Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

«Χωρίσαμε ένα δειλινό», ένα ζεϊμπέκικο του Β.Τσιτσάνη/ «Horisame ena dilino», a zeimbekiko by V.Tsitsanis

Posted by Abravanel, the Blog στο 31/01/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Χωρίσαμ’ ένα δειλινό

Χωρίσαμ’ ένα δειλινό
με δάκρυα στα μάτια.
Η αγάπη μας ήταν γραφτό
να γίνει δυό κομμάτια.

Πονώ σαν συλλογίζομαι
τα όμορφα τα βράδια,
που μου ‘δινες, γλυκά-γλυκά,
όρκους φιλιά και χάδια.

Με μια λαχτάρα καρτερώ
και πόνο στη καρδιά μου,
ίσως γυρίσεις γρήγορα
ξανά στην αγκαλιά μου.

Ζεϊμπέκικο του 1944-46 (;).
Μουσική: Βασίλης Τσιτσάνης
Στίχοι: Αλέκος Γκούβερης (1944)
Πρώτη φωνογράφηση: Φεβρουάριος του 1947 [Columbia, D.G. 6626]
Πρώτη εκτέλεση: Πρόδρομος Τσαουσάκης & Ιωάννα Γεωργακοπούλου

«Αφήγηση Αλέκου Γκούβερη στον Σχορέλη (Δ’, σ. 21-22):

«Ήταν το 1944. Τότε αρχίζαμε κατά το μεσημεράκι και δουλεύαμε μέχρι τις 7 το βράδυ, Στο μαγαζί ερχόντουσαν μαυραγορίτες, διάφορα άλλα μούτρα και αντάρτες. Οι τελευταίοι όχι βέβαια για να γλεντήσουν αλλά για τις «επαφές» τους. Ο [Μπάμπης] Μπακάλης, που ‘ταν παιδάκι [γεννήθηκε το 1919], ήταν ερωτευμένος με μια Εβραιοπούλα. Τα πράγματα είχαν ζορίσει πολύ. Από στιγμή σε στιγμή, το βλέπαμε καθαρά, θα μας πιάναν το κορίτσι του φίλου μας για να το στείλουν για σαπούνι. Και λέω «θα μας πιαναν» γιατί τότε όποιος πείραζε το κορίτσι του φίλου μας ήταν σαν να πείραζαν τη μάνα μας. Το σκεφτήκαμε το πράγμα και στείλαμε το κορίτσι στο βουνό. Το πήρε ο «σύνδεσμος» και το πήγε «ψηλά». Ζει ακόμα. Σώσαμε μια ζωή.

Ο Μπάμπης απαρηγόρητος. Τι στο διάολο έχανε ; Κοτόπουλο ;

Το πρωί συναντηθήκαμε σ’ ένα καφενείο των Τρικάλων, το «Μαύρος Γάτος». Τη νύχτα είχα γράψει τους στίχους: «Χωρίσαμ’ ένα δειλινό». Ο Αποστόλης [Καλδάρας] κι ο [Μπάμπης] Μπακάλης βάλανε μουσική, τρομερή μουσική. Αργότερα [άραγε πότε; 1945; 1946;] τ’ άκουσε ο Τσιτσάνης, του άρεσε, κι έβαλε δική του μουσική, όμως οι στίχοι είναι δικοί μου. Τώρα γιατί ο φίλος μου ο Βασίλης το κρύβει είναι δική του δουλειά. Μάρτυρες ο Καλδάρας και ο Μπακάλης…»»

«Ρεμπέτικη Ανθολογία», Τ.Σχορέλης, τόμος Δ’, σελ 21-22

πιθανώς και «Τα τραγούδια του Βασίλη Τσιτσάνη που γράφτηκαν στη Θεσσαλονίκη επί Γερμανικής Κατοχής», Ντ.Χριστιανόπουλος, σελ. 105-106

«Αν αποδεχτούμε στο ακέραιο την αφήγηση του Γκουβέρη, το «Χωρίσαμε ένα δειλινό» είναι εμπνευσμένο από τους διωγμούς των Ελλήνων Εβραίων στη διάρκεια της γερμανικής κατοχής. Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος δε διατυπώνει γνώμη για την πατρότητα των στίχων, αλλά αποφεύγει να συμπεριλάβει το τραγούδι αυτό στο κατάλογο των τραγουδιών που σύνθεσε ο Τσιτσάνης κατά την Κατοχή. [Ο Β.Τσιτσάνης και τα πρώτα τραγούδια του, Ντ.Χριστιανόπουλος]»

«Κειμένη επί ακτής θαλάσσης…«, Α.Νάρ σελ 322-324

Ευχαριστώ τον Δ.Βελικάρη για την πηγή του Χριστιανόπουλου και την Wing για το βίντεο. Εδώ η καλύτερη εκτέλεση της Σωτηρίας Μπέλλου. Μεταξύ των trivia ήταν η εύρεση του τραγουδιού σε ισραηλινούς filesharing ιστότοπους όπως αυτόν, μιας και είναι γνωστή η ψύχωση των ισραηλινών με τα ελληνικά τραγούδια.

Ας θεωρηθεί ως η πρώτη ανάρτηση σε μια καινούργια ετικέτα που θα αφορά το ρεμπέτικο και την μουσική στην εβραϊκή Ελλάδα. Σκεφτόμουν να άρχιζα με την αγία τριάδα του εβραϊκού ρεμπέτικου – Ρόζα Εσκενάζη, Στέλλα Χασκήλ, Αμαλία Βάκα – αλλά μετά είπα να αρχίσω με κάτι πιο αναπάντεχο.

English

Chorisam’ ena deilino/ We parted in sundown

Chorisam’ ena deilino / We parted in sundown
me dakria sta matia / with tears in the eyes
i agapi mas itan grafto / our love was meant
na gini dyo komatia / to become two pieces

Pono san silogizome / I hurt when I think
ta omorfa ta vradia / the beautiful nights
pou mou ‘dines, glika glika / that you gave me sweetly sweetly
orkous filia ke chadia / oaths, kisses and caresses

Me mia lachtara kartero / With a longing I wait
kai pono stin kardia mou / and pain in my heart
isos giriseis grigora / maybe you will return soon
ksana stin agalia mou / back in my arms.

Zeimbekiko of 1944-1946 (?)
Music: Vasilis Tsitsanis
Lyrics: Alekos Gouveris (1944)
First recording: February of 1947 [Columbia, D.G. 6626]
First performance: Prodromos Tsaousakis and Ioanna Georgakopoulou

«Narration by Alekos Gouveris to Schorelis

It was 1944. Then we used to begin at noon and worked until 7 in the evening. In the centre used to come black market dealers, other low-life specimens and partizans. The latter not of course to party but for their «contacts». [Babis] Bakalis which was just a youngster then [he was born in 1919] was in love with a Jewish girl. Things had begun to toughen up. We could see clearly that from one moment to the other they would catch our friend’s girl and they would send it to become soap. And I say «us» because back then whoever messed with our friends girl was like he had messed with out own mother. We thought over the situation and we sent the girl to the mountains. The «contact» took her «up». She still lives. We saved a life.

Babis was inconsolable. What the hell did he loose ? A chicken ?

In the morning we had met in a Trikala caffenion, the «Black Cat». During the night I had written the lyrics: «Chorisam’ena deilino». Apostolos  [Kaldaras] and [Babis] Bakalis gave the music, great music. Later [when ? 1945 ? 1946 ?] Tsitsanis heard it, he liked it and gave his own music but the lyrics are mine. Now, why my friend Vasilis hides it is his own bussiness. Witnesses are Kaldaras and Bakalis…«

Rembetiko Anthology, T.Schorelis, vol Δ’, pages 21 – 22

and possibly «The songs of Vassilis Tsitsanis that were written in Thessaloniki during the German Occupation«, D.Christianopoulos, p. 105 – 106

«If we accept completely the narration of Gouveris, the «Chorisame ena deilino» is inspired but the deportations of the Greek Jews during the german occupation. Dinos Christianopoulos does not state an opinion on the paternity of the lyrics but avoids to include this song in the list of the song that Tsitsanis wrote during the Occupation. [V.Tsitsanis and his first songs, D.Christianopoulos]»

«Keimena epi aktis thalassis…», A.Nar p. 322 – 324

Ι thank D.Velikaris for the Christianopoulos source and Wing for the video. Here the much better execution by Sotiria Bellou. Among the trivia is the finding of this song in israeli filesharing sites like this one, since the psychosis israelis have with greek music is rather famous.

Let this be considered the first post in a new tag which shall consider rembetiko and music in jewish Greece. I had thought of beginning with the holy trinity of jewish rembetiko – Roza Eskenazy, Stella Haskil, Amalia Vaka – but then I thought of beginning with something a litle bit more unexpected.

15 Σχόλια to “«Χωρίσαμε ένα δειλινό», ένα ζεϊμπέκικο του Β.Τσιτσάνη/ «Horisame ena dilino», a zeimbekiko by V.Tsitsanis”

  1. Βαγγέλης Δ. Καργούδης said

    Από καρδιάς BRAVO, Αμπραβανέλ!
    Εξαιρετική δουλειά όλη η ανάρτηση.
    Στο κλίμα εκείνων των ημερών, που «άρπαζε» ανθρώπους της διπλανής πόρτας από τα «νύχια» της άχρωμης(πιθανότατα)καθημερινότητας του καθενός, τους ανύψωνε σε διαστάσεις μυθικές, και τους κρατούσε, για πάντα «φυλακισμένους», τον καθένα στο κουκούλι του προσωπικού του μύθου!
    Από δύο βίντεο συναυλιών στο Ισραήλ, Γλυκερίας & Νταλάρα, με την συνοδεία της Εθνικής Συμφωνικής(;)(αγνοώ το ακριβές όνομα της εξαιρετικής Ορχήστρας)κατάλαβα, πως, ό,τι κι’ αν είχα ακούσει, για την απίστευτα ζεστή ατμόσφαιρα που αναπτύσσεται, ειδικά σε περιπτώσεις κάποιων καλλιτεχνών από Ελλάδα,ήταν λίγο.
    Παρακαλώ, (και νομίζω δεν είμαι ο μόνος), για τυχόν περαιτέρω πληροφορίες, για την τρίτη, (εκτός Εσκενάζη & Χασκήλ) της ασύγκριτης τριάδας, την Αμαλία Βάκα.
    Με εκ των προτέρων ευχαριστίες…

  2. Abravanel said

    Η Αμαλία Βάκα γεννήθηκε στα Γιάννενα το 1890 και πέθανε στην Αμερική το 1980.

    Μαζί με την Μαρίκα Παπαγκίκα, την Κ. Κούλα, την Αγγελική Καραγιάννη και την Βιργινία Μαγκίδου είναι από τις σημαντικότερες γυναίκες εκπροσώπους του τραγουδιού και των ηχογραφήσεων στην Αμερική.

    Η Αμαλία Βάκα ή Μάτσα όπως συχνά αναφέρεται στους καταλόγους των δισκογραφικών εταιριών τις Αμερικής, ήταν εβραϊκής καταγωγής. Παντρεύτηκε στην Αμερική και απέκτησε μια κόρη, η οποία στο τραγούδι «Μαυρομαλού» ακούγεται να λέγει «γεια σου Μητέρα!».

    Η ίδια πάντως υπήρξε μοναχική μέχρι το τέλος της. Συνεργάστηκε δε με πολλούς μουσικούς, κυρίως Γιαννιώτες, όπως το Λούη Ρασσιά (τσιμπάλλο), τον Σπύρο Στάμο (τσιμπάλλο), τον Ιωάννη Πάπα (κλαρίνο), τον Αλέξη Ζούμπα (βιολί), τον Κώστα Γκαντίνη (κλαρίνο), τον Θεόδωρο Κάππο (κανονάκι), τον Γιάννη Ντάλλα (κλαρίνο) και άλλους.

    Η Αμαλία Βάκα, όπως διαφαίνεται μέσα από τις τέλειες εκτελέσεις της, δεν είχε μόνο ορθοφωνία και εύπλαστη, ζεστή, βυζαντινή φωνή με σπάνιο μέταλλο, αλλά επιπροσθέτως κατείχε πολλές μουσικές γνώσεις επάνω στα μακάμια, αφού είναι η μόνη που τραγούδησε σπάνια τραγούδια σε μεικτούς δρόμους, τα οποία έμειναν ανεπανάληπτα και ουδείς των συγχρόνων της απετόλμησε να κάνει δεύτερη εκτέλεση.

    Η Αμαλία Βάκα τραγούδησε δημοτικά, γιαννιώτικα (τοπικά τραγούδια των Ιωαννίνων, σμυρναίικα και αμανέδες.

    Επιφανής εκπρόσωπος της ρωμανιώτικης κοινότητας. Προς το παρόν αυτή είναι μια σύντομη βιογραφία της αλλά έχω στα σκαριά και κάτι μακρύτερο. Εδώ για την πηγή αλλά και για να ακούσετε ορισμένες ηχογραφήσεις και την πραγματική φωνή της.

    Οι ισραηλινοί έχουν ψύχωση με την ελληνική μουσική – στα εξειδικευμένα δισκοπωλεία υπάρχουν ξεχωριστά τμήματα για την ελληνική μουσική. Και προφανώς δεν μιλώ μόνο για ποιότητα αλλά και σκυλάδικα – χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οτι ο εθνικός ΛεΠα (Λευτέρης Πανταζής) έχει τουλάχιστον 350 αναφορές αποκλειστικά σε ισραηλινούς ιστότοπους και προφανώς δεν συμπεριλαμβάνει τις αναφορές στα εβραικά. Βάλτε «pandazis site:.il» στο Google και θα δείτε / μετά βάλτε και dalaras.

  3. ATHENA said

    Η ΓΙΑΝΝΙΩΤΙΣΣΑ ΑΜΑΛΙΑ ΒΑΚΑ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΥΨΟΣ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΔΥΟ
    ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΚΟΥΣΕΙΣ ΤΟ ΜΗΛΟ ΜΟΥ ΚΑΙ ΜΑΝΤΑΡΙΝΙ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΤΕΡΟΤΕΡΗ ΕΚΕΤΛΕΣΗ ΠΟΥ ΕΧΩ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΙ ΓΙΑ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕΙΣ ΤΗΝ ΑΞΙΑ ΤΗΣ.

    ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΟ ΤΟ ΠΟΣΤ, ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ΚΑΙ Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΙΣΑΜΕ ΕΝΑ ΔΕΙΛΙΝΟ

  4. owain said

    περίεργο…μόλις είδα για χωρισμούς κτλ περίμενα από τον Αβραβανέλ άρθρο:»ο κακός Έλληνας,ου ου,δεξιός,ου ου,φασίστας,ου ου,ορθόδοξος,ου ου,χωρίζει εγκαταλείποντας στους πέντε δρόμους με τα 17 ανήλικα παιδιά τους την καλή εβραιοπούλα Ελένη Μενεγάκη!ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας γιατί δεν αντέδρασε ακόμα;Αντισημιτισμός κυρίες και κύριοι εμφανής και απροκάλυπτος!»

  5. Eliya said

    «Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχετική ανάλυση της συγγραφέως [Φλέμινγκ], που εξηγεί γιατί η ελληνική μουσική είναι τόσο δημοφιλής σήμερα στο Ισραήλ. Πέραν της συγγένειας που υπάρχει στα είδη της μουσικής τα οποία αναπτύχθηκαν στη λεκάνη της Μεσογείου, δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε έναν βασικό παράγοντα: τους έλληνες εβραίους που μεταναστεύοντας στην Παλαιστίνη όχι μόνο μετέφεραν τις μουσικές τους μνήμες και την αντίστοιχη παράδοση, αλλά συνέβαλαν αποφασιστικά στο να διαδοθούν στη νέα τους πατρίδα.» Από σημερινό άρθρο στο «Βήμα».

    http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=56&artid=312702&dt=31/01/2010

    Ωραία σύμπτωση.

  6. theo said

    The most Israeli Greek Radio.
    http://www.athina984.gr/node/21589
    .

  7. Είχα την εντύπωση ότι η Χασκίλ ήταν αρμένισσα, αλλά μάλλον μπερδεύομαι με κάποια άλλη (τη Ρίτα Αμπατζή;).

  8. Βαγγέλης Δ. Καργούδης said

    Ευχαριστίες εκ μέρους της ιστοσελίδας του 9.84, όπου και συμβαίνει να γράφω το καθημερινό πολιτικό σχόλιο.
    Και εκ των προτέρων ευχαριστίες για τυχόν περαιτέρω κριτικές σας παρατηρήσεις.
    Για τον 9.84
    Β.Δ. Καργούδης

  9. seed said

    Γενικά οι εβραίοι έχουν ψύχωση με ο,τιδήποτε Ελληνικό.
    Είναι σαν τις αλογόμυγες.

  10. Kapa said

    Αυτό που δυσκολεύονται πολλοί να καταλάβουν είναι ότι πίσω από τους βίαιους και αναγκαστικούς χωρισμούς, τους καταναγκασμούς, τους αποκλεισμούς, τις διώξεις, τους στιγματισμούς, τα γκέτο, τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και το Ολοκαύτωμα, δηλαδή πίσω απο τη Σοά, κρύβεται όχι απλώς η τραγωδία των Εβραίων, αλλά η τραγωδία της ανθρωπότητας, το δράμα κάθε ανθρώπινης ύπαρξης.

    Οι αρνητές του Ολοκαυτώματος νομίζουν ότι απλώς αμφισβητούν ένα γεγονός, ότι είναι δικαίωμά τους να αρνούνται τα αδιάσειστα τεκμήρια και να τα αποκαλούν χλευαστικά «προπαγάνδα». Από την άλλη, υπάρχουν οι φιλοσημίτες που θυμώνουν, επειδή η άρνηση του Ολοκαυτώτος στερεί από τα θύματα το δικαίωμα να υπάρχουν στη μνήμη μας.

    Κι όμως, η άρνηση του Ολοκαυτώματος είναι κάτι πολύ χειρότερο: δικαιώνει τους θύτες, την απανθρωπιά, παραγράφοντας το ηθικό αίτημα ότι πίσω από τον πόνο κάθε ανθρώπου, κάθε κοινωνικής ή εθνικής ομάδας πρέπει να βλεπουμε τον πόνο της ανθρωπότητας. Γιατί, όπως λέει ο Γ. Τσάκαλος, κάθε άνθρωπος κλεινει μέσα του ολόκληρη την ανθρωπότητα κι οποιος κατακρεουργεί είτε κυριολεκτικά είτε ηθικά έναν άνθρωπο, στην ουσία ματώνει ολάκερη την οικουμένη.

    Εχω ακόμη στο μυαλό μου την αφήγηση της γιαγιάς, που στεκότανε στο σταθμό και μέσα από βαγόνια που βρομούσανε από τις ακαθαρσίες, άκουγε τις εβραιοπούλες που φωνάζανε: «πάρτε τα, πάρτε τα, εμείς δεν τα χρειαζόμαστε, θα μας σκοτώσουν» κι έβγαζαν τα χέρια έξω και μοιράζαν, κλαίγοντας δακτυλίδια και βραχιόλια. Άλλοι λέγανε ότι τα πουλούσαν για ένα πιάτο φαί ή για λίγο νερό… κι ο κόσμος έτρεχε για να τους βοήθησει, για τους εκμεταλλευτεί; ποιος ξέρει… «Κρίμα ο κοσμάκης, κρίμα» έλεγε η γιαγιά, παρα τό γεγονός ότι κάποτε μου θύμισε πως αν σ΄ αγγίξει Εβραίος, κόψε το σακάκι σου…

    Σας ευχαριστούμε πολυ για το «χωρίσαμ΄ ένα δειλινό».

    Την αγάπη μου

    Κάπα

  11. Periergopoulos said

    Την πρώτη φορά που έζησα καιρό στο εξωτερικό, άκουγα πολύ ραδιόφωνο για να μάθω γρήγορα τη γλώσσα. Μια μέρα έπεσα τυχαία πάνω στο σταθμό της εβραϊκής κοινότητας της πόλης και επειδή είχε αρκετές ειδήσεις για τη Μέση Ανατολή και τα Βαλκάνια η βελόνα της συσκευής έμεινε ακίνητη για αρκετές μέρες.
    Κάποια στιγμή ενώ δούλευα στο γραφείο μου με το ράδιο να παίζει, ακούω Θεοδωράκη, Χατζηδάκη, Ξυλούρη και στο καπάκι… Σώτη Βολάνη και Πλούταρχο σε α-πε-ρί-γρα-πτες δίγλωσσες βερσιόν. Δυστυχώς δεν είχα πρόχειρη κασσέττα για να κρατήσω τη συλλεκτική αυτή εκπομπή :(

  12. Periergopoulos said

    Υγ. Ίσως του Σώτη να ήταν τρίγλωσση εκτέλεση (εβραϊκά, ελληνικά και αραβικά). Ο έλληνας πρέσβης της ειρήνης στη Μ. Α.! :P

  13. Abravanel said

    ΔτΝ: Το Χασκίλ είναι παραφθορά του Γιεχασκιέλ. :-)

    Εκεί που βλέπει ο eliya σύμπτωση για το δημοσίευμα του Βήματος, εγώ λέω συνωμοσία λολ

    Κάπα ξέρεις ποιο υπήρξε για μένα ένα από τα περισσότερα αναπάντεχα ντοκουμέντα; Τα χιλιάδες εισητήρια των ΣΕΚ (Σιδηροδρόμοι του Ελληνικού Κράτους, ο πρόγονος του ΟΣΕ) και τα τιμολόγια του ΣΕΚ προς τις γερμανικές αρχές για τον εκτοπισμό.

    Βαγγέλη ρίξε μια ματιά στο άρθρο της Χααρέτς Greek Goddess και εδώ. Μετά μιας και είμαστε εδώ ρίξε μια ματιά σε αυτό το τραγούδι να δεις αν σου θυμίζει τίποτα, (ο άνθρωπος με το μπουζούκι σημειωτέον είναι ο Γιεχούντα Πόλικερ, γιος ελλήνων).

  14. theo said

    Ο Σεφαραδίτης κ. Δαυίδ Σαλτιέλ εξελέγη πρόεδρος του ΚΙΣ τα ξημερώματα της Κυριακής καθώς ο νόμος ίδρυσής του, το 1945, δεν επέτρεπε την παράταση της θητείας τού επί 12 χρόνια προέδρου και Ρωμανιώτη την καταγωγή κ. Μωυσή Κωνσταντίνη.
    http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=32&artId=312911&dt=02/02/2010
    .

  15. denis said

    to kalytero gia mena eine i roza i naziara. grameno gia tin roza eskenazy. opos episeis ena pou leei glukia sefardopoula palio rebetiko pou to exo kapou kataxoniasei kai to psaxno

Leave a reply - Σχολιάστε νηφάλια

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: