Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

Rosh HaShana 5770 – Εβραϊκό Νέο Έτος 5770

Posted by Abravanel, the Blog στο 17/09/2009

This article is part of an ongoing series aiming at making Judaism, with a millennary greek tradition, a bit more well known. For these reasons it shall be in greek since english-language pages on Rosh HaShana are abundant. Still, if you’re interested in learning more on our greek traditions/ minhag use Google Translate or don’t hesitate to ask for clarifications in the comments bellow. Shana Tova!

Επίσης όσοι παρακολουθείτε το ιστολόγιο τακτικά θα παρατηρήσουν οτι είναι το ίδιο σχεδόν κείμενο με αυτό που είχα δημοσιεύσει πέρσι – ορισμένα κείμενα πιστεύω οτι αξίζει να τα ξαναδημοσιεύω και για τους καινούργιους αναγνώστες.

Σανά Τοβά !

Γενικά

Η Εβραϊκή θρησκεία αναγνωρίζει περισσότερες από μια Πρωτοχρονιές – άλλη είναι η θρησκευτική, άλλη είναι των δένδρων και άλλη η πολιτική. Ουσιαστικά όμως αυτή που ορίζεται σαν η «κανονική» Εβραϊκή Πρωτοχρονιά, η γιορτή στην οποία αλλάζει η ημερομηνία του χρόνου είναι το Ρος Ασσανά, (ή αλλιώς Ρος Ασανά/Ροσς Ασσανά). Το όνομα της γιορτής στην κυριολεξία σημαίνει Rosh (κεφαλή) Ha (του) Shana (χρόνου) και φέτος ξεκινάει κατά την δύση του ήλιου την Παρασκευή 18 Σεπτεμβρίου 2009 μέχρι δύση του ηλίου της Κυριακής 20 Σεπτεμβρίου, ενώ φέτος μπαίνουμε αισίως στο 5770 A.M. (anno mundi: από κτίσεως κόσμου).

Γιατί ξεκινάμε στη δύση του ήλιου; Γιατί η ημέρα στο εβραϊκό ημερολόγιο ξεκινά από την δύση του ηλίου και διαρκεί μέχρι την δύση της επομένης, (σύμφωνα με την Γέννεση «και έγινεν εσπέρα και έγινε πρωί, ημέρα πρώτη»). Τυπικά ξεκινά όταν 3 αστέρια εμφανίζονται στον ουρανό αλλά πρακτικά ορίζεται μόνο από την δύση του ηλίου – φέτος στην Ελλάδα πέφτει στις 19.32 το απόγευμα της 18/9. Ταυτόχρονα είναι και η πρώτη ημέρα του μήνα Τισρί.

Το Ρος Ασσανά είναι αναπόσπαστα δεμένο με το Γιομ Κιππούρ, (Ημέρα Εξιλέωσης – η ιερότερη γιορτή του Ιουδαϊσμού) και αποτελούν τις λεγόμενες Υψηλές Εορτές, ενώ οι ημέρες μεταξύ Ρος Ασσανά και Κιππούρ ονομάζονται Γιαμίμ Νοραϊμ (Ημέρες του Δέους) λόγω του υψηλού βαθμού θρησκευτικότητας τους.

Θρησκευτικά

Σοφάρ και ρόδι

Ολοι αυτοί οι «εξιλεασμοί» και «ημέρες του δέους» που ανέφερα πριν είναι ενδεικτικοί οτι το Ρος Ασσανά έχει δυο πρόσωπα, το ένα είναι η ευθυμία που συνοδεύει την αρχή του χρόνου και το άλλο είναι οτι σημαδεύει την έναρξη μιας περιόδου μετάνοιας που κορυφώνεται το Γιομ Κιππούρ. Αυτό συμβαίνει γιατί θεωρείται οτι στο Ρος Ασσανά ο Θεός μας εγγράφει στο Βιβλίο της Ζωής και καθορίζει το πως θα είναι η χρονιά που θα περάσουμε, ενώ την ημέρα του Γιομ Κιππούρ σφραγίζει τις εγγραφές. Η περίοδος μεταξύ Ρος Ασσανά και Κιππούρ είναι οι Ημέρες τους Δέους που ανέφερα και οι οποίες συνοδεύονται από ιδιαίτερη προσευχές και εφαρμογή του Σ’λιχότ, δηλαδή της αυτοπρόσωπης ζήτησης συγχώρεσης από τα άτομα που υπάρχει περίπτωση να έχουμε αδικήσει και ταυτόχρονα την παραχώρηση συγχώρεσης σε αυτούς που έχουν αδικήσει εμάς. Ενα ιδιαίτερο έθιμο, τουλάχιστον στην Ελλάδα, είναι η Ζιάρα (ισπανοεβραϊκός όρος που σημαίνει επίσκεψη στο νεκροταφείο), για να ζητήσουμε την παρέμβαση των πατέρων μας για να μας συγχωρέσει ο Θεός.

Θεωρητικά όλος ο μήνας που προηγείται, (ο μήνας Ελουλ), θεωρείται ο μήνας της μετάνοιας αλλά ιδιαίτερα αυτές τις ημέρες η αναζήτηση της συγχώρεσης αποκτά μια ιδιαίτερη βαρύτητα. Δεν θα κάτσω να αναφέρω περισσότερες λεπτομέρειες αλλά θα περιορισθώ να αναφέρω οτι η μετάνοια θεωρείται ύψιστο καθήκον και γίνεται ακόμα και εκ μέρους αυτών που δε μπορούν να συμμετάσχουν, όπως οι άρρωστοι. Επίσης όπως είπαμε η ζήτηση της συγχώρεσης αφορά τον Θεό αλλά κυρίως τον συνάνθρωπο μας. Τέλος η εβραϊκή στάση απέναντι στην συγχώρεση συνοψίζεται στα λόγια του Θεού: «ελάτε σε εμένα και εγώ θα έρθω σε εσάς«.

Έθιμα

Πρώτα, όπως ανάφερα, οφείλουμε να ζητήσουμε συγχώρεση αυτοπροσώπως από τα άτομα του περιβάλλοντος μας – προσοχή όμως, αν δεν σας γνωρίζει μπορεί να νομίσει οτι πάσχετε από καμμία ανίατη ασθένεια και αποφασίσατε να συμφιλιωθείτε με τα γήινα πράγματα. Επίσης οφείλουμε να φροντίσουμε να μοιραστούμε το γεύμα μας με έναν ξένο, χήρα, ορφανό ή άπορο – αυτή η εντολή συνήθως είναι ευκαιρία για αγαθοεργίες.

Δεύτερο είναι οτι οι άντρες οφείλουν να αγοράσουν να καινούργιο ρούχο ή κόσμημα στις γυναίκες τους για την γιορτή – μια εντολή που τηρείται και από τις πιο άθρησκες εβραίες προς απογοήτευση των συζύγων τους. Επίσης τα παιδιά πρέπει να λάβουν ένα καινούργιο παιχνίδι ή γλυκίσματα.

Το Σοφάρ στα Ιωάννινα
Το Σοφάρ στα Ιωάννινα

Τρίτο να πάμε στην συναγωγή, συχνά την τελευταία στιγμή όπως γίνεται στην Χριστιανική Ανάσταση προς χαρά του ιερέα, για να ακούσουμε το Σοφάρ. Το σοφάρ είναι ένα κέρατο κριαριού το οποίο βγάζει έναν εξαιρετικά υποβλητικό ήχο που παραπέμπει κατ’ευθείαν στην Βίβλο και το άκουσμα του αποτελεί μιτσβά (εντολή με την θετική έννοια) – με το καλό θα ανεβάσω ένα βίντεο με τον ήχο στις Γιαμίμ Νοραϊμ που ακολουθούν.

Τέταρτο είναι να απέχουμε από τις καθημερινές δραστηριότητες – ότι απαγόρευση ισχύει το Σαμπάτ ισχύει και για το Ρος Ασσανά. Ειδικά αυτό δεν το έχω δει ποτέ να συμβαίνει στην Ελλάδα, λόγω του οτι για την κοινωνία είναι μια απλή μέρα.

Πέμπτο είναι οτι η νοικοκυρά και τα κοριτσάκια του σπιτιού ανάβουν κάθε βραδιά δυο κεριά για να καλωσορίσουν την γιορτή.

Πέμπτον και πιο ενδιαφέρον: Την τέλεση ενός ειδικού γεύματος το οποίο θα συνοδεύεται από ορισμένα ειδικά τρόφιμα με συμβολική σημασία. Το γεύμα οφείλει να είναι ιδιαίτερα πλούσιο.

Να προσθέσουμε οτι υπήρχαν και διάφορα τοπικά έθιμα τα οποία συνδέονταν με διάφορες προλήψεις. Κλασικό ήταν το συμβολικό τίναγμα των αμαρτιών: στην Θεσσαλονίκη οι γονείς έβαζαν τα παιδιά να τινάξουν τα ρούχα τους μετά την συναγωγή, ενώ στην Ρόδο έπαιρναν ένα σεντόνι και το τίναζαν στην θάλασσα για να πάρει μακρυά τις αμαρτίες.

Το Γεύμα του Ρος Ασσανά

Μήλο και Μέλι

Το γεύμα του Ρος Ασσανά, (καμμιά φορά ονομάζεται και Σέντερ του Ρος Ασσανά), είναι ένα εορταστικό γεύμα – πρακτικά έχει επικρατήσει να τρώμε ψάρι αλλά μπορεί να είναι οτιδήποτε αρκεί να είναι κάτι ιδιαίτερο. Η ουσία είναι τα ειδικά τρόφιμα (Ασιμανίμ/ Σημάδια) που συνοδεύουν το γεύμα και έχουν ιδιαίτερη σημασία. Αυτά είναι (σε παρένθεση ο ισπανοεβραικός όρος που χρησιμοποιούσαμε σπίτι μου) : μήλο με μέλι, πράσο (prassa), σπανάκι, χουρμά, κολοκύθα (kalavasa), ρόδι και κεφάλι ψαριού (pishkado).

Προφανέστατα το πράσο παραδοσιακά είναι πρασσοκεφτέδες (Κeftes de Prassa), το σπανάκι σπανακόπιτα ή σπανακοκεφτέδες (Keftes de Espinaca) ή πλεόν της μόδας είναι σε φρέσκια σαλάτα, η κολοκύθα μέσα σε μπουρεκάκια από κολοκύθα (Borekas de Kalavasa) κ.ο.κ. Πιστεύω οτι είναι μια καλή ευκαιρία να δοκιμάσετε την συνταγή με τα χαμινάδος που είχα αναρτήσει πριν.

Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ακόλουθες μπεραχότ (ευλογίες) για αυτά τα τρόφιμα. Εδώ τις παραθέτω στα ελληνικά αλλά συνήθως λέγονται (ή τουλάχιστον λέγονταν) στα ισπανοεβραϊκά στις Σεφαραδίτικες κοινότητες. Αντίστοιχα βέβαια στις Ρωμανιώτικες κοινότητες η γλώσσα της λειτουργίας ήταν τα ελληνικά:

  1. Το Μήλο με Μέλι (η εβραϊκή έκφραση Tapuach b’dvash είναι το όνομα ενός κλασσικού παιδικού τραγουδιού).
    «Είθε ο Θεός να μας προσφέρει μια καλή και γλυκιά χρονιά από την αρχή ως το τέλος»
  2. Το Ρόδι
    «Είθε ο Θεός να πληθύνει τις καλές μας πράξεις όπως τους σπόρους του ροδιού»
  3. Οι χουρμάδες (στα εβραικά η λέξη χουρμας μοιάζει με το ρήμα καταναλώνεται και ουσιαστικά είναι ένα λογοπαίγνιο)
    «Είθε ο Θεός να θελήσει να καταναλωθούν αυτοί που μας επιβουλεύονται»
  4. Το Κεφάλι ενός ψαριού
    «Είθε ο Θεός να μας αφήνει να πηγαίνουμε πάνω σε ότι αναλάβουμε και να μας έχει ως κεφαλή και όχι ως ουρά, όταν ακολουθούμε τις εντολές του Κυρίου»

Ενδεικτικά παραθέτω πως ακούγεται στα ισπανοεβραϊκά η πρώτη ευχή:

Sea velontad delantre de ti adonai nuestro Dio y Dio de nuestros padres ke se renove sovre nozotros anyada buena y dulce de presipio de el anyo y asta kavo de el anyo.

Το γεύμα προφανώς ξεκινάει με το Κιντούς, την μπεραχά που ευλογεί το κρασί, από το γηραιότερο μελος της οικογενείας. Μετά μοιράζει το κρασί και λέει την ευλογία για το ψωμί που ειδικά για σήμερα οι καλεσμένοι το βουτάνε σε λίγο μέλι.

Στην συνέχεια αναφέρουμε τις μπεραχότ για τα τρόφιμα που ανέφερα παραπάνω και τρώμε κανονικά το υπόλοιπο γεύμα. Στην θεωρία το Ρος Ασσανά διαρκεί 2 ημέρες και το γεύμα επαναλαμβάνεται την επομένη αλλά πρακτικά δεν συμβαίνει.

Επίλογος και ευχές

Ανέφερα αρκετά αναλυτικά την όλη γιορτή και πρέπει να ομολογήσω οτι αν θα έπρεπε να την συνοψίσω σε δυο γεγονότα που πρακτικά μου έχουν εντυπωθεί έντονα είναι ο ήχος του σοφάρ και η γλυκιά γεύση από το μήλο με μέλι. Θα κλείσω με τις κλασσικές ευχές και ελπίζω ο καινούργιος χρόνος να φέρει σε όλους σας ότι καλύτερο για εσάς και τις οικογένειες σας!

Σανά Τοβά ου μετουκά
(Καλή και Γλυκιά Χρονιά)

K’τιβά βε χατιμά τοβά
(Είθε να γραφθείς και να σφραγιστείς για μια καλή χρονιά)

ή όπως το λέγανε στην οικογένεια μου μισά ισπανικά, μισά εβραϊκά

Anada buena ve tizku lesanim rabot

(Καλή Χρονιά και μακάρι να’χεις πολλές ακόμα)

26 Σχόλια to “Rosh HaShana 5770 – Εβραϊκό Νέο Έτος 5770”

  1. I wish to all my Jewish friends Shana Tova!

  2. A. Ioannou said

    Θυμάμαι πριν πολλά χρόνια όταν γιά πρώτη φορά είχα προσκληθεί από Αμερικανούς Εβραίους φίλους να μοιρασθώ το γεύμα τους του Ρος Ασσανά, πιθανώς, ως φτωχός φοιτητής τότε, με θεωρουσαν άπορο ;-). Τα πάντα ήταν εξαιρετικά εκτός από τα αυγά τουρσί και τη βοδινή γλώσσα, και τα δύο, φαντάζομαι, μη σεφαρδίτικες «λιχουδιές» και, όπως λένε οι Αμερικανοί, «acquired tastes». Καλή σας χρονιά.

  3. offshore said

    Anada buena ve tizku lesanim rabot

    Για δεύτερη χρονιά η offshore γιορτάζει την Εβραϊκή Πρωτοχρονιά αγοράζοντας κάτι καινούργιο. Μ’αρέσει πολύ αυτό το έθιμό σας!

  4. @offshore

    Ελπίζω να μην τον χρεοκόπησες τον άνδρα σου με την αγορά, και αποκτήσουμε έναν ακόμα αντισημίτη!!!:)

    Ευχαριστώ για τις ευχές.

  5. offshore said

    ase, distixow eimai anipantri, pao na skaso, ma na mi brisko enan antra na mou parei ena monopetro me mia kotrona NAAAAAA, ena peridereo, ena zevgari skoularikia esto! Ola ayta 24 karation, ma toasa polla zitao????? Spaggoramenoi oloi :) :) :)

  6. Όπως γνωρίζετε σπανίως έως ποτέ παραπέμπω στα ποστ μου, τώρα το κάνω απλώς για τη συνταγή.

    http://www.greekgastronomer.com/?p=294

    Ke seamos de kavestra i non di koda, λοιπόν.

  7. Έψαχνα δε στο youtube όλο το απόγευμα, ένα βιντεάκι με σοφάρ για ν’αναρτήσω στο facebook αύριο το βράδυ. Αυτό ήταν το καλύτερο (με το γούστο του μουσικόφιλου, βέβαια).

  8. Λούης said

    Αμπραβανέλ και Ζαν-
    Σανά Τοβά.
    Λούης

  9. Oκ. Καλή Χρονιά νά χουμε λοιπόν! :-)

    [Ποιος να μου τό λεγε ότι θα ζήσω μέχρι το 5770!]

  10. @ A. Ioannou I agree for the eggs but I disagree strongly for the tongue. The best delicacies are kosher pastrami, corned beef, and tongue. Unfortunately there is no kosher food in Athens.
    Shana Tova.

  11. Χρόνια Πολλά, καλή χρονιά!

  12. Drpali said

    Kali xronia, Xronia Polla!

  13. dani said

    καλή χρονιά!

  14. A. Ioannou said

    @George A. Papadantonakis
    I like both pastrami and corned beef (both the Jewish and Irish versions thereof), although I like to add cheese which makes the sandwich non-kosher, but the only tongues I will tolerate in my mouth are my own and my wife’s ;-)

  15. Bob said

    שנה טובה

  16. @ioannou #14

    What about Angelina Jolie’s tongue? NO?

  17. A. Ioannou said

    «What about Angelina Jolie’s tongue? NO?»

    Shh, my wife is in the room…

  18. @A.Ioannou #17 Otherwise? Jean has to shape up.

  19. zalmoxis said

    Πάρα πολύ ενδιαφέρον και κατατοπιστικό το κείμενο! Έστω και με καθυστέρηση, Σανά Τοβά!

  20. ArisMUC said

    Πες μας δύο λόγια για την πρωτοχρονιά των δένδρων και την πολιτική παρακαλώ.

    Σανά Τοβά Ισραέλ! (well, οι χριστιανές λένε καλή πρωτοχρονιά αρκετές μέρες μετά την 1η Ιανουρίου – ελπίζω να ισχύει αυτό και για για τις εβραίες)

  21. jjcohen said

    @papandonakis #18

    with lips like angolina’s you dont have to shape up. You are always in shape!!!!!!!!!!!!!!

  22. Jean, I love your optimism!

  23. Israelman said

    Ο 14μηνος γιος μου άκουσε το σοφάρ, γούρλωσε τα μάτια και με αγκάλιασε από το φόβο του :)

    Shana Tova

  24. periergopoulos said

    Δε με λέτε, παλουκάρια, το Σουκκότ γιορτάζεται στην Ελλάδα;
    Αν και το πατρικό μου είναι σε γειτονιά με αρκετούς Ισραηλίτες, δεν τους θυμάμαι ποτέ να στήνουν σκηνή ή παράγκα στην αυλή τους. Το έθιμο το γνώριζα μόνο από τα μαθήματα θρησκευτικών (αμυδρά θυμάμαι ότι ο Απόστολος Παύλος έστηνε σκηνές για τη γιορτή πριν γίνει Χριστιανός) και έτυχε να το δω πρόσφατα στο εξωτερικό.

  25. Abravanel said

    Μετά τον Β’ΠΠ η Σουκά στήνεται μόνο στην συναγωγή στις διάφορες εβραικές κοινότητες στην Ελλάδα.

    Προπολεμικά ήταν εξαιρετικά σύνηθες – μάλιστα τις προάλλες διάβαζα έναν ερασιτέχνη λαογράφο να αναφέρεται στην στενή σχέση των κουλακιώτων χωρικών στην Μακεδονία που μαζεύονταν στην Θεσσαλονίκη το Σουκώτ για να πουλήσουν καλαμιές από τον Βάλτο των Γιανιτσών στην τεράστια κοινότητα της πόλης.

  26. periergopoulos said

    Ευχαριστώ πολύ!

Leave a reply - Σχολιάστε νηφάλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: