτελεί εύκολο βιβλίο, όχι γιατί δεν είναι καλογραμμένο, αλλά γιατί προϋποθέτει ορισμένες ιστορικές γνώσεις απαλλαγμένες από αγκυλώσεις – κάτι δύσκολο σε μια χώρα που πέρασε έναν αιματηρό εμφύλιο και ο οποίος, αναμενόμενα, αποτελεί το πρίσμα μέσα από τον οποίο αξιολογεί την μνήμη. Το βιβλίο αναφέρει μια πληθώρα γεγονότων που φωτίζουν την σημερινή πραγματικότητα και το ιστορικό υπόβαθρο μερικών ακατανόητων, για τον μέσο Έλληνα, συμπεριφορών στην Ευρώπη. Μπορεί να μην φέρνει κάτι νέο όσο αφορά την ιστορική έρευνα αλλά διατυπώνει ορισμένα συμπεράσματα που ο μέσος αναγνώστης θα βρει σχεδόν επαναστατικά, δεδομένου του γεγονότος στην Ελλάδα περάσαμε κατευθείαν στον ρεβιζιονισμό χωρίς να έχουμε ποτέ εξετάσει με σοβαρότητα την ίδια την ιστορία. Αυτό ισχύει ειδικά στο τομέα του Ολοκαυτώματος/Σοά που αποτελεί σημαντικό αλλά όχι κεντρικό θέμα το βιβλίου – ένα Ολοκαύτωμα που στην Ελλάδα «κουραστήκαμε» να ακούμε χωρίς ποτέ να έχουμε μιλήσει για αυτό και αγνοώντας το σύνολο της ελληνικής εμπειρίας.

Ορισμένα άρθρα:

…πάνω απ’ όλα ευαίσθητος άνθρωπος και υποψιασμένος πολίτης, ο Φλάισερ δεν ηθικολογεί, ούτε αποδίδει ευθύνες. Στο πρόσφατο έργο του μας θέτει απέναντι σε διλήμματα παράγωγα των χρήσεων και των καταχρήσεων της Ιστορίας και μας καλεί να μην εξαλείψουμε από τη μνήμη μας τη ναζιστική θηριωδία, να σταθούμε με περίσκεψη στη μοναδική ιστορική εμπειρία του Ολοκαυτώματος, της Σοά, όπως επιλέγει να την αποκαλεί· τέλος, να αντιμετωπίσουμε τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο χωρίς την ανάγκη των ισολογισμών. Ανάμεσα στις μνήμες και στα θραύσματά τους, ανάμεσα στη λήθη και στη συνεχή μνημόνευση, στο «εύκολο παιχνίδι της ιστορικής φαντασίας για ιδιοτελείς σκοπούς», με γνώση και σύνεση μας υπενθυμίζει ότι η Ιστορία δεν μπορεί να είναι αναλώσιμο είδος, ούτε καταναλωτικό αγαθό…

Η Δημόσια Ιστορία προβάλλει τώρα τα θύματα και όχι τους θύτες

Η διαχείριση της μνήμης

histo-tainment ή πώς μας επηρεάζει η Δημόσια Ιστορία

Posted in Books and stuff, the world | Με ετικέτα: , , , , | 5 Σχόλια »

Y.Yacoel, Memoirs / Γ.Γιακοέλ, Απομνημονεύματα

Posted by Abravanel, the Blog στο 16/11/2008

  • Y. Yacoel – Memories 1941-1943; ed.Paratiritis 1993

  • Γ.Γιακοέλ – Απομνημονεύματα 1941-1943; εκδ.Παρατηρητής 1993

yacoelΣυγγρ. : Γιακοέλ, Γιομτώβ
Επιμελ. : Αμπατζοπούλου, Φραγκίσκη
123Σελ. Μαλακό εξώφυλλο 21χ14
ISBN : 960-260-757-2
1993-1 Θεσσαλονίκη
Γλώσσα : Ελληνικά,


Εξέχον μέλος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης, ο Γιομτώβ Γιακοέλ υπήρξε για 20 χρόνια νομικός της σύμβουλος και ασχολήθηκε με την πολιτική σε κοινοτικό και εθνικό επίπεδο. Επιπλέον υπήρξε από τους πιο σημαντικούς εντεταλμένους της Κοινότητας στις σχέσεις της με το Ελληνικό Κράτος και έτσι υπήρξε παρόν σε όλα τα σημαντικά γεγονότα της εποχής.

Τα απομνημονεύματα του καλύπτουν την περίοδο μεταξύ Απριλίου 1941, όταν η γερμανική Κατοχή μόλις είχε ξεκινήσει και τελειώνουν την πρώτη εβδομάδα του Μαρτίου του 1943 όταν το πρώτο βαγόνι μεταφοράς ζώων που περιείχε 2800 θεσσαλονικείς εβραίους ξεκίνησε για το Άουσβιτς. Και ο ίδιος εκτοπίσθηκε και δούλεψε στα ζοντερκομάντο, (την μεταφορά των πτωμάτων από τους θαλάμους αερίων στα κρεματόρια) – εκτελέσθηκε τον Απρίλιο του 1944. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Books and stuff, greece, greek please, Shoah, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 23 Σχόλια »

Τα «Συντάγματα Κοέν» – η ελληνοεβραϊκή συμμετοχή στον Β’ΠΠ

Posted by Abravanel, the Blog στο 28/10/2008

Πριν κάποιο καιρό είχα ασχοληθεί με ορισμένες δηλώσεις του Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ανθιμου ο οποίος είχε αμφισβητήσει όχι μόνο το δικαίωμα των ελλήνων εβραίων να απολαμβάνουν τις, (συνταγματικές τους), ελευθερίες αλλά και τις θυσίες τους για την πατρίδα  ενώ τους προσκαλούσε να φύγουν από την Ελλάδα. Τότε είχα συνοπτικά παρουσιάσει την εβραϊκή συμμετοχή ,τουλάχιστον στο Β’ΠΠ – σήμερα ας την δούμε πιο αναλυτικά.

Η συμμετοχή του Ελληνικού Εβραϊσμού στον πόλεμο του 1940 υπήρξε απλά καθολική. Τόσο το κλίμα της εποχής που είχε ευνοούσε τον έντονο πατριωτισμό, όσο και το ίδιο το καθεστώς του Ι.Μεταξά το οποίο είχε αποδειχθεί πολύ περισσότερο φιλοεβραϊκό, (παρά τον φασιστικό του χαρακτήρα), σε σχέση με τον έντονο αντισημιτισμό που είχε κυριαρχήσει επί Ε.Βενιζέλου, οδήγησαν σε έναν εβραϊκό πληθυσμό ο οποίος ήταν πολύ περισσότερο από απλά πρόθυμος να αποδείξει την πίστη του στην πατρίδα.

Ηδη η αρχή του πολέμου στην 28η Οκτωβρίου του 1940 βρήκε εβραίους στην πρώτη γραμμή όπως ο εβραίος Ηλίας Χατζόπουλος στο Καλπάκι και ο γνωστός Μορδοχαί (Μαρδοχαίος) Φριζής στον Αωό. Σύντομα η επιστράτευση ολοκληρώνεται και 12.898 Εβραίοι Ελληνες συμμετέχουν στις Ένοπλες Δυνάμεις, από τους οποίους 343 είναι αξιωματικοί/υπαξιωματικοί.  Στελεχώνουν κυρίως το 50ο και 63 Σύνταγμα Πεζικού τα οποία και τα δύο πήραν μέρος στις μάχες – μάλιστα ονομάζονται χιουμοριστικά ως Συντάγματα Κοέν λόγω της μεγάλης παρουσίας εβραίων. Το γεγονός οτι οι εβραϊκοί πληθυσμοί ήταν συγκεντρωμένοι στις πόλεις διευκόλυνε την επιστράτευση και κατά την γνώμη μου αποτελεί τον λόγο για τον οποίο παρατηρούμε σχεδόν οτι σχεδόν το σύνολο των στρατεύσιμων εβραίων όντως να έλαβε μέρος στον πόλεμο. Μεταξύ αυτών των 12.898 ατόμων ήταν και όλοι οι στρατεύσιμοι πρώτου βαθμού συγγενείς μου και από τις δύο πλευρές της δικής μου οικογενείας.

Οι απώλειες ήταν 513 νεκροί και 3.743 τραυματίες. Χαρακτηριστικά ο Μικαέλ Μόλχο αναφέρει στο In Memoriam οτι από τους 550 ανάπηρους πολέμου της Θεσσαλονίκης, οι 186 ήταν εβραίοι – κυρίως από τα κρυοπαγήματα και τις κακουχίες στο αλβανικό μέτωπο. Διαβάζουμε την μαρτυρία του Ιωσήφ Σαλέμ για τον αδερφό του, ανάπηρο πολέμου: Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in greece | Με ετικέτα: , , , , , | 99 Σχόλια »

The Jewish Cemetery of Thessaloniki – part 1

Posted by Abravanel, the Blog στο 05/05/2007

Part 1 – The Destruction

DD, some time ago, published an academic paper by Hesse and Laquer on the destruction of the jewish cemetery of Thessaloniki, (else known as Salonika), during WW2 with ultimate beneficiary the Aristotle University of Thessaloniki. This cemetery, for most part of it’s history, was the largest jewish cemetery in the world covering more than 350.000 square meters and having between 400.000 and 550.000 bodies in 1940, (since jews do not exhume bodies, each tomb actually contained the remains).

The cemetery was already disputed before WW2 as Thessaloniki tried to expand eastwards and the cemetery was hindering this growth. A mass influx of greek christian refugees from Asia Minor had increased Thessaloniki’s population to heights never reached before, forcing the city to expand outside it’s traditional borders. This vast area in the outskirts of Thessaloniki of 1940, (now it lies in it’s very centre), was the perfect place to house the newly-founded Aristotle University of Thessaloniki.

In 1937 the Greek State and the Jewish Community decided together that the Community would grant 30.000 square meters to the University; the University would move the graves found in this area into new cemeteries that would be founded away from the city. The rest of the cemetery, ie the 320.000 sq.mt. remaining, would be closed for new burials and would become a park but no existing tombs would be touched. Despite the agreement, neither the Municipality, nor the Community took any action to implement it and the cemetery continued to work uninterrupted until 1942. At that time a german envoy arrived in the, now occupied, city to plan the deportations of the 55.000 Thessaloniki jews, who would take place in 1943. As a first measure the germans decided to commandeer thousands of Thessaloniki jews into forced labor in the greek provinces of Chalkidiki, Veria and Katerini; there an undisclosed number of them died from malaria and the hardship.

The Jewish Community, highly-wrought, tried to offer ransom to the germans who accepted the idea and asked for 3.5 billion drachma, a huge amount. The german envoy, Max Merten, communicated to the heads of the Community that a deal could be made for 2 billion and the land of the cemeteries; various sources inform us that he was approached by various prominent members of the greek society who were pressuring him into asking the land of the cemetary, (an example is a specific Thessaloniki architect with ties with the german Befehlshaber Baelke Abteilung Militaerwaltung Saloniki-Aegae). The Community refused but finally an agreement was reached for 2.7 billion which would lead to the liberation of the jewish captives and the savior of the cemetery.

After the agreement the danger for the jewish cemetery wasn’t over. On October the 17th the Governor of Macedonia V.Simonidis sent an letter to the Jewish Community ordering them to cooperate with the Municipality and dismantle the cemetery. It should be stressed that the germans at that point had no further demands from the jews; this action was an initiative of Simonidis that satisfied the demands of far too many thessaloniceans. Greek historian prof.Enepekidis didn’t hesitate to describe Simonidis as being “more german than germans themselves” due to his actions concerning the cemetery, the deportations and the looting of jewish properties that went on. Merten had to play the umpire between the greeks who asked for the complete destruction and the Jewish Community who tried to save it. Merten decided that a part would be given to the University and the rest would remain intact. But, even in the confiscated part, the graves less than 30 years old were to be spared. The testimony of Y.Yacoel, an official of the Jewish Community who participated in the meeting and later perished in the Holocaust, offers is indicative: a greek official from the Technical Department kept pressuring the germans to deny even some months of delay by saying that the Community tries to buy time hoping that the “English will come to save them”.

Finally the Municipality, by it’s own initiative, on the December of 1942 sent 500 workers to dismantle it and within two weeks as many as half a million tombs were destroyed; neither the graves less than 30yrs old were spared, nor time for the transfer of the bones was allowed to the general public contrary to the german decisions. Only a few families managed to transfer the remains of their beloved ones into the new cemeteries and the community managed to transfer some important rabbis. But even these graves were desecrated afterwards; local habitants destroyed them, after the deportations, hoping to find mythical jewish treasures that they fantasized that the jews had buried. The marble tombstones were so many that the price of marble in the local market plummeted at an all-record low as sources tell us. As far as how the whole process took place in Thessaloniki, the US consul in Istanbul said: “Recently buried dead were thrown to the dogs.”.

This was the only important jewish cemetery in all of Europe to be completely destroyed during WW2 since, even at the heart of Nazi Germany, cemeteries survived. Even in Warsaw, where the whole Ghetto was reduced to ashes, the famous local cemetery with 150.000 graves and 10.000 sq. mt. survived intact. Also the decision to expand the university in the midst of a raging war, while the greek population starved seems untimely to the casual observer, (unless one takes into account that probably the University wanted to alter the status quo while it still had the chance). These two facts, coupled with the fact that even the germans had not agreed to the complete destruction, render highly improbable the interpretation that the cemetery was destroyed by the Nazis; who we already have seen had absolutely no interest for the dead jews. Needless to say that without their approval nothing would have happened; but it is foolish not to recognize that Simonidis and the Municipality were the key players taking initiatives that hardly one can account to simply following orders. The germans were only too happy to oblige the local population, (Y.Yacoel informs us that some christians committees visited Merten to thank him for taking care of the jewish cemetery), but if it wasn’t for the greek authorities nothing would have happened. We can conclusively say that the main driving force was the need for new space to house the New Thessaloniki, greed by local contractors and a virulent form of nationalism, endemic in Thessaloniki of that time, that tried to make “disappear” all non christian-greek elements of the city and often evolved into open racism.

Three months afterwards, on the 15th of March 1943, the first 2.800 were deported in cattle wagons to the extermination camp of Auswitch/Birkenau. As Molho said in the final chapter of the 1970 edition of “In Memoriam”:

“Before heading to their own extermination, the Jews from Thessaloniki, witnessed the annihilation even of their own dead”.

Posted in greece, Shoah, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , | 6 Σχόλια »

The Jewish Cemetery of Thessaloniki – part 2

Posted by Abravanel, the Blog στο 05/05/2007

-> «Part 1 – The Destruction» can be found here.

Part2 – After the War

Until this point we witnessed the events leading to the destruction of the cemetery. Some argue that we simply deal with a hateful initiative, facilitated by the WW2 conditions. But when referring to this story people usually limit themselves to 1943, the year when the destruction happened. Even limiting the time frame, the responsibilities of the Municipality of Thessaloniki and the General Governor of Macedonia, are simply concealed. One can argue many hours on the length of the german involvement and many more can argue that «this way goes the war». But what cannot be explained and what cannot be justified is the shameful conduct after the war.

The last convoy for Auswitch left Thessaloniki on 10/8/1943 with the last 1.800 jews; Thessaloniki was officially judenfrei. The Greek State swiftly acknowledged the mutated status quo. The Finance Ministry on October 14, 1943 issued an order to seize the entire Jewish Cemetery on the grounds that it had been deserted by its owners. (!!!) This settled once and for all the propriety of the land; if the jews had perished, why shouldn’t one profit from their dead? After WW2 the Greek State in 1946 issued a decree that allowed jews who had returned from the extermination camps to collect the gravestones; of course no mention was made to restitute the graves to the ones who had survived. A decimated Jewish Community, where more than 90% of its members was ashes and only 2.000 had survived, lacked the economic means and the people to take advantage of it; the looting continued. After the war no mention was ever made to restitute the land and even worse there was and is imposed a complete silence over this matter. Attempts, decades later, to contact the University to agree on some kind of commemoration failed again and again and there is a strange silence in greek academic circles over this matter.

The bones of most of the half million Thessaloniceans still lay there. I talked to friends who attended the University in Thessaloniki in the ’60 and ‘70s; they told me stories of how during construction works, bones were found constantly. In one case the workers presumed that probably they were bones of dogs and were marveled on how big these dogs should have been (since human bones are much longer of those of dogs). Other testimonies talk of bones found & discarded, during construction of sewages.

The grave stones were used in construction works of privates, military works, a swimming pool for the german occupying forces, churches or even as new tombstones. In a visit to Thessaloniki in the early ‘90s, I saw myself jewish grave stones used in the courtyard of a church in the suburb of Panorama. I still can’t understand how the local priest accepted looting from the dead while in theory he should be the first one to understand how pure evil this act was.

Today tenths of thousands of young persons are enrolled in the University. They laugh, they fall in love but not even one of them knows that they’re still surrounded by the ghosts of our families. The University avoids all talk on this subject, since it knows that it is morally and legally compromised, both for accepting the land and failing to speak afterwards. The Jewish Community stays silent, since if it ever spoke the racist hawks would claim that this is done only to claim financial recompensation!

So what needs to be done? Certainly not only a commemorative plate which everyone would forget the next day, in my eyes this would seem a further insult. This should only serve as the starting point of a far longer path. The University should accept it’s origins and try by itself to perpetuate the memory of those whose graves has violated. If a grave is a place where the living can come and mourn the ones who left, a way to honor their memory, then the University should become the house of such initiatives. It is unacceptable and insulting that 64 years later there is nothing to remind of our families while their bones still lay there; to have young students protest about jews controlling the world or being behind 9/11, while they sip their coffee on top of the people whose voice still reechoes in our memories! Nice way of controlling the world! Again I feel the need to stress that this isn’t about returning any land or any kind of monetary compensation – only a virulent antisemite would claim this, as to portray jews obsessed with money. This is only about respect about the dead who still lay down there.

After the war the Aristotle University chose to continue building on top of the dead. The Greek Government chose to accept the looting of the land afterwards. The society of Thessaloniki chose to keep using the tombstones without any moral indignation. The University after building its new campus chose to refuse putting a commemorative plaque and chooses today to keep a shameful silence. Even its students today ignore where they lay upon and are happy to attack the jews, whose graves helped building their fine university.

These choices constitute today the second desecration of the dead who still lay there. Even the ones disagreeing on the responsibility of the Thessaloniki Municipality and the Macedonia Governorship conveniently omit referring to the acts of the free Greek State after the war. And if one thinks that it was the war who brought out the worst side of the people, then the choices after the war show that this side had no need of the war to flourish. We may not be able to choose our past or change it, but we can certainly shape the future. The choices Thessaloniki made and makes after the war validated the conduct of it’s leaders during the war and unquestionably compromise it’s moral standing. Each new generation after the war has the same chance as the generations before it had: to deny and forget or to join the dead in their grief for their stolen homes.

The dead may have lost their homes but they still lay down there; hopefully one day the city will decide to listen to their deafening silence.

-> « Part 3 – Photos after the Holocaust« can be found here, there you can also comment.

Posted in greece, Shoah, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , | 1 Comment »

The Jewish cemetery of Thessaloniki – part 3

Posted by Abravanel, the Blog στο 05/05/2007

-> Part 1 – The Destruction can be found here.

-> Part 2 – After the War can be found here.

Part 3 – Photos after the Holocaust

Here I included some photos concerning the Jewish cemetery of Thessaloniki and its fate today. The ones deriving from books I kindly ask not to have them reproduced elsewhere since I’m not certain about the copyright. For all pictures you may click on them to get better resolutions. I also included a small bibliography for those interested reading more, plus a couple of interesting links.

  • GoogleEarthThis is a screenshot I took with GoogleMaps. I used the maps I already had to draw a line of where the cemetery stood and what lies above it today. The drawing is approximative of course but I plan on improving it in the future. The names you see are in greek and 80% of them are the names of the university schools which lay there. Among them is the AHEPA hospital, the Medical School, the Dental School and others.

It’s borders today according to the site of the Jewish Museum of Thessaloniki are:

The vast proportions of this necropolis can still be traced. The western limit extended along the flank of the PAOK soccer stadium and the eastern limit followed approximately Pavlos Melas Street. The northern limit lay within the entire campus of the present day University of Thessaloniki, including an orphanage and a number of adjacent buildings and military barracks. The southern limit ended in the neighborhood known as Saranda Ekklisies (Forty Churches) and a collection of private dwellings. Along its entire length it was divided by a fairly wide path that had been created by Ottoman soldiers in the 19th century

  • Map of the cemeteryA map of the cemetery before the war, with the buildings that the University planned on building if the land was to be confiscated. One can see that the exact size of the cemetery was total 357.796 square meters.

  • Bones and broken gravestonesBroken tombstones and bones to the mercy of dogs after the War. Unfortunately only a few gravestones survived and one can see them in the Jewish Museum of Thessaloniki and in the new jewish cemetery.



  • Gravestones at the courtyard of St.Demitrius church Various gravestones deriving from the Jewish Cemetery, in the courtyard of St.Demetrious Church; the main church of Thessaloniki dedicated to its patron saint. Some of these were used for reconstruction works of the temple.


  • Map of the cemetery with christian cemet.adjacentA map of the prewar Thessaloniki Jewish Community. With yellow one can see the cemetery while the map below is portraying the Thessaloniki of 1960’s. Using this map one can pinpoint exactly the borders of the Jewish Cemetery, in relation to Thessaloniki today.

A thick red line indicates the christian cemetery of Evangelistrias, immediatelly adjacent to the jewish one. This cemetery was founded in the ’20s and its removal was never asked by the University or the City itself. It still survives today surrounded amidst the town and with the University a few meters away.

Bibliography :

  • M.Mazower – Salonica,City of Ghosts/Θεσσαλονίκη,Πολη των φαντασματων – (exists both in greek and english)

An excelent book which covers briefly how the cemetery was destroyed and has some valuable information on its fate after WW2.

  • Γιομτωβ Γιακοελ, (επιμελεια Φ.Αμπατζοπουλου) – Απομνημονευματα 1941/1943 – εκδ.Παρατηρητης 1993

A prominent member of the Jewish Community who took part in the negotiations with the greeks and the germans and comments the events. The book is extremely interesting because it was written in 1943 and contains the thoughts and climate of the period untouched by later knowledge of the events, since Y.Yacoel died in Auschwitz in 1944. As he said: “The hurried manner and the excessive zeal shown by the Greek authorities make it obvious that it wasn’t only out of motives aimed at the city’s beautification that they were moved to dismantle the Jewish monuments so quickly.”

  • In Memoriam – J.Nehama,M.Molho – 1974

A monumental work dedicated to the extermination of the Community of Salonica; its third volume is dedicated to the fate of the cemetary. In addition to giving us its history thoughout the centuries, it also gives us a detailed account of how and who destroyed the cemetary. M.Molho was also a prominent member of the Community and had participated first hand in the talks. The pictures in black and white derive from there.

  • Π. Ενεπεκίδη – Οι διωγμοί των Εβραίων εν Ελλάδι 1941/1944 – Εκδ.Παπαζήση 1969

A book which tries, very approximately, to describe the Holocaust of the greek jews. It isn’t by all complete and completely ignores the matter of the jewish necropolis while it over emphasizes greek achievements. Still, even by such an enthusiast, the conduct of the greek authorities of Thessaloniki leaves a bitter aftertaste.

  • Haggadah – JCT 1970

The traditional book for Passover contains also some interesting information about the Community before the war. That is the source for the last picture.

Links :

The Jewish Museum of Thessaloniki. It houses a small collection of gravestones that survived, plus it has some valuable information material. Click on The Jews of Thessaloniki -> Necropolis to get a brief story of the cemetery plus some more photos. [English-Greek]

Gravestones everywhere. A post in the AgitProp blog which tells us of the author’s experiences with tombstones in modern Salonica. The first one was in the Aristotle University campus, near the Biology Department and the second one was near the suburb of Panorama. There you can also see a photo that the author took of a gravestone incorporated in a modern building today. Take the time to visit the rest of his blog since it often houses articles of ladino interest. [Greek]

Invisible Revisited. A series of posts by DeviousDiva that host the academic paper by Laquer and Hesse «Bodies Visible and Invisible». A major source of information which deals extensively with the historical context of the destruction and the german policy towards the cemeteries throughout Europe. A must-read for anyone wishing to learn more about the subject.

Posted in greece, Shoah, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , | 59 Σχόλια »

Αρέσει σε %d bloggers: