Abravanel, the Blog

Jewish life and not only in Greece / Εβραϊκή ζωή και όχι μόνο στην Ελλάδα

Archive for Μαρτίου 2010

«Η Μνήμη σας ας είναι η Αγάπη»/»May Your Memory Be Love»

Posted by Abravanel, the Blog στο 24/03/2010

Ελληνικά (english translation follows)

Το Μάρτιο του 1943, ο εικοσάχρονος Οβαδιά Μπαρούχ εκτοπίστηκε μαζί με την οικογένεια του από την Ελλάδα στο Άουσβιτς-Μπίρκεναου. Επί την άφιξη του, όλη η οικογένεια και οι συγγενείς του στάλθηκαν στους θαλάμους αερίων. Ο Οβαδιά πάλεψε να επιβιώσει μέχρι την απελευθέρωση του από το στρατόπεδο εξοντώσεως Ματχάουζεν τον Μάιο του 1945. Ενώ βρίσκονταν στο Άουσβιτς ο Οβαδιά γνώρισε την Αλίζα Σαρφατή, μια νεαρή Εβραία από την πόλη του και οι δύο ανέπτυξαν μια ιστορία αγάπης παρά τις απάνθρωπες συνθήκες. Αυτή η ταινία απεικονίζει την αξιοπρόσεκτη και συγκινητική ιστορία αγάπης και επιβίωσης στο Άουσβιτς, μιας απίστευτης συνάντησης μετά το Ολοκαύτωμα και το σπίτι που δημιούργησαν μαζί στο Ισραήλ.

Από το όλο φιλμ με συγκίνησε περισσότερο η κραυγή O Madre του Οβαδιά όταν τον έδερναν, σκέφτηκα τους δικούς μου ανθρώπους. Άλλα κομμάτια που μου έμειναν; Όταν έβλεπα τα τρένα μου ήρθε φλασιά από τα τα εισιτήρια που χρέωσε ο ελληνικός ΟΣΕ της εποχής, οι Σιδηρόδρομοι Ελληνικού Κράτους, στους εκτοπισμένους και που φυλάσσονται στο Εβραικό Μουσείο –  φυσιολογικότητα μέσα στην παράνοια. Η κάρτα εισαγωγής στο Άουσβιτς που συμπληρώνονταν για κάθε κρατούμενο – για τον Οβαδιά μπορείτε να δείτε Saloniki, Griechenland και Sapfus 10, η οδός του σπιτιού του πίσω από το Δικαστικό Μέγαρο. Στο κλιπ με τον τίτλο «The Return to Life» μπορείτε να δείτε τον Οβαδιά σ’ ένα μικρό γήπεδο στην αρχή: ανήκει σε ένα από τα πλεον ιστορικά κτίρια της Θεσσαλονίκης, το Ματανότ Λαεβιονίμ που χτίστηκε από τον διάσημο σαλονικιό αρχιτέκτονα Ζακ Μωσσέ και σήμερα λειτουργεί ως το εβραϊκό δημοτικό σχολείο. Μια από τις πλέον διάσημες φωτογραφίες είναι αυτή των μαζικών γάμων των επιζώντων του Άουσβιτς στα σκαλιά του κτιρίου.

Όλα τα βιντεάκια είναι περίπου 10′ στο σύνολο και ανήκουν στο ντοκιμαντέρ «Η Μνήμη σας ας είναι η Αγάπη». Είναι καλογυρισμένα, ειδικά το τρίτο που έχει και όμορφη μουσική οπότε χαρείτε τα. Οι ιστορίες των επιζώντων είναι πάντα ένα θαύμα, μια απίστευτη εξαίρεση στον κανόνα.

ευχαριστώ τον Λ. για το tip

English

In March 1943, twenty-year-old Ovadia Baruch was deported together with his family from Greece to Auschwitz-Birkenau. Upon arrival, his extended family was sent to the gas chambers. Ovadia struggled to survive until his liberation from the Mathausen concentration camp in May 1945. While in Auschwitz, Ovadia met Aliza Tzarfati, a young Jewish woman from his hometown, and the two developed a loving relationship despite inhuman conditions. This film depicts their remarkable, touching story of love and survival in Auschwitz, a miraculous meeting after the Holocaust and the home they built together in Israel.

From the whole film I really was moved when I heard the O Madre cry of Ovadia when he was beaten, I thought of my family. Other parts that struck me ? When I was seeing the trains, the tickets of the deportees charged by the greek Railway System flashed in my head – normality among the paranoia. The report card of the admittance to Auschwitz filled out for every detainee; for Ovadia one sees Saloniki, Griechenland and his address, Sapfus 10. In the clip titled «The Return to Life» you can see Ovadia in a small court in the beginning: it belongs to one of Salonica’s most reknown buildings, the Matanot Laevionim built by salonican architect Zacque Mosse which today functions as a Jewish Elementary School. One of the most famous photographs are the one of the mass weddings of Auschwitz survivors in the stairs of the building.

All of the videos last about 10′ and they belong to the documentary «May Your Memory Be Love». Τhey’re a nice piece of filming,  especially the third one which also has some nice music so enjoy them. The stories of survivors are always a miracle, an incredible exception to the rule.

On the Way to Auschwitz

Ovadia and Aliza’s First Meeting

The Return to Life

Thoughts

Posted in Books and stuff, Shoah, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 9 Σχόλια »

Πώς να παρακολουθείτε ένα ιστολόγιο/How to follow a blog

Posted by Abravanel, the Blog στο 21/03/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Κάποιος πτωχός πλην τίμιος εργαζόμενος νέος παραπονέθηκε οτι δεν μπορεί να ελέγχει κάθε λίγο και λιγάκι αν έκανα μια νέα ανάρτηση οπότε αυτή η ανάρτηση θα ασχοληθεί αποκλειστικά με το πώς μπορείτε να παρακολουθείτε αυτό ή οποιοδήποτε άλλο ιστολόγιο:

1. Μέσω email

Ο πιο απλός και εύκολος τρόπος είναι κάθε φορά που κάνω μια ανάρτηση να έρχεται ένα νέο email στην διεύθυνση σας με το περιεχόμενο της ίδιας της ανάρτησης. Ούτε καν χρειάζεται να επισκεφτείτε το ιστολόγιο, αν και θα ήταν επιθυμητό αν θα θέλατε να προσθέσετε κάποια πληροφορία ή να σχολιάσετε κάτι.

Στην δεξιά στήλη έχει ένα κενό πεδίο που γράφει «Ενημέρωση για νέες αναρτήσεις» – προσθέστε το email σας και πατήστε το κουμπί από κάτω που λέει «Submit». Αν θέλετε να πάψετε να λαμβάνετε νέα email, υπάρχει σύνδεσμος στο εσωτερικό κάθε νέου email για να διαγραφείτε από την λίστα.

Εναλλακτικά μπορείτε να χρησιμοποιήσετε την υπηρεσία της Google με αυτόν τον σύνδεσμο. Πάλι εαν θελήσετε να διαγραφείτε ακολουθείτε τις οδηγίες του email.

Μόνη ένσταση είναι οτι μπορεί το πρόγραμμα αλληλογραφίας σας να ζητήσει την άδεια πριν δείξει όλες τις εικόνες σε μια ανάρτηση – στην περίπτωση του Gmail ή του YahooMail υπάρχει, αφού ανοίξετε το mail, μια ένδειξη στην κορυφή του μηνύματος να επιτρέψετε την μετάδοση εικόνων στο ίδιο το μήνυμα.

2. RSS feeds

Κάθε ιστολόγιο παρέχει μια συνεχή ροή αναρτήσεων που λέγονται RSS feeds που μπορεί να ληφθεί από ένα πρόγραμμα και να παρέχει στον αναγνώστη μόνο τις νέες που δεν τις έχει διαβάσει ακόμα. Πχ εγώ χρησιμοποιώ την υπηρεσία της Google που ονομάζεται GReader και κάθε φορά που μπαίνω εμφανίζονται όλες οι νέες αναρτήσεις από τα ιστολόγια που έχω επιλέξει να παρακολουθώ.

Είναι ειλικρινά η καλύτερη λύση για κάποιον που θέλει να παρακολουθεί αρκετά ιστολόγια – το δικό μου feed είναι εδώ.

Αυτές είναι οι δυο λύσεις – αν κανείς έχει καμιά άλλη ιδέα είμαι όλος αυτιά αλλιώς σας περιμένω στην λίστα των εωσφοροσιωνιστών. :-)

English

A gentle soul complained that he cannot check every now and then if I made a new post so this post shall deal exclusively with how to follow this or any other blog:

1. Through email

The simplest and easiest way is every time I make a post a new email pops in your inbox with the content of the post itself. There isn’t even a need to visit the blog, although that would be desirable should you wish to add an information or comment on it.

In the right column there is a blank field named «Ενημέρωση για νέες αναρτήσεις» – add your email there and press the button below which says «Submit». If you want to stop receiving new emails, there is a link inside each email to cancel yourself from the list.

Alternatively you can use the service by Google by following this link. If you want to cancel yourself, again follow the instructions inside the email.

My only objection is that your email provider may request that you allow the inclusion of pictures in the emails – in the case of Gmail or YahooMail check the permission to transmit images in the beginning of the email itself.

2. RSS feeds

Every blog provides a constant flow of the posts which can be received by a program and provide the reader with only the newer posts that haven’t been read yet. Eg I use the service by Google named GReader so each time I access it all the new posts appear by the blogs I have chosen to follow.

Honestly it’s the best solution if one wishes to follow more blogs – my feed is here.

These are the two solutions – if one has a better one I am all ears, or else I will be seeing you in the ZOG email list. :-)

Posted in me myself and I | Με ετικέτα: , , | 7 Σχόλια »

Η Αρχαία Εβραϊκή νεκρόπολη της Θεσσαλονίκης/The Ancient Jewish necropolis of Salonica

Posted by Abravanel, the Blog στο 14/03/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Μέρος του Εβραικού Νεκροταφείου - αριστερά η π.Φιλοσοφική, στο κέντρο η Ροτόντα

Η προηγούμενη ανάρτηση για το Μόσχο, τον πρώτο «Έλληνα Εβραίο», προκάλεσε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση που με βοήθησε να ξεκαθαρίσω ορισμένες απορίες μου και για αυτό ευχαριστώ θερμά τους συμμετάσχοντες π2, Ρογήρου και Δύτη των Νυπτήρων. Θεωρώ οτι είναι μια καλή ευκαιρία να ασχοληθούμε με το Εβραϊκό Νεκροταφείο της Θεσσαλονίκης που σήμερα συνεχίζει να βρίσκεται κάτω από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο και συγκεκριμένα με τα ευρήματα που σχετίζονται με τις απαρχές της εβραϊκής παρουσίας πριν σχεδόν 2000 χρόνια – μια περίοδο άγνωστη ακόμα και στην ίδια την τοπική εβραϊκή κοινότητα όπως αξιόπιστες πηγές με πληροφόρησαν.

Η περιοχή ανατολικά των τειχών, στο χώρο της σημερινής πανεπιστημιούπολης, υπήρξε ιστορικά ένας από τα πιο σημαντικούς χώρους ταφής όλων των θεσσαλονικέων από τους πρώτους αιώνες της ΚΕ, μέχρι το 1942/3. Ταυτόχρονα υπήρξε ο αποκλειστικός τόπος που η αρχαία εβραϊκή κοινότητα της πόλης επέλεγε να θάβει τους νεκρούς της και αποτέλεσε τον πυρήνα αυτού που αργότερα έγινε το μεγαλύτερο εβραϊκό νεκροταφείο σε ολόκληρο τον κόσμο. Η επέκταση των κτιρίων του Πανεπιστημίου την δεκαετία του ΄60, πέρα από τα προβλήματα που δημιούργησε ξεθάβοντας οστά σύγχρονων ταφών, επέτρεψε την ανακάλυψη παλαιότερων εβραϊκών τάφων που χρονολογούνται στο 2ο,3ο και 4ο αιώνα της ΚΕ.

"Αυρ Σαββατίου ληνός του Μάρκου", μέσα 2ου αιώνα ΚΕ/πηγή:Επιγραφικά Θεσσαλονικεια

Ξεκινάμε από μια σαρκοφάγο που βρέθηκε κατά την διάρκεια εργασιών για την ανέγερση του κτιρίου Διοίκησης στο χώρο του νεκροταφείου. Σήμερα βρίσκεται σήμερα στο Βυζαντινό Μουσείο και ανήκει στον «Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου» και χρονολογείται terminus post quem μετά το 212 ΚΕ, στα μέσα του 2ου αιώνα ΚΕ.

Το όνομα αυτό, με εμφανή προέλευση από την εβραϊκή ημέρα αργίας του Σαμπάτ/Σαββάτου, αποτέλεσε την περίοδο των ελληνιστικών χρόνων ένα τυπικό εβραϊκό όνομα. Με την πάροδο των αιώνων όμως υιοθετήθηκε και από τις μεγάλες ιουδαίζουσες ομάδες εθνικών που προσελκύονταν από την Ιουδαϊκή θρησκεία, χωρίς αναγκαστικά να γίνονται πλήρως εβραίοι. Αυτές οι ομάδες γνωστές και ως «σαββατιστές» ή «σεβόμενων τον Θεόν» υιοθέτησαν το παραπάνω όνομα σε διάφορες παραλλαγές όπως Σαββαθαί, Σαμβαθίων, Σαμβαταίος ή Σαββαθίς, Σαμβώ κα

Στην συγκεκριμένη περίπτωση δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι οτι ανήκει σε μέλος της εβραϊκής κοινότητας της πόλης ή σε αυτές τις ιουδαίζουσες ομάδες – το γεγονός όμως οτι βρέθηκε στη συγκεκριμένη περιοχή του νεκροταφείου που βρίσκονται και οι υπόλοιποι εβραϊκοί τάφοι και το εβραϊκής-έμπνευσης όνομα του μας οδηγούν στην βάσιμη υπόθεση οτι ο Σαββάτιος είναι ο πρώτος Εβραίος Σαλονικιός ο οποίος μας έχει αφήσει απτές μαρτυρίες της ύπαρξης του.

Μια άλλη σαρκοφάγος η οποία περιέχει πληροφορίες και για την ύπαρξη συναγωγής/συναγωγών στην Θεσσαλονίκη βρέθηκε και αυτή στο ίδιο οικόπεδο. Διαβάζουμε:

Μ(άρκος) Α(υρήλιος) Ιακώβ ο και Ευτύχιος
ζων την συμβίω αυτού Αννα
τη και Ασυνκριτίω και ευατώ μνή
ας χάριν. ει δε τις έτερον καταθή
δώση ταις συναγωγαίς λα[μπ]ράς
μ(υριάδας) ζ’ (επτά) ε’ (πεντάκιςχίλια)

Αυτός ο τύπος σαρκοφάγου υπήρξε κοινός στην Θεσσαλονίκη από το 120 ΚΕ μέχρι το 260 ΚΕ και η μορφή της επιγραφής μας επιτρέπει να την χρονολογήσουμε στα τέλη του 2ου ή αρχές του 3ου αιώνα ΚΕ, αν και το «λαμπράς» ίσως οδηγεί σε μια χρονολόγηση στο δεύτερο μισό του 3ου αιώνα. Αποτελεί χαρακτηριστικό οτι οι Εβραίοι της εποχής υιοθετούσαν και ένα δεύτερο όνομα, είτε ελληνικό, είτε ρωμαϊκό – ενώ το «Μάρκος Αυρήλιος» αναφέρεται στον αυτοκράτορα που κυβερνούσε όταν αποκτήθηκε η ιδιότητα του Ρωμαίου πολίτη.

Οι μορφές της ταφής γενικώς διέφεραν: βρέθηκε κάλυμμα λακκοειδούς τάφου με παράσταση μενορά/επτάφωτης λυχνίας, κιβωτιόσχημος τάφος του 4ου με 6ου αιώνα επίσης με παράσταση από μενορά και καμαρωτός τάφος του 4ου αιώνα επίσης με μενορά που, όπως ήδη είδαμε στο παρελθόν, αποτελεί στοιχείο της κλασσικής εβραϊκής εικονογραφίας. (ένα παράδειγμα στην φωτογραφία αριστερά – προσέξτε τον χαρακτηρισμό του νεκροταφείου ως «παλαιοχριστιανικού»)

Μια ξεχωριστή κατηγορία εβραϊκών τάφων είναι μεγάλοι τάφοι οι οποίοι ανήκαν σε ιδιαίτερα εύπορους  Εβραίους πολίτες οι οποίοι αν και δεν διαφέρουν από τάφους εθνικών, έχουν πλούσια εβραϊκή εικονογραφία. Συγκεκριμένα μας ενδιαφέρουν δυο αλλά ας αφήσω τον Πραματευτή να τα διηγηθεί καλύτερα από εμένα με ορισμένες μικρές διορθώσεις :

<<Οι δύο από τους ανασκαμμένους εβραϊκούς τάφους βρίσκονται ανάμεσα στο κτήριο της Νομικής σχολής και το κτήριο Διοίκησης και ήρθαν στο φως κατά τη θεμελίωση του πρώτου τη δεκαετία του 1960. Πρόκειται για cubicula, δηλαδή, τάφους μνημειακής μορφής με αρκοσόλια, τόξα τα οποία στεγάζουν χώρους ταφής. Είναι ημιυπόγειες αίθουσες, χτισμένες με αργούς λίθους, ενώ η οροφή τους είναι πλινθόκτιστη. Στις τρεις πλευρές τους έχουν αρκοσόλια και στην τέταρτη δρόμο που οδηγεί στο νεκρικό θάλαμο. Στο εσωτερικό τους ήταν τοποθετημένες σαρκοφάγοι μαρμάρινες ή κτιστές χωρίς κάλυψη, όταν τα φέρετρα ήταν κατασκευασμένα από μόλυβδο.

Μενορά και "Κύριος μεθ'ημών"

Εν γένει, είναι ασύνηθες φαινόμενο η τοποθέτηση περισσότερων του ενός νεκρού στους τάφους, λόγω σχετικής απαγόρευσης της εβραϊκής θρησκείας. Γι΄αυτό, ανακομιδές λειψάνων και επαναχρησιμοποίηση τάφων συναντούμε μόνο σε ορισμένους τάφους, κυρίως όταν πρόκειται για οικογενειακούς. Στην περίπτωση αυτή εμπίπτουν και τα δύο αυτά cubicula. Τμήμα του δαπέδου από χοντρό ψηφιδωτό με γεωμετρικά σχήματα του ενός τάφου καταστράφηκε για να δημιουργηθεί χώρος για μία επιπλέον ταφή μέσα στο cubiculum. Η καταστρατήγηση της θρησκευτικής παράδοσης οφείλεται στην επίδραση των ελληνικών εθίμων. Ο τάφος, στους τοίχους του οποίου διασώζονται ίχνη γραπτής διακόσμησης – η επιγραφή «Κύριος μεθ’ ημών« – πάνω σε υπόλευκο επίχρισμα ασβεστοκονιάματος, χρονολογείται στις αρχές του 4ου ΚΕ αιώνα. Σε μια πλευρά του θαλάμου απεικονίζεται μια μενορά/επτάφωτη λυχνία και ένα στεφάνι με κορδέλες, (φωτογραφία στα δεξιά).

Ο δεύτερος τάφος έχει δάπεδο από χώμα και πλίνθους οι οποίες φέρουν δαχτυλιές σχήματος χιαστί, όπως και οι πλίνθοι που χρησιμοποιήθηκαν για την κατασκευή κτηρίων του Γαλεριανού συγκροτήματος και, αρχικά, είχε προσκέφαλο. Αργότερα, έγιναν ενταφιασμοί και στις παράπλευρες θήκες του τάφου χωρίς να σώζονται λείψανα -πιθανώς λόγω σύλησης. Ο τάφος χρονολογείται στο πρώτο τέταρτο του 4ου αιώνα. Στη θύρα του τάφου βρέθηκε εγχάρακτη επιγραφή με το όνομα του ιδιοκτήτη του τάφου «Βενιαμής ω κε Δομέτιος».>> (φωτογραφία κάτω)

Ο τάφος του Βενιαμίν

Αυτοί οι τάφοι είναι αυτοί για τους οποίους οι αρχαιολόγοι πιστεύουν οτι αποτελούν με σχετική σιγουριά εβραϊκοί τάφοι. Υπάρχει όμως και μια άλλη μεγάλη κατηγορία η οποία αφορά άτομα για τα οποία δεν είμαστε σίγουροι: χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ταφόπλακα που βρέθηκε στο ίδιο οικόπεδο και αφορά τον Κορνήλιο Σίμων και Μαρία. Και τα δύο ονόματα δεν είναι αποκλειστικά εβραϊκά, αλλά ταυτόχρονη παρουσία τους στην συγκεκριμένη τοποθεσία επιτρέπουν αυτή την υπόθεση. Η’ η περίπτωση της «Παρασκευής», μια επιγραφή του 157 ΚΕ που ανήκει στην ίδια κατηγορία.

Αυτά τα ευρήματα μας επιτρέπουν να ρίξουμε ορισμένες ματιές στην αρχαία εβραϊκή κοινότητα που θα εξελίσσονταν στους επόμενους αιώνες στην ξεχωριστή παράδοση των Ρωμανιώτων Εβραίων. Η επιβίωση αυτών των τάφων, παρά την γενικευμένη λεηλασία του χώρου μεταπολεμικά, μας επιτρέπει να παρατηρήσουμε τις αρχαίες ρίζες των εβραϊκών ταφών. Στην αρχή συγκεντρωμένες σε ένα σημείο της ευρύτερης νεκρόπολης αλλά μη συνιστώντας ένα ξεχωριστό νεκροταφείο, μέχρι που η άφιξη των χιλιάδων σεφαραδιτών εβραίων  το 1492 μετέτρεψαν αυτό το νεκροταφείο στο μεγαλύτερο και σημαντικότερο εβραϊκό νεκροταφείο του κόσμου με 300/500.000 τάφους σε έκταση περίπου 350 στρεμμάτων, (οι εβραίοι δεν ξεθάβουν ποτέ τους νεκρούς και το άνοιγμα ενός τάφου θεωρείται η μέγιστη δυνατή ιεροσυλία).

Σαμαρείτικη επιγραφή

Αποτελεί εξαιρετικά μεγάλη τύχη που ένας από αυτούς, το εντυπωσιακό cubiculum του Βενιαμίν είναι προσβάσιμο στο κοινό. Ο συγκεκριμένος τάφος, το αρχαιότερο αξιοθέατο εβραϊκού ενδιαφέροντος στην Θεσσαλονίκη, βρίσκεται εντός του κτιρίου Διοικήσεως «Κ.Καραθεοδωρή» στο χώρο της Πανεπιστημιούπολης του ΑΠΘ από όπου προέρχονται και οι φωτογραφίες. Είναι τα πάντα που έχουμε; Όπως μου υπεδείχθη από άτομα που γνωρίζουν την αρχαιολογική ιστορία της περιοχής, υπάρχει σημαντικό υλικό το οποίο δεν έχει αναγνωρισθεί ως εβραϊκό ή υπάρχουν απλές αναφορές χωρίς να έχουμε πρόσβαση στις επιγραφές που έχουν χαθεί. Ενδεικτικά αναφέρω οτι δεν υπάρχει καμία έρευνα για την Σαμαρείτικη εβραϊκή κοινότητα της πόλης που υπήρχε παράλληλα με την ραβινική εβραϊκή η οποία επιβιώνει μέχρι σήμερα, παρά την αποδεδειγμένη ύπαρξη της – χαρακτηριστικά παραθέτω επιγραφή η οποία δεν πρέπει δεν πρέπει να είναι δημοσιευμένη.

Η άφιξη μιας νέας γενιάς αρχαιολόγων έχει δώσει νέα ώθηση στη μελέτη της εβραϊκής παρουσίας στην Αρχαία Ελλάδα και προσωπικά πιστεύω οτι το άμεσο μέλλον μας επιφυλάσσει ευχάριστες εξελίξεις. Μέχρι τότε σας συμβουλεύω αν βρεθείτε στην Θεσσαλονίκη να ρίξετε μια ματιά στους τάφους της Πανεπιστημιούπολης και ιδιαίτερα σε αυτόν του Βενιαμίν που βλέπετε στην φωτογραφία – δεν έχει κάποιος συχνά την ευκαιρία να έρθει σε επαφή με Αρχαίους Εβραίους ! :-)

Οφείλω να ευχαριστήσω τον panosz από το ιστολόγιο Η καλύβα ψηλά στο βουνό που βρήκε και δημοσίευσε το κείμενο του Πραματευτή. Οφείλω ένα μεγάλο ευχαριστώ στον Δρ.Ιακώβ Σιμπή για τις φωτογραφίες των ανασκαφών και στον μαγιόρ ρισόν για τις  υπόλοιπες φωτογραφίες και την μελέτη της βιβλιογραφίας.

Στην ίδια σειρά:
* Μια συναγωγή στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας
* Μόσχος, ο πρώτος Έλληνας Eβραίος

Πηγές:
Κύρια πηγή υπήρξε το βιβλίο «Επιγραφικά Θεσσαλονίκεια» του Π.Νιγδέλη, από το οποίο μπόρεσα να εντοπίσω την απαραίτητη βιβλιογραφία που ελέγχθηκε από τον μαγιόρ ρισόν.
* Π. M. Νίγδελης, Ἐπιγραφικὰ Θεσσαλονίκεια. Συμβολὴ στὴν πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἱστορία τῆς ἀρχαίας Θεσσαλονίκης. Ἴδρυμα Μελετῶν τῆς Χερσονήσου τοῦ Αἴμου. University Studio Press. Θεσσαλονίκη 2008. Σελ. 646, πίν. 102.
* Ρ. Μ. Nigdelis, «Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen aufgrund einer jüdischen Grabinschrift der Kaiserzeit», ZPE 102 (1994) (full pdf download in german)

English

part of the Jewish cemetery-the first building of the University on the left

The last post on Moschos, the first «Greek Jew», made possible an interesting discussion which helped me clear some questions I had and for that I thank dearly the participants π2, Rogerios and Dytis ton Niptiron. I believe it’s a good opportunity to deal with the Jewish Cemetery of Thessaloniki which now lies under the campus of the Aristotle University of Thessaloniki and in particular with the finding related with the beginnings of Jewish presence almost 2000 years ago – a period unknown to the local Jewish Community itself as reliable sources have informed me.

The area east of the walls has been historically one of the most important burial sites for all of the inhabitants of Thessaloniki, from the early times of the Common Era until 1942/3. At the same time it has been the exclusive burial site where the Jewish community chose to inter their dead and became the nucleus of what later became the biggest cemetery in the world. The expansion of the University of Thessaloniki in the ’60s, despite the problems it created by unearthing recent graves, it allowed the discovery of ancient Jewish graves dating to the 2nd, 3rd and 4th century C.E.

Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου - mid 2nd century CE/source:Επιγραφικά Θεσσαλονικεια

We begin with a sarcophagus which was found during works for the erection of the main Administration building in the site of the cemetery. Today it is kept in the Byzantine Museum and belongs to «Αυρ(ηλίου) Σαββατίου ληνός του Μάρκου/Aur(elius) Savatiou linos of Marco» and it’s terminus post quem dating is 212 CE, most probably the mid 2nd century C.E.

This name, with the obvious origin from the Jewish day of rest of Sabbath, was during the Hellenistic times a typical jewish name. With the passing of centuries it was adopted by large groups of judaizing Gentiles which were attracted to the Jewish Religion but did not necessarily became Jews. These groups were known as «σαββατιστές/Sabbatists» or «σεβόμενων τον Θεόν/ obeisant to the God» adopted the aforementioned name in various forms like Savathai, Samvathion, Samvateos or Savvathis, Samvo etc.

In these case we cannot be sure that it belongs to a member of the the Jewish community or these judaizing groups; the fact that it was found in this area of the cemetery and its jewish-inspired name lead us to present a valid case that Savvatios is the first Jewish Salonican that has left us with a material testimony of his presence.

Another sarcophagus which contains information on the existence of synagogue/synagogues in Salonica was found in the same lot. The inscription reads:

Μ(άρκος) Α(υρήλιος) Ιακώβ
ζων την συμβίω αυτού Αννα

τη και Ασυνκριτίω και ευατώ μνή
ας χάριν. ει δε τις έτερον καταθή
δώση ταις συναγωγαίς λα[μπ]ράς
μ(υριάδας) ζ’ (επτά) ε’ (πεντάκιςχίλια)

This kind of sarcophagus was common in Salonica from 120 CE to 260 CE and the form of the inscription allows us to date it around the end of the 2nd the beginning of the 3rd century CE, although «»λαμπράς» may provide evidence to the second half of the 3rd century. It is common characteristic the Jews of the era acquire a second greek or roman name – while «Marcus Aurelius» refers to the reigning emperor when the roman citizenship was acquired.

The forms of the burials differed widely: the covering of a pit-like grave was found decorated with a menorah/jewish candelabrum, a box-like grave of the 4th-6th century CE also with a menorah and a arched grave also with a menorah which, we already have seen before, is part of the classic jewish iconography. (a photo with an example in the left – note the description of the cemetery in the book as «paleochristian»)

A different kind of Jewish graves are the important graves which belonged to wealthy Jewish citizens which even though they do not differ from the graves of Gentiles, have a rich jewish iconography. In particular we are interested in two but I will let Pramateftis explain it better than I would, albeit with few corrections:

<<The two excavated Jewish tombs can be found between the Law Faculty and the Administration Buildings and were unearthed during the early construction works for the former during the ‘60s. They are cubicula, that is tombs of monumental nature with arcosolia, arched recesses for tombs. They are semi-interred chambers built with irregular stones while their roof is made by mudbricks. Three sides are arcosolia while the forth gives access to the burial chamber. In their interior sarcophagi were found made of marble or other material, without any cover while the coffins were made of lead.

Menorah and "God with us"

It is rather unusual to find more than one dead in the tombs, due the restrictions of the Jewish religious laws.For this reason the removal of the relics and the reuse of the tombs is restricted only to few tombs, mainly those belonging to one family. In these case the two cubicula coincide. Part of the pavement is made by gross tessera mosaic, adorned with geometric patterns but it was destroyed to make room for an additional burial in the cubiculum. This circumvention of the established religious practice is probably due to the the influence of greek customs. On the walls of the grave we can notice written decorations on a whitish lime mortar coating – the inscription ««Κύριος μεθ’ ημών«; while the grave itself can be dated in the beginnings of the 4th century C.E. In one of the walls we can see a menorah and a laurel, (photo in the right).

The second grave has a pavement made of dirt and mud bricks, on which finger marks can be seen in diagonal fashion, like the mud bricks later used for the construction of the Galerius Complex and initially it had a headrest. Later burials were made in the side pockets of the tomb without any surviving relics – possibly due to tomb raiders. The tomb is dated in the first quarter of the 4th century. In the door of the tomb an engraved inscription with the name of the owner was found: Βενιαμής ω κε Δομέτιος.>> (the photo below)

The grave of Veniamin/Benjamin

These are the tombs that archaeologists believe with a certain degree of certainty that are Jewish tombs. There is also a large category of people for which we are not sure: a classic example is the tombstone which was found in the same lot and refers to «Cornelius Simon and Maria». Both names are not exclusively Jewish, but their joint presence  in this particular spot allows for this hypotheses. Or the case of «Paraskevi«, an inscription of 157 CE which falls under the same category.

These finds allows us to glimpse into the ancient Jewish community which would evolve in the centuries to come in the separate tradition/minhag of the Romaniote Jews. The survival of these tombs, despite the extensive post-war looting, allows us to witness the ancient roots of Jewish burials. Initially concentrated in a part of the wider necropolis but not constituting a separate cemetery; until the arrival of thousand of sephardic refugees in 1492 turned this into the biggest and most important Jewish cemetery in the entire world with over 300/500.000 tombs in 350.000 sq.mt., (Jews do not ever exhume their dead and the opening of a tomb is considered a sever sacrilege).

samaritan inscription

It is an extraordinary luck that one of them, the impressive cubiculum of Veniamin/Benjamin is accessible to the public. This specific tomb, the oldest site of Jewish interest in Thessaloniki, is located inside the Administration building «K.Karatheodori» of the campus of the Aristotle University where the photos originate from. Is this everything we have? As persons familiar with the archaeological background of the site told me, there is material which has not been yet identified as Jewish or we have testimonies for inscriptions which have been lost. I shall limit myself into mentioning that there is absolutely no research on the Samaritan Jewish community of the city, which existed alongside the Rabbinical Jewish one which survives today; and this despite it’s existence has already been proven – indicatively I lay here a samaritan inscription that I was told that it has not been published.

The arrival of a new wave of archaeologists has given a new push in the research of Jewish presence in Ancient Greece and personally I believe the immediate future will present us with pleasant surprises. Until the I advise you to venture into the campus of the Aristotle University to see the Jewish graves and in particular the one of Veniamin in the photograph above – one does not often get the chance to contact Ancient Jews ! :-)

I must give thanks to the blog Η καλύβα ψηλά στο βουνό which found and published the text of Pramateftis. I also need a big thanks to Dr.Iakov Schiby for the pictures of the excavations and to mayor rishon for the rest of the photos and the study of the bibliography.

In the same series:
A synagogue in the Ancient Agora of Athens
Moschos, the first Greek Jew

Sources:
The main source has been the book by P.Nigdelis «Ἐπιγραφικὰ Θεσσαλονίκεια» which has allowed me to locate the necessary bibliography that mayor rishon checked out.
* Π. M. Νίγδελης, Ἐπιγραφικὰ Θεσσαλονίκεια. Συμβολὴ στὴν πολιτικὴ καὶ κοινωνικὴ ἱστορία τῆς ἀρχαίας Θεσσαλονίκης. Ἴδρυμα Μελετῶν τῆς Χερσονήσου τοῦ Αἴμου. University Studio Press. Θεσσαλονίκη 2008. Σελ. 646, πίν. 102.
* Ρ. Μ. Nigdelis, «Synagoge(n) und Gemeinde der Juden in Thessaloniki: Fragen aufgrund einer jüdischen Grabinschrift der Kaiserzeit», ZPE 102 (1994) (full pdf download in german)

Posted in thessaloniki | 60 Σχόλια »

Παρουσιάσεις βιβλίων και συναυλία για Ρόζα Εσκενάζυ σε Θεσσαλονίκη-Κομοτηνή/Concerts and book presentations in Salonica-Komotini

Posted by Abravanel, the Blog στο 11/03/2010

English excerpt

One of the posts I really am happy to write: on Saturday and Sunday we have the presentations of two new books while on Tuesday we have a big concert on Roza Eskenazi. Since everything takes place in Greece I’ll simply post in english that the books are:
1. the complete works of Yosef Eliya by curator Leon Nar which I already posted about here – the presentation takes place in Salonica.
2. a book on the Jews of the city of Komotini, (or Gumuljina as it was known in the past). The book is written by the scholar Thrasivoulos Papastratis and appears promising – the presentation takes place in Komotini.

In Salonica on Tuesday a big concert is held dedicated to Roza Eskenazy, one of the most prominent female singers of rembetiko in Greece. Among the singers Yasmin Levy will appear together with Mehtap Demir/Maria Koti/Martha Lewis , alongside a joint greco-israelo-turkish orchestra.

Ελληνικά

Από τις αναρτήσεις που χαίρομαι να κάνω: αυτό το Σάββατο και την Κυριακή έχουμε τις παρουσιάσεις 2 νέων βιβλίων σε Θεσσαλονίκη και Κομοτηνή, ενώ την Τρίτη έχουμε μεγάλη συναυλία με έλληνες, τούρκους και ισραηλινούς καλλιτέχνες στην Θεσσαλονίκη αφιερωμένη στην Ρόζα Εσκενάζυ.

Θεσσαλονίκη

  • Παρουσίαση του βιβλίου «ΓΙΩΣΕΦ ΕΛΙΓΙΑ Άπαντα» με εισαγωγή&επιμέλεια του Λέων Ναρ.

Ο Λέων Ναρ ετοίμασε μια έκδοση με τα άπαντα του σημαντικότερου ελληνοεβραίου και ελληνόφωνου σύγχρονου λογοτέχνη, του Γιωσέφ Ελιγιά. Περισσότερες πληροφορίες και εντυπώσεις στην ανάρτηση που έκανα εδώ.

Να υπενθυμίσω οτι γίνεται το  Σάββατο 13 Μαρτίου και ώρα 12:00 το μεσημέρι στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της Κεντρικής Δημοτικής Βιβλιοθήκης (Εθνικής Αμύνης 27).

Μιλούν οι Ευάγγελος Βενιζέλος (τι θα πει αγνοώ), Μαίρη Μικέ και Γιώργος Σκαμπαρδώνης (αυτοί έχουν να πουν και είναι συνήθως ενδιαφέροντες ομιλητές).

  • Συναυλία – αφιέρωμα στην Ρόζα Εσκενάζυ

Στα πλαίσια του 12ου Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ θα γίνει μεγάλη συναυλία αφιέρωμα στην μεγάλη κυρία του ρεμπέτικου, Ρόζα Εσκενάζυ. Τραγουδούν οι Mehtap Demir από την Τουρκία, Μαρία Κώτη από την Ελλάδα, η Martha Lewis από το Ηνωμένο Βασίλειο και ως επίσημη προσκαλεσμένη η διάσημη ισραηλινή τραγουδίστρια σεφαραδίτικων μελωδιών Yasmin Levy. (στους συνδέσμους μπορείτε να τους ακούσετε)

Στην συναυλία θα παίξει 12μελές ορχήστρα ελλήνων, τούρκων και ισραηλινών σε τραγούδια στα λαντίνο, στα ελληνικά και στα τούρκικα. Η συναυλία θα κινηματογραφηθεί για τις ανάγκες της ταινίας ντοκιμαντέρ «Καναρίνι μου γλυκό» που είναι αφιερωμένη στην Ρόζα Εσκενάζυ και έχει υιοθετηθεί από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, την ΕΡΤ, τα βιβλιοπωλεία Ιανό και προφανώς από την Ισραηλιτική Κοινότητα Θεσσαλονίκης. Πιο διαπολιτισμικό από αυτό δεν γίνεται με συμμετοχή 3 θρησκειών, 4 κρατών και 5 γλωσσών !

Η συναυλία θα γίνει Τρίτη 16 Μαρτίου στις 21.00 το βράδυ στη μουσική σκηνή Stage – οδός 26ης Οκτωβρίου 27/ τηλ 2310-566.

Κομοτηνή

  • Παρουσίαση του βιβλίου «Από την Γκιουμουλτζίνα στην Τρεμπλίνκα – Η ιστορία των εβραίων της Κομοτηνής« του Θρασύβουλου Παπαστρατή.

Ο συγγραφέας δεν είναι άγνωστος και οι μελέτες του είναι ανεκτίμητες στον σε πολλούς έλληνες χριστιανούς και εβραίους που θέλουν να μάθουν περισσότερα για την ιστορία της πόλης τους. Τελευταίο του έργο είναι η ιστορία των Εβραίων στην Κομοτηνή – ενδεικτικά μπορείτε να διαβάσετε το άρθρο του στην τοπική εφημερίδα Ο Χρόνος. (ευχαριστώ τον σταζ για την πληροφορία).

Θα μιλήσουν ο συγγραφέας, ο Στέλιος Σκιάς, ο Κώστας Κατσιμίγας, ο Λάζαρος Σεφιχά, ο Τάσος Καραδέδος και Λίλιαν Καπόν.

Η εκδήλωση είναι υπό την αιγίδα της εφημερίδας Ο Παρατηρητής της Θράκης, του Πολιτιστικού Αναπτυξιακού Κέντρου και φαντάζομαι με την συμβολή της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης και Κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου.

Ο ημέρα είναι η Κυριακή 14 Μαρτίου 2010, στις 7.30 το απόγευμα στην αίθουσα του Επαγγελματικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Ροδόπης στην Κομοτηνή.

Posted in greece | 11 Σχόλια »

Μόσχος, ο πρώτος Έλληνας Eβραίος/Moschos, the first Greek Jew

Posted by Abravanel, the Blog στο 07/03/2010

Ελληνικά (english translation follows below)

Γνωρίζουμε οτι στην Ελλάδα έχουμε την παλαιότερη συναγωγή του κόσμου στη Διασπορά στη Δήλο, οτι έχουμε την κοινότητα των Ρωμανιώτων η οποία διατηρεί τις ρίζες της από την ελληνιστική εποχή αλλά ποιος ήταν ο πρώτος Έλληνας Eβραίος ; Σε αυτό το ερώτημα η, μέχρι σήμερα, απάντηση βρίσκεται σε μια επιγραφή που βρέθηκε στο Αμφιάρειο, ένα ιερό αφιερωμένο στον ήρωα Αμφιαράο και εθνικό ιερό της πόλης του Ωροπού, μια πόλης μεταξύ Αθήνας και Βοιωτίας.

Σε αυτό το ιερό μια παλαιότερη επιγραφή κέρδισε το ενδιαφέρον του καθηγητή Μήτσου και την οποία δημοσίευσε το 1955 – σε αυτήν διαβάζουμε, (εδώ το αρχαίο κείμενο):

Μενορά από την Συναγωγή στην Αρχαία Αγορά στην Αθήνα /πηγή:ΚΙΣ

Μόσχον Φρ[υνίδας …]
τον και είναι ελεύθερον μη[δενί μηδ]έν
προσήκοντα˙εάν δε τι πάθηι Φρυνίδας
προτού τον χρόνος διεξέλθειν, ελεύθερος
άπετω Μόσχος, ούν αν αυτός βούληται.
Τύχηι αγαθήι. Μάρτυρες Αθηνόδωρος
Μνασικώντος Ωρώπιος, Βίοττος Ευδέκου
Αθηναίος, Χαρίνος Αντιχάρμου Αθηναίος,
Αθηνάδης Επιγόνου Ωρώπιος, Ίππων Αισχύ-
λου Ωρώπιος. Μόσχος Μοσχίωνος Ιουδαίος
ενύπνιον ιδών προστάξαντος του θεού
Αμφιαράου και της Υγιείας, καθά συνέταξε
ο Αμφιαράος και η Υγίεια εν στήλης γράψαντα
αναθείναι προς τωι βωμώι.

Ο Φρυνίδας θα ελευθερώσει τον Μόσχο και θα εξαρτάται από κανέναν. Εαν όμως κάτι πάθει ο Φρυνίδας πριν ο χρόνος περάσει, άσε τον Μόσχο ελεύθερο να πάει όπου αυτός επιθυμεί. Καλή τύχη. Μάρτυρες ο Αθηνόδωρος γιος του Μνασίκων Ωρώπιος, ο Βίοττος γιός του Ευδέκου Αθηναίος, ο Χαρίνος γίος του Αντίχαρμου Αθηναίος, ο Αθηνάδης γιος του Επίγουνου Ωρώπιος και ο Ιππων γιος του Αισχύλου Ωρώπιος. Ο Μόσχος γιός του Μόσχου Ιουδαίος έχοντας το δει κατά την διάρκεια του ύπνου του υπό την προσταγή του θεού Αμφιαράου και της Υγείας, που (τον) πρόσταξαν να το γράψει σε μια στήλη και να το αναθέσει στον βωμό.

Αμφιάρειο/πηγή:www.asklipios-project.eu

Με άλλα λόγια ο Φρυνίδας, (ένας Βοιωτός ίσως όπως υποδηλώνει το όνομα), υπόσχεται οτι θα απελευθερώσει τον δούλο του Μόσχο, γιό του Μόσχου και Ιουδαίο μετά από την παρέλευση ορισμένων ετών, χωρίς οι κληρονόμοι του να διαθέτουν κληρονομικό δικαίωμα πάνω του και μάρτυρες είναι 2 άνδρες από την Αθήνα και 3 από τον Ωροπό. Η επιγραφή απελευθέρωσης είναι σπάνια για τα δεδομένα του ιερού του Αμφιαράου και ο Μόσχος φροντίζει να διευκρινήσει οτι ο ίδιος ο θεός Αμφιαράος και η Υγεία τον επισκέφτηκαν στον ύπνο του και τον πρόσταξαν να αφιερώσει αυτή την στήλη. Από αυτό υποθέτουμε οτι ο Μόσχος ακολούθησε το πλήρες τυπικό: επισκέφθηκε το ιερό, έκανε την θυσία, πλήρωσε την αμοιβή στον ιερέα και κοιμήθηκε στον ναό ελπίζοντας (;) σε μια θεόπνευστη συμβουλή που του ήρθε κατά την διάρκεια του ύπνου.

"Ο θρόνος του Μωυσή" - Συναγωγή της αρχαίας Δήλου/πηγή:ΚΙΣ

Η χρονολόγηση της επιγραφής βασίζεται στο κείμενο αλλά κυρίως στην μορφή των χαρακτήρων που μας επιτρέπουν να την τοποθετήσουμε με σιγουριά μεταξύ 300 και 250 ΠΚΕ (απαρχές ελληνιστικής εποχής) – σε αυτό το συμπέρασμα συμφωνούν τόσο οι έλληνες αρχαιολόγοι, όσο και οι ξένοι. Ενα ακόμα θέμα ανακύπτει με το αν το «Ιουδαίος» αποτελεί υποδηλωτικό του χώρου προέλευσης ή εθνοτικής καταγωγής. Ολες οι μελέτες που διάβασα, (Μήτσος, Lewis, Robert, Cohen*), συμφωνούν οτι στη συγκεκριμένη εποχή ο όρος είναι απίθανο να υποννοεί οτιδήποτε άλλο εκτός από ότι ο Μόσχος ήταν εθνοτικά Ιουδαίος – αντίθετη άποψη δεν βρήκα κάπου.

Ο Μόσχος εμφανίζεται πλήρως ενσωματωμένος στην κοινωνία της εποχής, με ελληνικό όνομα όπως και ο πατέρας του, ενώ δεν διστάζει να προσφύγει σε ξένους θεούς. Μπορεί ίσως να μας κάνει εντύπωση αλλά αν αναλογιστούμε οτι μέχρι πρόσφατα τις πολυπολιτισμικές κοινωνίες δεν είναι σπάνιο να υπάρχει μια ώσμωση – άλλωστε παρόμοια συγκρητισμικά φαινόμενα υπήρξαν κοινά και αργότερα, (οι σαμαρείτες ισραηλίτες της Δήλου, οι ιουδαϊζοντες εθνικοί κα). Η σημασία της επιγραφής δεν είναι καθαρά φιλολογική, αντίθετα μας επιτρέπει να τεκμηριώσουμε απτά με την φυσική παρουσία ιουδαίων την έκρηξη των επαφών μεταξύ Ιουδαίας και του κυρίως ελλαδικού χώρου, με πλέον εντυπωσιακό παράδειγμα την αδελφοποίηση του βασιλείου της Ιουδαίας του αρχιερέα Ονία με το κράτος-πόλη της Σπάρτης του βασιλέα Αρέα .

Στην ίδια σειρά:

Μια συναγωγή στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας

* Πηγές

Αρχαιολογική Εφημερίς, 1955 Μ.Μήτσος σελ 194
Lewis, D.M. “The First Greek Jew”. Journal of Semitic Studies. Vol. 2, No. 3 (July 1957), 264-266
«The beginnings of Jewishness: boundaries, varieties, uncertainties». Shaye J. D. Cohen, (1999), p.98
J. Robert and L. Robert, «Bulletin epigraphique,» Revue des ètudes grecques 69 (1956) no. 121

English

We already know that in Greece we have the oldest synagogue in the Diaspora in the island of Delos, we have the Romaniote community which maintains it’s origin from the hellenistic era but who was the first Greek Jew ? The answer we, today, have is in an inscription which was found in Amfiario, a shrine dedicated to the heroe Amfiaraos and national shrine of the city-state of Oropos, a city between Athens and Boeotia.

In that shrine an older inscription gained the interest of professor Mitsos which published it in 1955 – we read there, (here for the original text):

A menorah from the synagogue in the Ancient Agora of Athens /source:KIS

Μόσχον Φρ[υνίδας …]
τον και είναι ελεύθερον μη[δενί μηδ]έν
προσήκοντα˙εάν δε τι πάθηι Φρυνίδας
προτού τον χρόνος διεξέλθειν, ελεύθερος
άπετω Μόσχος, ούν αν αυτός βούληται.
Τύχηι αγαθήι. Μάρτυρες Αθηνόδωρος
Μνασικώντος Ωρώπιος, Βίοττος Ευδέκου
Αθηναίος, Χαρίνος Αντιχάρμου Αθηναίος,
Αθηνάδης Επιγόνου Ωρώπιος, Ίππων Αισχύ-
λου Ωρώπιος. Μόσχος Μοσχίωνος Ιουδαίος
ενύπνιον ιδών προστάξαντος του θεού
Αμφιαράου και της Υγιείας, καθά συνέταξε
ο Αμφιαράος και η Υγίεια εν στήλης γράψαντα
αναθείναι προς τωι βωμώι.

Phrynidas (will release) Moschos to be free, dependent on no man. But if anything happens to Phrynidas (Le. if he dies) before the time elapses, let Moschos go free wherever he wishes. To Good Fortune. Witnesses: Athenodoros son of Mnasikon of Oropos, Biottos son of Eudikos of Athens, Charinos son of Andicharmos of Athens, Athinadis son of Epigonos of Oropos, Hippon son of Aeschylos of Oropos. (Set up by) Moschos son of Moschion the Jew at the command of the god Amphiaraos and the goddess Health, having been a dream in which Amphiaraos and Health commanded him to write it on stone and set it up by the altar, (Lewiss)

The Amfiarion/source:www.asklipios-project.eu

In other words Phrynidas, (a man from Boetia as we deduct from the name), promises to set free his slave Moschos, son of Moschos and a Judean after a number of years, without his heirs maintaining a hereditary right on him; witnesses are two men from Athens and 3 from Oropos. The inscription for a manumission is rather rare for the Amfiario and Moschos proffers that the god Amfiaraos and Ygeia (Health) visited him in his sleep and commanded him to erect this stele. From this we deduct that Moschos probably followed the complete ritual: he visited the shrine, he made the sacrifice, paid the priest, slept in the temple hoping (?) for a god-inspired advice to come during his sleep.

"The throne of Moses" - Synagogue of ancient Delos/source:KIS

The dating of the inscription is based on the text but mainly on the form of the characters which allows us to place it with certainty between 300 and 250 BCE (the beginning of the Hellenistic era) – to this conclusion arrive both foreign and greek archaeologists. Another issue which arouse is whether the term «Ιουδαίος/Judean» refers to to the country of origin or it is an ethnic adjective. All the studies I read, (Mitsos, Lewis, Robert, Cohen*), concur that at that specific time period it is unlikely to be indicative of anything else other than Moschos being an ethnic Jew – I didn’t locate any opinion that objected.

Moschos appears fully assimilated into the society of that era, with a greek name like his father, while he has no problem to pray to foreign gods. It may impress us but if we think until recently of multicultural societies it isn’t rare to have an osmosis – similar syncretistic phenomena were also common later on, (the Samaritan Jews of Delos, the judaizing Gentiles etc). The importance of the inscription is not purely academical – it allows us to document in a concrete manner with the physical presence of Jews the explosion of contacts between Judea and mainland Greece during the Hellenistic era, with more impressive example the fraternization of the kingdom of Judea with the High Priest Onia and the city-state of Sparta with King Areas.

In the same series:

A synagogue in the Ancient Agora of Athens

* Sources

Αρχαιολογική Εφημερίς, 1955 Μ.Μήτσος σελ 194
Lewis, D.M. “The First Greek Jew”. Journal of Semitic Studies. Vol. 2, No. 3 (July 1957), 264-266
«The beginnings of Jewishness: boundaries, varieties, uncertainties». Shaye J. D. Cohen, (1999), p.98
J. Robert and L. Robert, «Bulletin epigraphique,» Revue des ètudes grecques 69 (1956) no. 121

Posted in greece | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 32 Σχόλια »

Νέο βιβλίο για τον Γιωσέφ Ελιγιά από τον Λ.Ναρ/New book on Yosef Eliya by L.Nar

Posted by Abravanel, the Blog στο 04/03/2010

Ελληνικά

Οταν σκέφτομαι ελληνοεβραίους συγγραφείς πριν τον Β’ΠΠ τρία ονόματα αναδύονται: ο Σλομό αΛεβί Αλκαμπές στα λαδίνο στη Θεσσαλονίκη, ο Αλμπέρ Κοέν στα γαλλικά στην Κέρκυρα και ο Γιωσέφ Ελιγιά στα ελληνικά στα Ιωάννινα – με τον τελευταίο να έχει ασκήσει την μεγαλύτερη επιρροή στον ελλαδικό χώρο.

Ο Γιωσέφ Ελιγιά είναι, ίσως, ο πλέον γνωστός εκπρόσωπος της Ρωμανιώτικης κοινότητας του Ελληνικού Εβραϊσμού και σίγουρα ο πλέον σημαντικός της λογοτέχνης. Δέκτης της εκτίμησης πολλών σύγχρονων του συναδέλφων, επιτέλους έχει την τύχη να «δει» μια έκδοση από τα απάντα των έργων του σε μια έκδοση αντάξια της αξίας του. Νέος αλλά ήδη κομμάτι του ενεργητικού του Ελληνικού Εβραϊσμού, ο επιμελητής Λέων Ναρ έχει προετοιμαστεί σωστά και παρουσιάζει το σύνολο των έργων σε μια προσεγμένη, ομολογουμένως εκτεταμένη, δίτομη έκδοση που εκτίμησα. Πέραν της παρουσίασης των ποιημάτων του, παρουσιάζει επιπλέον και τις μεταφράσεις αλλά και τα λήμματα του Γ.Ε. σε διάφορες εγκυκλοπαίδειες.

Πρέπει να ομολογήσω οτι προσωπικά προτιμώ την πεζογραφία οπότε περισσότερο εκτίμησα τον δεύτερο τόμο και γενικότερα τα ενδιαφέροντα σχόλια του Λ.Ναρ που φωτίζουν τις μεγάλες αναζητήσεις της μεσοπολεμικής Ελλάδας: η αναζήτηση του Γιωσέφ Ελιγιά για ευρύτερη κοινωνική δικαιοσύνη, για την έννοια της «ελληνικότητας» και την ανάγκη δημιουργίας μιας νέας ελληνοεβραϊκής ταυτότητας. Ετσι το ενδιαφέρον του έργου αυτού δεν περιορίζεται μόνο σε αυτούς που επιθυμούν να επικεντρωθούν στο λογοτεχνικό μέρος, αλλά και σε αυτούς που ενδιαφέρονται σε εκείνη την περίοδο αν και ομολογουμένως μερικές φορές τα άπαντα ενός συγγραφέα εμφανίζονται λίγο «βαριά». Δεν διαθέτω τις γνώσεις για να μπορέσω να εκφράσω μια «τεχνική» γνώμη αλλά στα σίγουρα είναι ένα έργο που χαίρομαι να το πιάνω στα χέρια μου και να το διαβάζω και προσωπικά πιστεύω οτι ίσως αυτό να αυτό να είναι το πλέον σημαντικό μέτρο επιτυχίας για τον περιστασιακό αναγνώστη, αν θεωρήσουμε την επιστημονική αρτιότητα ως δεδομένη. Αν είστε στην Θεσσαλονίκη μπορείτε να ρωτήσετε τον επιμελητή αν συμφωνεί μαζί μου. :-)

ΓΙΩΣΕΦ ΕΛΙΓΙΑ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΛΕΩΝ Α. ΝΑΡ

Τόμος πρώτος: Η ζωή του. το έργο του, Ποιήματα, Μεταφράσεις

Τόμος δεύτερος: Πεζά κείμενα, Μεταφράσεις πεζών, Εβραϊκά εγκυκλοπαιδικά λήμματα

Ο Λέων Α. Ναρ συνθέτει την πρώτη συστηματική εργοβιογραφική μελέτη για τον ελληνοεβραίο Γιαννιώτη ποιητή και μεταφραστή Γιωσέφ Ελιγιά, ο οποίος συνέβαλε με το έργο του στην ανανέωση της ποιητικής παράδοσης που επιχειρήθηκε στα μέσα της δεκαετίας του ’20. Ο συγγραφέας αποκαθιστά τον ετερόκλητο χαρακτήρα του έργου του Ελιγιά εξετάζοντας παράλληλα το ζήτημα της ταυτότητας ενός εβραίου ποιητή στο Μεσοπόλεμο. Συνδέει την ποίηση του Γιωσέφ Ελιγιά, ο οποίος πρόταξε μπροστά στην ιστορική πραγματικότητα του Μεσοπολέμου μια στάση διαμαρτυρίας, αμφισβήτησης και κριτικής, με την εξωλογοτεχνική πραγματικότητα και τα κοινωνικό-πολιτικά συμφραζόμενα της εποχής. Στη μελέτη αυτή εξετάζεται επίσης ο ρόλος που έπαιξε στη διαμόρφωση της ποιητικής κοσμοθεωρίας του Ελιγιά η Ρωμανιώτικη Ισραηλιτική Κοινότητα των Ιωαννίνων, η γλώσσα, η οργάνωση και τα στοιχεία που συγκροτούσαν την ταυτότητα και την ιδιότυπη κουλτούρα της. Ακόμη οι συνθήκες ένταξής του στον σοσιαλιστικό πυρήνα των Ιωαννίνων και τα γεγονότα που τον ανάγκασαν να εγκαταλείψει την Ήπειρο, εξαιτίας της ασφυκτικής πίεσης των ομοθρήσκων του και να εγκατασταθεί τελικά στην Αθήνα. Πώς ο Ελιγιά κατάφερε να ενταχθεί στους πνευματικούς κύκλους της πρωτεύουσας και να αποσπάσει την καθολική εκτίμηση του Παλαμά, του Βάρναλη, του Κόντογλου και της υπόλοιπης πνευματικής ελίτ του Μεσοπολέμου; Με ποια λογοτεχνικά περιοδικά συνεργάστηκε; Γιατί πολλά από τα ποιήματά του, κυρίως πολιτικά και ερωτικά, απουσίαζαν από την προηγούμενη έκδοση των ποιημάτων του; Αυτά είναι μόνο κάποια από τα ζητήματα που ο Λέων Α. Ναρ πραγματεύεται στο δίτομο αυτό έργο, το οποίο περιλαμβάνει ακόμη όλες τις δημοσιευμένες εκδοτικές εκδοχές των ποιημάτων του Ελιγιά, σχολιασμένες με κατατοπιστικές σημειώσεις που διευκολύνουν την πρόσληψή τους. Το βιβλίο αποκαλύπτει ακόμη την πιο αποσιωπημένη, ίσως, πτυχή της πολυδιάστατης προσφοράς του Ελιγιά στα ελληνικά γράμματα, τη μεταφραστική συνεισφορά του. Πέρα από τη συγγραφή εκατοντάδων εβραιολογικών λημμάτων που ο Ελιγιά έγραψε για την Εγκυκλοπαίδεια του Πυρσού, ασχολήθηκε με τη μετάφραση και το σχολιασμό εβραιολογικών κειμένων, του Άσματος Ασμάτων και των Ψαλμών τον Δαυίδ, αποδίδοντας με μεγάλη τέχνη τη βιβλική τους μεγαλοπρέπεια. Εκτός από τη μεταγραφή των βιβλικών κειμένων μετέφρασε ακόμη έργα αρκετών σύγχρονων εβραίων δημιουργών, που ήταν ολότελα άγνωστοι στην Ελλάδα. Στην παρούσα έκδοση συγκεντρώνονται για πρώτη φορά και οι μεταφράσεις των πεζών κειμένων που ο Ελιγιά φιλοτέχνησε.

Ο Λέων Α. Ναρ γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1974. Σπούδασε κλασική φιλολογία στο ΑΠΘ και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές νεοελληνικής φιλολογίας, βιβλιολογίας και διδακτικής της λογοτεχνίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο (2000). Το 2007 αναγορεύτηκε διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας του ΑΠΘ.

Την ίδια χρονιά εξέδωσε (σε συνεργασία με τον καθηγητή Νομικής του ΑΠΘ Γιώργο Αναστασιάδη και τον δημοσιογράφο Χρήστο Ράπτη) το βιβλίο Εγώ ο εγγονός ενός Έλληνα – Η Θεσσαλονίκη τον Νικολά Σαρκοζί. Επιμελήθηκε το επετειακό λεύκωμα 25 Χρόνια Ιανός, 1984-2009 που κυκλοφόρησε τον Σεπτέμβριο του 2009. Είναι μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής του Κέντρου Ιστορίας του Δήμου Θεσσαλονίκης. Μελέτες, κριτικές βιβλίων και ανακοινώσεις του σε συνέδρια έχουν δημοσιευτεί σε αρκετές ελληνικές και ξένες εφημερίδες, καθώς και σε συλλογικούς τόμους. Χρονογραφήματα του δημοσιεύτηκαν στην εφημερίδα Μακεδονία της Κυριακής (2006-2008). Εργάζεται ως καθηγητής ελληνικής φιλολογίας στο Αμερικανικό Κολλέγιο «Ανατόλια» της Θεσσαλονίκης.


ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

Το βιβλιοπωλείο ΙΑΝΟΣ και οι Εκδόσεις Γαβριηλίδης σας προσκαλούν

το Σάββατο 13 Μαρτίου και ώρα 12:00 το μεσημέρι

στην Αίθουσα Εκδηλώσεων της Κεντρικής Δημοτικής Βιβλιοθήκης (Εθνικής Αμύνης 27)

στην παρουσίαση του βιβλίου

ΓΙΩΣΕΦ ΕΛΙΓΙΑ Άπαντα

(εισαγωγή – επιμέλεια ΛΕΩΝ Α. ΝΑΡ)

για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:
ΕΥΑΓΓΕΛΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ Υπουργός Εθνικής Άμυνας
ΜΑΙΡΗ ΜΙΚΕ Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας ΑΠΘ
και ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΚΑΜΠΑΡΔΩΝΗΣ Δημοσιογράφος-Συγγραφέας

English (ελληνική μετάφραση ακολουθεί πιο κάτω)

When I think of Greek Jewish writers before WW2 three names pop into my mind: ladino-speaking Shlomo haLevy Alkabes from Salonica, french-speaking Albert Cohen from Corfu and greek-speaking Yosef Eliya from Ioannina with the latter having the most influence in mainland Greece’s  literary scene.

Yosef Eliya is, perhaps, one of the most famous members of the Romaniote string of contemporary Greek Jewry and certainly it’s most important literature figure. Praised by many of his contemporary colleagues, has finally had the luck to receive an edition of his complete works worthy of his value. Young, but already a credit to the Greek Jewish community, the «curator» Leon Nar has done his homework and presented the complete works of Yosef Eliya in a well executed edition which I appreciated in the, admittedly hefty, two-volume work. Besides presenting his poems, his works in prose, he also presents his translations and his contributions to encyclopedias which are of considerate size.

I must admit that I’m a prose man myself so I am currently enjoying more the second volume and the interesting comments made by L.Nar which illustrate the main identity issues faced by Greece during the Interwar years: Yosef Eliya’s quest for social justice, his quest for the essence of «Greekness» and the corresponding need to re-create a new Greek Jewish identity; all of these quests shared by the entire greek society. This makes this work interesting not only to the literature aficionados but to all those interested in that period, although admittedly complete works sometimes do tend to be quite hefty. I do not have the knowledge to present a more «technical» judgment but it definitely is a work which I enjoy picking up and reading; and perhaps, in my opinion, this is the major factor which the occasional reader judges the success of such a work, if one take the scientific competence as given. Perhaps if you find yourselves in Salonica, you can ask Leon Nar yourselves. :-)

Posted in Books and stuff, greece, romaniote, thessaloniki | Με ετικέτα: , , , , , , , | 9 Σχόλια »

 
Αρέσει σε %d bloggers: